Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR – Antimicrobial Resistance) pozostaje jednym z najpoważniejszych wyzwań współczesnej medycyny i zdrowia publicznego. Eksperci od lat alarmują, że narastająca oporność bakterii, wirusów, grzybów i pasożytów na stosowane terapie może doprowadzić do sytuacji, w której powszechne dziś infekcje ponownie staną się śmiertelnym zagrożeniem. W odpowiedzi na rosnącą skalę problemu państwa członkowskie Siedemdziesiątego Dziewiątego Światowego Zgromadzenia Zdrowia (WHA79) przyjęły zaktualizowany Globalny plan działania w sprawie oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe (GAP-AMR) na lata 2026–2036. Nowy dokument ma stanowić podstawę globalnej strategii walki z AMR w nadchodzącej dekadzie i jednocześnie realizować zobowiązania przyjęte podczas Zgromadzenia Ogólnego ONZ w 2024 roku.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe (AMR) jest uznawana za jedno z największych zagrożeń zdrowotnych XXI wieku
- Jakie cele i działania przewiduje Globalny plan działania GAP-AMR na lata 2026–2036
- Na czym polega podejście „Jedno Zdrowie” (One Health) w walce z opornością na antybiotyki
- Jakie znaczenie dla zdrowia publicznego mają profilaktyka zakażeń, szczepienia, nadzór i odpowiedzialne stosowanie antybiotyków
Oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe pozostaje globalnym zagrożeniem
Światowa Organizacja Zdrowia od lat wskazuje, że oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe należy do największych zagrożeń dla zdrowia ludzi, bezpieczeństwa żywnościowego i stabilności systemów ochrony zdrowia. Problem dotyczy nie tylko medycyny człowieka, ale również weterynarii, rolnictwa, środowiska i produkcji żywności.
Narastająca oporność na antybiotyki i inne środki przeciwdrobnoustrojowe powoduje, że leczenie wielu zakażeń staje się coraz trudniejsze, bardziej kosztowne i mniej skuteczne. Eksperci podkreślają, że AMR może wpływać również na bezpieczeństwo procedur medycznych, takich jak operacje chirurgiczne, transplantacje czy leczenie onkologiczne, które wymagają skutecznej profilaktyki zakażeń.
Przyjęty podczas WHA79 zaktualizowany plan GAP-AMR ma odpowiedzieć na te wyzwania poprzez wzmocnienie skoordynowanych działań na poziomie globalnym, regionalnym i krajowym.
Nowy plan GAP-AMR obejmuje lata 2026–2036
Zaktualizowany Globalny plan działania w sprawie oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe został opracowany w ramach współpracy organizacji Quadripartite, czyli:
- Światowej Organizacji Zdrowia (WHO),
- Organizacji Narodów Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAO),
- Programu Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska (UNEP),
- Światowej Organizacji Zdrowia Zwierząt (WOAH).
W przygotowanie dokumentu zaangażowano również państwa członkowskie oraz przedstawicieli wielu sektorów związanych ze zdrowiem publicznym, środowiskiem, rolnictwem i nauką. Nowy plan rozwija założenia pierwotnego GAP-AMR przyjętego przez Światowe Zgromadzenie Zdrowia w 2015 roku, jednak uwzględnia również najnowsze dane naukowe, doświadczenia z ostatnich lat oraz zobowiązania przyjęte podczas spotkania wysokiego szczebla ONZ dotyczącego AMR w 2024 roku.
Podejście „Jedno Zdrowie” fundamentem strategii
Jednym z najważniejszych elementów nowego planu pozostaje koncepcja „Jedno Zdrowie” (One Health). Zakłada ona, że zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska jest ze sobą ściśle powiązane, dlatego skuteczna walka z opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe wymaga działań wielosektorowych. Państwa członkowskie podczas obrad WHA79 podkreślały znaczenie działań profilaktycznych, które mogą ograniczyć konieczność stosowania antybiotyków i innych leków przeciwdrobnoustrojowych. Wśród najważniejszych obszarów wskazano:
- profilaktykę i kontrolę zakażeń,
- poprawę dostępu do czystej wody, sanitacji i higieny (WASH),
- rozwój programów szczepień,
- wzmacnianie bioasekuracji,
- działania związane z ochroną środowiska,
- odpowiedzialne stosowanie środków przeciwdrobnoustrojowych,
- rozwój zrównoważonych systemów rolno-spożywczych.
