Rak pęcherza moczowego jest czwartym najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym u mężczyzn w Polsce. Choć zachorowalność pozostaje na poziomie zbliżonym do europejskiej średniej, Polska odnotowuje najwyższy w Europie wskaźnik umieralności z powodu tej choroby. Tymczasem najnowsze badanie ARC Rynek i Opinia pokazuje, że co czwarty Polak w wieku 35 lat i więcej nie potrafi wskazać żadnego objawu raka pęcherza, a jedynie 41% respondentów wie o związku choroby z paleniem tytoniu. Eksperci alarmują, że opóźnienia diagnostyczne i ograniczona świadomość społeczna mogą wpływać na rokowanie pacjentów.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego Polska ma najwyższy w Europie wskaźnik umieralności z powodu raka pęcherza moczowego, mimo zachorowalności zbliżonej do europejskiej średniej.
- Jakie są najważniejsze objawy raka pęcherza moczowego i dlaczego nawet jednorazowy krwiomocz wymaga diagnostyki.
- Jakie czynniki zwiększają ryzyko zachorowania oraz dlaczego palenie tytoniu odgrywa szczególnie istotną rolę.
- Jak przebiega diagnostyka i leczenie raka pęcherza moczowego oraz jakie bariery utrudniają pacjentom dostęp do odpowiedniej opieki.
Rak pęcherza moczowego w Polsce – zachorowalność i śmiertelność
Rak pęcherza moczowego pozostaje jednym z istotnych wyzwań polskiej onkologii. W 2023 roku rozpoznano go u 7239 osób, w tym 5398 mężczyzn i 1841 kobiet. W tym samym roku odnotowano 3989 zgonów z powodu tego nowotworu. Dane WHO za 2022 rok wskazują, że standaryzowany wskaźnik zachorowalności w Polsce wynosił 12,9 na 100 tys. mieszkańców, natomiast wskaźnik umieralności osiągnął 5 na 100 tys. osób – najwięcej w Europie. Co istotne, liczba zgonów z powodu raka pęcherza moczowego w Polsce rośnie od około dwóch dekad, a rokowania pacjentów nie poprawiły się znacząco przez ostatnie 30 lat. Różnica między zachorowalnością, a umieralnością wskazuje na potrzebę poprawy wczesnego wykrywania choroby, organizacji diagnostyki oraz dostępu do odpowiedniego leczenia.
Co czwarty Polak nie zna objawów raka pęcherza moczowego
Badanie przeprowadzone przez ARC Rynek i Opinia we wrześniu 2026 roku na grupie 1510 osób w wieku co najmniej 35 lat ujawniło istotne luki w wiedzy o nowotworze. O raku pęcherza moczowego słyszało 62% respondentów, jednak tylko 9% ocenia swoją wiedzę jako co najmniej dość dużą. Jednocześnie 51% przyznaje, że wie o chorobie niewiele lub praktycznie nic.
Najczęściej rozpoznawanym objawem jest krwiomocz, wskazany przez 63% uczestników badania. Pozostałe symptomy są znacznie mniej znane:
- Ból w dole brzucha lub miednicy – 48%.
- Ból lub pieczenie podczas oddawania moczu – 46%.
- Częstsze niż zwykle oddawanie moczu – 39%.
Co czwarty ankietowany nie potrafił wymienić żadnego objawu raka pęcherza moczowego. Wyniki pokazują, że sama znajomość nazwy choroby nie przekłada się na umiejętność rozpoznawania sygnałów ostrzegawczych.
Krwiomocz to najważniejszy sygnał alarmowy
Obecność krwi w moczu jest jednym z najbardziej charakterystycznych objawów raka pęcherza moczowego. Może występować bez bólu, a także ustępować samoistnie, co niekiedy prowadzi do zlekceważenia problemu. Jak podkreśla prof. Paweł Rajwa, urolog ze Śląskiego Uniwersytetu Medycznego:
Krwiomocz w raku pęcherza zwykle nie boli i potrafi zniknąć na kilka tygodni. Pacjent uznaje wtedy, że problem minął, a choroba rozwija się dalej. Jeden epizod krwi w moczu u osoby dorosłej, zwłaszcza palącej, wymaga diagnostyki urologicznej, nawet jeśli się nie powtórzył.
