Domy pomocy społecznej oraz placówki całodobowej opieki wymagają zmian wykraczających poza obecny projekt nowelizacji ustawy o pomocy społecznej. Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Wojciech Brzozowski przekazał Ministerstwu Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej dodatkowe uwagi oparte na doświadczeniach Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur. Dotyczą one m.in. monitoringu, dostępności personelu medycznego, opieki psychologicznej, kwalifikacji pracowników oraz ochrony praw mieszkańców.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie dodatkowe uwagi do projektu nowelizacji ustawy o pomocy społecznej przekazał Rzecznik Praw Obywatelskich.
- Jakie problemy w domach pomocy społecznej i placówkach całodobowej opieki wskazuje Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur.
- Dlaczego RPO postuluje zmiany dotyczące personelu, monitoringu i standardów opieki.
- Które rozwiązania mają zostać uwzględnione podczas dalszych prac legislacyjnych.
RPO uzupełnia uwagi do projektu nowelizacji
Zastępca Rzecznika Praw Obywatelskich Wojciech Brzozowski przekazał podsekretarz stanu w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Katarzynie Nowakowskiej kolejne uwagi do projektu nowelizacji ustawy o pomocy społecznej oraz niektórych innych ustaw (UD315).
Pismo jest uzupełnieniem wcześniejszego stanowiska RPO i opiera się na wnioskach z wizytacji prowadzonych przez Krajowy Mechanizm Prewencji Tortur w domach pomocy społecznej oraz placówkach całodobowej opieki prowadzonych w ramach działalności gospodarczej.
RPO wskazuje, że część problemów systemowych pozostaje nierozwiązana od wielu lat i powinna zostać uwzględniona podczas prac nad nowelizacją.
Monitoring, zabezpieczenia mieszkańców i legalność pobytu
Jednym z najważniejszych zagadnień poruszonych przez RPO jest stosowanie monitoringu wizyjnego. KMPT regularnie stwierdza obecność kamer w placówkach, jednak obowiązujące przepisy nie określają zasad ich wykorzystywania. Zdaniem Rzecznika kwestia ta powinna zostać uregulowana ustawowo, aby zapewnić ochronę prywatności mieszkańców.
RPO zwraca również uwagę na stosowanie różnego rodzaju zabezpieczeń, takich jak pasy stabilizacyjne, szelki, bandaże, rękawice, kombinezony ochronne, wysokie barierki przy łóżkach czy bramki ograniczające możliwość opuszczania pokoju. Choć formalnie nie są one traktowane jako przymus bezpośredni, mogą istotnie ograniczać wolność mieszkańców.
Kolejnym problemem pozostaje przyjmowanie do placówek osób, które nie zostały ubezwłasnowolnione, ale ze względu na stan zdrowia nie są w stanie świadomie zawrzeć umowy. W takich przypadkach dokumenty często podpisują osoby bliskie, mimo braku jednoznacznych podstaw prawnych.
Braki kadrowe i problemy z dostępem do opieki medycznej
RPO wskazuje, że obowiązujące przepisy nie nakładają na domy pomocy społecznej obowiązku zatrudniania personelu medycznego. Tymczasem mieszkańcy DPS często wymagają stałego monitorowania stanu zdrowia oraz szybkiej reakcji na pogorszenie stanu fizycznego lub psychicznego.
Szczególne problemy dotyczą dostępności pielęgniarek. Wynagrodzenia w DPS finansowane są z budżetów samorządów i pozostają niższe niż w podmiotach leczniczych finansowanych przez NFZ. W efekcie placówki mają trudności z rekrutacją i utrzymaniem personelu, a podczas części dyżurów pielęgniarki nie są obecne.
Rzecznik zwraca także uwagę, że przepisy wymagają jedynie zapewnienia mieszkańcom kontaktu z psychologiem. Według KMPT nie odpowiada to rzeczywistym potrzebom osób przebywających w DPS, a opieka psychologiczna powinna obejmować nie tylko interwencje kryzysowe, ale również działania profilaktyczne.
Konflikt interesów i standardy opieki
Wśród zgłoszonych uwag znalazł się również problem pełnienia funkcji opiekuna prawnego przez pracowników domów pomocy społecznej. Zdaniem RPO może to prowadzić do konfliktu interesów, ponieważ opiekun prawny powinien niezależnie oceniać jakość opieki zapewnianej podopiecznemu.
RPO postuluje także zmianę wskaźników zatrudnienia w DPS. Obecne przepisy nie określają, ilu mieszkańców powinno przypadać na jednego opiekuna ani jaka liczba personelu powinna pełnić dyżury w dzień i w nocy.
Zastrzeżenia dotyczą również kwalifikacji zawodowych opiekunów. Obowiązujące regulacje pozwalają zatrudniać młodszych opiekunów z wykształceniem podstawowym, bez wymogu doświadczenia zawodowego.
Dzieci w DPS i specjalistyczna opieka
Rzecznik ponownie zwrócił uwagę na problem kierowania dzieci z niepełnosprawnościami do domów pomocy społecznej zamiast do rodzinnej pieczy zastępczej. Według RPO pobyt w placówkach instytucjonalnych może negatywnie wpływać na rozwój fizyczny, emocjonalny i społeczny dzieci.
KMPT wskazuje również na przypadki wspólnego przebywania dzieci i osób starszych w DPS dla osób z niepełnosprawnością intelektualną oraz brak wyspecjalizowanych placówek dla dzieci w kryzysie zdrowia psychicznego lub w spektrum autyzmu.
Finansowanie i nadzór nad placówkami
Wśród problemów systemowych RPO wymienia także zasady finansowania pobytu mieszkańców przyjętych do DPS przed zmianą przepisów z 2004 r. Według Rzecznika obowiązek pokrywania części kosztów przez same placówki ogranicza ich możliwości finansowe, utrudnia zatrudnianie personelu oraz wpływa na standard świadczonej opieki.
RPO zwraca również uwagę na skutki obowiązujących przepisów dotyczących świadczenia wspierającego oraz niewystarczającą liczbę domów pomocy społecznej przeznaczonych dla osób uzależnionych od alkoholu.
Kolejne postulaty obejmują uregulowanie zasad pobytu dziennego w placówkach całodobowej opieki oraz zwiększenie częstotliwości kontroli prowadzonych przez wojewodów. Obecnie przepisy przewidują planowe kontrole nie rzadziej niż raz na cztery lata.
Główne wnioski
- RPO uzupełnił uwagi do projektu nowelizacji ustawy o pomocy społecznej (UD315), opierając je na doświadczeniach Krajowego Mechanizmu Prewencji Tortur z wizytacji DPS i placówek całodobowej opieki.
- Najważniejsze postulaty dotyczą uregulowania monitoringu, poprawy dostępności personelu medycznego i psychologów oraz zmian w standardach zatrudnienia i kwalifikacjach opiekunów.
- Rzecznik zwraca uwagę na problemy systemowe, takie jak finansowanie DPS, opieka nad dziećmi z niepełnosprawnościami oraz zbyt rzadkie kontrole prowadzone przez wojewodów.
- RPO apeluje do Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o uwzględnienie zgłoszonych propozycji w dalszych pracach nad nowelizacją ustawy.
Źródło:
- https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-pomoc-spoleczna-nowelizacja-ustawy-projekt-opinia-kmpt