Eksperci podkreślają, że ograniczenie nieuzasadnionego stosowania antybiotyków zarówno w medycynie, jak i w hodowli zwierząt pozostaje jednym z kluczowych elementów walki z AMR.
Większy nacisk na nadzór, finansowanie i innowacje
Zaktualizowany plan GAP-AMR zakłada również wzmocnienie globalnego nadzoru nad opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe. Państwa członkowskie zwróciły uwagę na konieczność lepszego monitorowania skali problemu, poprawy jakości danych oraz zwiększenia transparentności raportowania. Dokument podkreśla również znaczenie:
- rozwoju innowacyjnych terapii i diagnostyki,
- wspierania badań naukowych,
- budowy stabilnych systemów finansowania działań związanych z AMR,
- zwiększenia odpowiedzialności państw za realizację zobowiązań,
- regularnego monitorowania postępów wdrażania krajowych planów działań.
Szczególny nacisk położono na wspieranie krajów w opracowywaniu ambitnych narodowych strategii walki z AMR oraz zapewnienie im odpowiednich mechanizmów finansowania.
WHO: potrzebna jest dalsza globalna współpraca
Przyjęcie nowego GAP-AMR ma być sygnałem odnowionego globalnego zaangażowania w ochronę skuteczności środków przeciwdrobnoustrojowych. Organizacje Quadripartite zapowiedziały dalsze wsparcie dla państw członkowskich w zakresie wdrażania nowych strategii i działań na poziomie krajowym, regionalnym i międzynarodowym.
Eksperci podkreślają, że skuteczna walka z AMR będzie wymagała ścisłej współpracy pomiędzy rządami, organizacjami międzynarodowymi, środowiskiem akademickim, sektorem prywatnym i organizacjami społecznymi. W praktyce oznacza to konieczność budowy długofalowych systemów monitorowania, poprawy jakości opieki zdrowotnej, ograniczenia nadużywania antybiotyków oraz zwiększenia inwestycji w nowe rozwiązania terapeutyczne i diagnostyczne.
AMR może stać się jednym z największych wyzwań zdrowotnych XXI wieku
Eksperci nie mają wątpliwości, że oporność na środki przeciwdrobnoustrojowe będzie w najbliższych latach jednym z kluczowych wyzwań dla systemów ochrony zdrowia na całym świecie. Bez skutecznych działań liczba zakażeń trudnych lub niemożliwych do leczenia może systematycznie rosnąć, wpływając na śmiertelność, koszty opieki zdrowotnej i bezpieczeństwo zdrowotne społeczeństw.
Przyjęcie nowego Globalnego planu działania GAP-AMR na lata 2026–2036 stanowi próbę stworzenia bardziej spójnej, wielosektorowej i długoterminowej odpowiedzi na ten problem. Kluczowe znaczenie będzie miało jednak nie tylko przyjęcie strategii, ale przede wszystkim jej realne wdrożenie przez państwa członkowskie oraz utrzymanie międzynarodowej współpracy w ramach podejścia „Jedno Zdrowie”.
Link do zaktualizowanego Globalnego planu działania w sprawie oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe (GAP-AMR) na lata 2026–2036: https://apps.who.int/gb/ebwha/pdf_files/WHA79/A79_5Add2-en.pdf
Główne wnioski
- Państwa członkowskie Siedemdziesiątego Dziewiątego Światowego Zgromadzenia Zdrowia (WHA79) przyjęły zaktualizowany Globalny plan działania w sprawie oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe (GAP-AMR) na lata 2026–2036.
- Nowy plan został opracowany przez organizacje Quadripartite: WHO, FAO, UNEP i WOAH i opiera się na strategii „Jedno Zdrowie”, łączącej zdrowie ludzi, zwierząt i środowiska.
- Dokument zakłada m.in. rozwój profilaktyki zakażeń, poprawę dostępu do wody i higieny (WASH), odpowiedzialne stosowanie antybiotyków, wzmacnianie nadzoru oraz inwestycje w innowacyjne terapie i diagnostykę.
- Zaktualizowany GAP-AMR ma wspierać kraje w tworzeniu i finansowaniu krajowych planów walki z AMR oraz realizować zobowiązania przyjęte podczas Zgromadzenia Ogólnego ONZ w 2024 roku.
Źródło:
- https://www.who.int/news/item/25-05-2026-the-world-health-assembly-adopts-updated-global-action-plan-on-antimicrobial-resistance-(2026-2036)