Badanie ARC pokazuje, że 96% respondentów uważa krwiomocz za objaw wymagający pilnej konsultacji lekarskiej. Ponadto 91% deklaruje, że zgłosiłoby się do lekarza w ciągu tygodnia, a 48% zrobiłoby to tego samego lub następnego dnia.
W praktyce jednak diagnostyka bywa opóźniana. Objawy raka pęcherza mogą przypominać zakażenie układu moczowego, dlatego część pacjentów początkowo otrzymuje leczenie przeciwbakteryjne lub przeciwzapalne. Każdy epizod widocznego krwiomoczu wymaga wyjaśnienia przyczyny, nawet jeśli objaw ustąpił. Nie zawsze oznacza on nowotwór, ale nie powinien być bagatelizowany.
Mężczyźni chorują trzy razy częściej, ale gorzej znają objawy
Około trzy czwarte przypadków raka pęcherza moczowego dotyczy mężczyzn. Jednocześnie wyniki badania wskazują, że ich wiedza o objawach jest mniejsza niż wśród kobiet. Krwiomocz jako możliwy symptom choroby rozpoznaje 57% mężczyzn i 68% kobiet. Ponadto 75% mężczyzn zdecydowanie zgadza się ze stwierdzeniem, że obecność krwi w moczu wymaga pilnej wizyty u lekarza, wobec 81% kobiet.
Różnice te są szczególnie istotne, ponieważ największą grupę pacjentów stanowią starsi mężczyźni. Zdaniem ekspertów działania edukacyjne powinny być kierowane przede wszystkim do osób z grup podwyższonego ryzyka.
Palenie tytoniu najważniejszym czynnikiem ryzyka raka pęcherza
Jednym z najbardziej niepokojących wyników badania jest niewielka świadomość związku między paleniem papierosów, a rakiem pęcherza moczowego. Zaledwie 41% respondentów wskazało palenie tytoniu jako czynnik ryzyka, mimo że jest ono jednym z najważniejszych i najlepiej udokumentowanych czynników rozwoju tego nowotworu.
Dla porównania przebyte choroby układu moczowego wymieniło 58% ankietowanych, a wiek powyżej 60 lat – 45%. Ponadto 26% badanych nie potrafiło wskazać żadnego czynnika ryzyka. Substancje rakotwórcze obecne w dymie tytoniowym przedostają się do krwiobiegu, a następnie są wydalane przez nerki. Wraz z moczem mają kontakt z nabłonkiem wyściełającym pęcherz, zwiększając ryzyko zmian nowotworowych. Do pozostałych czynników ryzyka należą m.in. narażenie zawodowe na określone substancje chemiczne oraz starszy wiek.
Diagnostyka raka pęcherza – gdzie pacjenci tracą czas?
Wczesne rozpoznanie raka pęcherza moczowego ma kluczowe znaczenie dla skuteczności leczenia. Tymczasem ścieżka diagnostyczna w Polsce nadal wiąże się z licznymi trudnościami organizacyjnymi. Choć 77% badanych prawidłowo wskazuje urologa jako specjalistę zajmującego się diagnostyką i leczeniem tego nowotworu, jedynie 31% zna cystoskopię – jedno z podstawowych badań diagnostycznych.
Cystoskopia umożliwia bezpośrednią ocenę wnętrza pęcherza moczowego oraz identyfikację podejrzanych zmian. W diagnostyce wykorzystuje się również badanie ogólne moczu, ultrasonografię układu moczowego oraz odpowiednio dobrane badania obrazowe. Istotnymi barierami pozostają konieczność uzyskania skierowania do urologa, kolejki do badań specjalistycznych oraz czas oczekiwania na wyniki histopatologiczne. Opóźnienia mogą prowadzić do rozpoznania nowotworu w bardziej zaawansowanym stadium, kiedy możliwości leczenia oszczędzającego pęcherz są ograniczone.
