Europa wyraźnie traci swoją pozycję w globalnych badaniach nad szczepionkami – wynika z najnowszego raportu Vaccines Europe Pipeline Review 2025. W ciągu kilku lat udział regionu w badaniach klinicznych spadł o ponad połowę. Michał Byliniak z INFARMA wskazuje, że to nie tylko kwestia konkurencyjności, ale także bezpieczeństwa zdrowotnego w przyszłości.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak zmienił się udział Europy w globalnych badaniach szczepionek.
- Jak wygląda aktualny pipeline 91 kandydatów i czego dotyczą projekty.
- Jakie technologie i wskazania dominują w nowych badaniach.
- Jakie konsekwencje dla systemów ochrony zdrowia niesie ten trend.
Udział Europy spada o ponad połowę
Dane obejmujące lata 2018–2023 pokazują wyraźny trend spadkowy – udział Europy w globalnych badaniach klinicznych szczepionek zmniejszył się z 17% do 8%. To oznacza realne przesunięcie aktywności badawczej do innych regionów świata.
Zmiana ta ma znaczenie nie tylko dla sektora farmaceutycznego, ale także dla systemów ochrony zdrowia. Mniejsza liczba badań prowadzonych w Europie oznacza ograniczony dostęp do innowacyjnych technologii oraz potencjalnie wolniejszą reakcję na nowe zagrożenia epidemiczne.
91 kandydatów w pipeline – duża część bez odpowiedników
Obecnie w rozwoju klinicznym znajduje się 91 kandydatów: 86 szczepionek profilaktycznych, 3 przeciwciała monoklonalne oraz 2 szczepionki terapeutyczne. Istotne jest to, że 41% projektów dotyczy chorób, dla których nie istnieją jeszcze zarejestrowane szczepionki. Chodzi m.in. o wirusa Epsteina-Barr (EBV), cytomegalię (CMV), chlamydię, HIV czy norowirusa.
Pozostałe 59% projektów rozwija istniejące rozwiązania – obejmuje szczepionki skojarzone oraz preparaty rozszerzające wskazania populacyjne.
Choroby oddechowe dominują w badaniach
Największa aktywność badawcza koncentruje się wokół chorób przenoszonych drogą kropelkową. Aż 68 kandydatów – blisko 75% wszystkich projektów – dotyczy właśnie tej grupy. Najczęściej rozwijane wskazania to:
- grypa sezonowa – 13 kandydatów
- grypa pandemiczna – 8
- pneumokoki – 8
- COVID-19 – 7
- RSV – 6
To pokazuje, że doświadczenia z pandemii COVID-19 nadal wpływają na kierunki rozwoju badań.
mRNA na czele technologii
Najczęściej wykorzystywaną platformą pozostaje technologia mRNA, która stanowi podstawę 48 projektów. Równolegle rozwijane są szczepionki wielowalentne oraz inne podejścia technologiczne, które mają zwiększyć skuteczność i zakres ochrony.
Rozwój tych technologii ma znaczenie także dla przyszłych zastosowań – nie tylko w chorobach zakaźnych, ale również w onkologii czy terapiach personalizowanych.
Szczepienia dorosłych coraz ważniejsze
Raport wskazuje również na wyraźne przesunięcie w kierunku immunizacji osób dorosłych i seniorów. Aż 77 kandydatów jest testowanych właśnie w tych grupach.
To odzwierciedla zmianę podejścia do szczepień – coraz częściej traktowane są one jako element profilaktyki przez całe życie, a nie wyłącznie w wieku dziecięcym.
Eksperci: potrzebne zmiany systemowe
– Spadek udziału Europy w globalnych badaniach klinicznych szczepionek to sygnał ostrzegawczy dla całego systemu ochrony zdrowia. Jeśli chcemy utrzymać zdolność do szybkiej reakcji na przyszłe zagrożenia epidemiczne, konieczne jest wzmocnienie ekosystemu innowacji: od stabilnego i przewidywalnego otoczenia regulacyjnego po inwestycje w badania kliniczne i nowoczesne platformy technologiczne. Szczepienia pozostają jednym z najbardziej efektywnych narzędzi zdrowia publicznego, dlatego ich rozwój powinien być traktowany jako priorytet strategiczny – mówi Michał Byliniak, dyrektor generalny Związku Pracodawców Innowacyjnych Firm Farmaceutycznych INFARMA.
Eksperci wskazują na kilka kluczowych obszarów wymagających zmian: większą przewidywalność regulacyjną, inwestycje w infrastrukturę badawczą, usprawnienie oceny technologii medycznych oraz zwiększenie atrakcyjności Europy jako miejsca prowadzenia badań klinicznych.
Szczepienia nadal kluczowe dla zdrowia publicznego
Znaczenie szczepień pozostaje bezdyskusyjne. W ciągu ostatnich 50 lat pozwoliły one uratować 154 mln osób, w tym 101 mln niemowląt – co odpowiada sześciu uratowanym osobom na minutę.
Immunizacja ogranicza także ryzyko powikłań sercowo-naczyniowych po infekcjach oraz wspiera walkę z antybiotykoopornością. Według danych WHO skuteczniejsze wykorzystanie szczepień mogłoby zapobiegać nawet 515 tys. zgonów rocznie związanych z AMR.
Główne wnioski
- Udział Europy w badaniach klinicznych szczepionek spadł z 17% do 8% w latach 2018–2023.
- W pipeline znajduje się 91 kandydatów, z czego 41% dotyczy chorób bez dostępnych szczepionek.
- Aż 68 projektów koncentruje się na chorobach układu oddechowego, w tym grypie, COVID-19 i RSV.
- Technologia mRNA dominuje – odpowiada za 48 rozwijanych projektów.
Źródło:
- INFARMA / oprac. TK
