Hormonalna terapia zastępcza (HTZ), od lat budzi kontrowersje. Z jednej strony skutecznie łagodzi uderzenia gorąca, zaburzenia snu, wahania nastroju czy objawy depresyjne, z drugiej – była przedmiotem obaw dotyczących bezpieczeństwa, zwłaszcza w kontekście ryzyka sercowo-naczyniowego i nowotworowego. Najnowsze ogólnokrajowe badanie kohortowe z Danii, opublikowane w „The BMJ”, dostarcza jednak istotnych danych: terapia hormonalna w okresie menopauzy nie wiąże się ze zwiększoną śmiertelnością całkowitą.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Czy hormonalna terapia zastępcza (HTZ) zwiększa ryzyko zgonu oraz jakie są wyniki jednego z największych badań populacyjnych opublikowanych w „The BMJ”.
- Jak długo obserwowano uczestniczki badania i ile kobiet objęto analizą, w tym jak wyglądała struktura stosowania terapii.
- Jakie było ryzyko zgonu w zależności od czasu trwania terapii, w tym po 10 i więcej latach stosowania.
- Dlaczego kobiety po obustronnej ooforektomii mogą szczególnie skorzystać z HTZ oraz jakie znaczenie mają te dane dla praktyki klinicznej.
Jedno z największych badań populacyjnych w tym obszarze
Badanie objęło niemal całe pokolenie duńskich kobiet urodzonych w latach 1950–1977, które dożyły 45. roku życia. Analizie poddano 876 805 kobiet spośród 969 424 kwalifikujących się do badania. Wykluczono m.in. osoby z trombofilią, chorobami wątroby, zakrzepicą tętniczą lub żylną, rakiem piersi, endometrium czy jajnika, a także kobiety wcześniej stosujące terapię hormonalną lub po obustronnej ooforektomii.
Obserwacja rozpoczęła się w dniu 45. urodzin każdej z uczestniczek i trwała do 31 lipca 2023 roku. Mediana czasu obserwacji wyniosła 14,3 roku (IQR 7,9–21,0 lat). To wyjątkowo długi okres, pozwalający na ocenę długoterminowych skutków terapii.
Skala stosowania terapii i śmiertelność ogólna
Spośród 876 805 kobiet:
- 104 086 (11,9%) zrealizowało receptę na systemową hormonalną terapię menopauzalną,
- 47 594 (5,4%) zmarło w trakcie obserwacji.
W analizie nieskorygowanej wskaźnik zgonów wyniósł 54,9 na 10 000 osobolat w grupie stosującej terapię hormonalną oraz 35,5 na 10 000 osobolat w grupie niestosującej. Jednak kluczowe znaczenie ma analiza skorygowana o czynniki zakłócające.
Po uwzględnieniu takich zmiennych jak wiek, rok kalendarzowy, liczba ciąż, wykształcenie, dochód, kraj urodzenia oraz choroby współistniejące (m.in. cukrzyca, nadciśnienie, hipercholesterolemia, migotanie przedsionków, niewydolność serca), skorygowany współczynnik ryzyka zgonu wyniósł 0,96 (95% CI 0,93–0,98). Oznacza to brak zwiększonego ryzyka zgonu wśród kobiet stosujących hormonalną terapię menopauzalną.
Czas trwania terapii a ryzyko zgonu
Autorzy przeanalizowali również wpływ długości stosowania HTM na śmiertelność. Skorygowane współczynniki ryzyka wyniosły:
- <1 rok: 1,01 (95% CI 0,98–1,05),
- 1–2,9 roku: 0,94 (0,89–0,98),
- 3–4,9 roku: 0,90 (0,84–0,95),
- 5–9,9 roku: 0,89 (0,84–0,95),
- ≥10 lat: 0,98 (0,90–1,07).