Leczenie raka pęcherza moczowego – od zabiegu po immunoterapię
Możliwości leczenia raka pęcherza zależą przede wszystkim od stopnia zaawansowania nowotworu. W przypadku zmian nienaciekających mięśniówki pęcherza podstawową metodą leczenia jest przezcewkowa resekcja guza, często uzupełniana leczeniem dopęcherzowym. Rak pęcherza wykryty we wczesnym stadium może być wyleczalny nawet w 95% przypadków. Rokowanie zależy jednak od charakterystyki nowotworu, stopnia zaawansowania i ryzyka nawrotu.
W bardziej zaawansowanych stadiach konieczne może być usunięcie pęcherza moczowego, leczenie systemowe lub terapia oszczędzająca narząd z wykorzystaniem radiochemioterapii.
W ostatnich latach rozwijają się również możliwości immunoterapii i leczenia celowanego. Mimo postępu terapeutycznego tylko 32% respondentów uważa, że w Polsce dostępne są nowoczesne metody leczenia raka pęcherza. W 2024 roku około 15% operacji usunięcia pęcherza wykonano z wykorzystaniem robotów chirurgicznych w 25 szpitalach. Jednocześnie zabiegi te realizowało łącznie około 135 placówek, z których część przeprowadzała bardzo niewiele operacji rocznie.
Dane te wskazują na znaczenie odpowiedniej organizacji leczenia i koncentracji specjalistycznych procedur w doświadczonych ośrodkach.
Kampania „Krwiomocz? Działaj!” zwiększa świadomość choroby
Odpowiedzią na niewystarczającą wiedzę społeczną jest kampania edukacyjna „Krwiomocz? Działaj!”, prowadzona przez Fundację „Wygrajmy Zdrowie” przy wsparciu firmy Astellas Pharma. Jej celem jest zwiększenie świadomości objawów i czynników ryzyka raka pęcherza moczowego oraz zachęcanie do szybkiej diagnostyki.
Wyniki badania ARC pokazują, że Polacy najbardziej potrzebują informacji dotyczących profilaktyki (51%), diagnostyki i objawów (po 34%) oraz metod leczenia i czynników ryzyka (po 20%). Działania edukacyjne mają szczególne znaczenie wśród mężczyzn po 35. roku życia oraz osób palących tytoń.
Więcej informacji o kampanii można znaleźć na stronie Krwiomocz? Działaj!.
Główne wnioski
- Polska ma najwyższy w Europie wskaźnik umieralności z powodu raka pęcherza moczowego. W 2023 roku nowotwór rozpoznano u 7239 osób, a 3989 pacjentów zmarło z jego powodu. Według danych WHO za 2022 rok wskaźnik umieralności wynosił 5 na 100 tys. mieszkańców.
- Co czwarty Polak w wieku 35 lat i więcej nie zna żadnego objawu raka pęcherza moczowego. Badanie ARC Rynek i Opinia wykazało, że krwiomocz rozpoznaje jako możliwy objaw 63% respondentów. Wśród mężczyzn, którzy chorują około trzy razy częściej niż kobiety, odsetek ten wynosi 57%.
- Tylko 41% badanych wskazuje palenie tytoniu jako czynnik ryzyka raka pęcherza. Tymczasem jest to jeden z najważniejszych i najlepiej udokumentowanych czynników rozwoju choroby. Ponadto 26% respondentów nie potrafi wymienić żadnego czynnika ryzyka.
- Wczesne wykrycie raka pęcherza moczowego znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie. Według danych przytoczonych w informacji prasowej wyleczalność we wczesnym stadium może sięgać 95%. Istotnymi problemami pozostają opóźnienia diagnostyczne, ograniczona znajomość cystoskopii oraz nierównomierny dostęp do specjalistycznego leczenia.
Źródło:
- Materiał prasowy