Nie wykazano zwiększonego ryzyka zgonu nawet przy stosowaniu terapii przez 10 lat lub dłużej. Co istotne, nie stwierdzono jednoznacznych różnic w zakresie śmiertelności z przyczyn sercowo-naczyniowych, nowotworowych ani innych. W podsumowaniu autorzy stwierdzają:
W tym dużym, ogólnokrajowym badaniu kohortowym, hormonalna terapia menopauzalna nie wiązała się ze zwiększoną śmiertelnością. Nie stwierdzono jednoznacznych różnic w śmiertelności z przyczyn sercowo-naczyniowych ani z powodu nowotworów między grupami.
Szczególna korzyść po obustronnej ooforektomii
Jednym z najbardziej interesujących wniosków badania są dane dotyczące kobiet w wieku 45–54 lat po obustronnej ooforektomii z przyczyn nienowotworowych. W grupie 703 kobiet, które przeszły taki zabieg:
- stosowanie hormonalnej terapii menopauzalnej wiązało się z 27–34% niższym ryzykiem zgonu w porównaniu z kobietami, które nie stosowały terapii,
- mediana wieku zgonu wyniosła 60,9 lat u kobiet stosujących HTZ (IQR 55,3–66,6) vs 56,6 lat (52,9–62,0) u kobiet niestosujących terapii.
Autorzy wskazują, że te dane powinny skłonić do dalszej dyskusji nad tym, czy większej liczbie kobiet po obustronnej ooforektomii nie należałoby oferować terapii hormonalnej.
Forma podania terapii – czy ma znaczenie?
Badanie dostarczyło również wstępnych dowodów sugerujących, że przezskórna terapia hormonalna (np. w postaci plastrów lub żeli) może wiązać się z nieco niższym ryzykiem zgonu w porównaniu z brakiem leczenia. Autorzy podkreślają jednak, że obserwacja ta wymaga potwierdzenia w przyszłych analizach.
Ograniczenia i wiarygodność wyników
Jak każde badanie obserwacyjne, również to nie pozwala na jednoznaczne wnioskowanie przyczynowo-skutkowe. Istnieje ryzyko resztkowego wpływu niezmierzonych czynników. Niemniej jednak:
- badanie objęło niemal kompletne dane populacyjne,
- analizowano prawie całe pokolenie kobiet,
- wyniki były stabilne w analizach wrażliwości.
Z tego względu autorzy uznają wnioski za wiarygodne i zgodne z aktualnymi wytycznymi klinicznymi.
Potwierdzenie aktualnych rekomendacji
Obecne wytyczne zalecają rozważenie hormonalnej terapii zastępczej u kobiet, które:
- niedawno weszły w okres menopauzy,
- mają umiarkowane lub ciężkie objawy,
- nie posiadają przeciwwskazań do leczenia.
Duńskie ogólnokrajowe badanie kohortowe opublikowane w „The BMJ” stanowi jedno z najbardziej kompleksowych opracowań dotyczących bezpieczeństwa hormonalnej terapii zastępczej. Analiza obejmująca ponad 800 000 kobiet i ponad 14 lat obserwacji nie wykazała zwiększonego ryzyka zgonu z jakiejkolwiek przyczyny wśród kobiet stosujących terapię. Co więcej, u kobiet po obustronnej ooforektomii zaobserwowano istotną poprawę przeżywalności.
W świetle tych danych hormonalna terapia menopauzalna – stosowana zgodnie z wytycznymi i po indywidualnej ocenie ryzyka – pozostaje bezpieczną i skuteczną opcją leczenia objawów menopauzy.
Główne wnioski
- Badanie objęło 876 805 kobiet z medianą obserwacji 14,3 roku; 11,9% z nich stosowało hormonalną terapię menopauzalną.
- Skorygowany współczynnik ryzyka zgonu wyniósł 0,96 (95% CI 0,93–0,98), co oznacza brak zwiększonej śmiertelności wśród kobiet stosujących HTM.
- Nie wykazano jednoznacznych różnic w śmiertelności sercowo-naczyniowej ani nowotworowej między kobietami stosującymi terapię a niestosującymi.
- U kobiet po obustronnej ooforektomii w wieku 45–54 lat stosowanie HTZ wiązało się z 27–34% niższym ryzykiem zgonu w porównaniu z brakiem terapii.
Źródło:
- https://www.bmj.com/content/392/bmj-2025-085998
