Polski system ochrony zdrowia w coraz większym stopniu utrzymuje się dzięki pracy pielęgniarek, które osiągnęły już wiek emerytalny. Takie wnioski płyną z raportu „Analizy kadrowe pielęgniarek – aktualizacja”, zaprezentowanego podczas konferencji prasowej Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Pielęgniarek i Położnych. Choć liczba pielęgniarek pracujących z pacjentami nieznacznie wzrosła, autorzy raportu zwracają uwagę, że niemal cały wzrost zapewniły osoby po 60. roku życia. Eksperci ostrzegają, że bez systemowych działań problem kadrowy będzie się pogłębiał.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak duży jest udział pielęgniarek w wieku emerytalnym w obecnym systemie ochrony zdrowia.
- Dlaczego wzrost liczby pielęgniarek pracujących z pacjentami ma głównie charakter pozorny.
- Jak deficyt pielęgniarek wpływa na bezpieczeństwo pacjentów i pracę placówek.
- Dlaczego same studia pielęgniarskie nie wystarczą do rozwiązania problemu kadrowego.
Wzrost liczby pielęgniarek zapewniły osoby po 60. roku życia
Z danych przedstawionych w raporcie wynika, że w 2024 roku liczba pielęgniarek pracujących z pacjentami wzrosła do 219,9 tys. To o 3,8 tys. więcej niż rok wcześniej. Jednocześnie liczba pielęgniarek w wieku emerytalnym zwiększyła się o 3,7 tys.
Autorzy raportu zwracają uwagę, że oznacza to rosnące uzależnienie systemu od osób, które mogłyby już zakończyć aktywność zawodową.
– To nie młode kadry ratują dziś system. Ratują go pielęgniarki, które dawno mogły przejść na emeryturę. Polski system ochrony zdrowia stoi dziś na barkach kobiet, które powinny już odpoczywać po kilkudziesięciu latach pracy. W obliczu systemowego braku pielęgniarek, niewykorzystane zostają kompetencje położnych – powiedziała Krystyna Ptok, przewodnicząca OZZPiP.
Polska nadal poniżej średniej OECD
Raport pokazuje, że Polska nadal znacząco odstaje od wielu europejskich systemów ochrony zdrowia pod względem liczby pielęgniarek przypadających na mieszkańców.
Obecnie wskaźnik wynosi około 5,8 pielęgniarki na 1000 mieszkańców. Dla porównania średnia państw OECD przekracza 11 pielęgniarek na 1000 mieszkańców.
Eksperci wskazują również, że tempo wzrostu liczby pielęgniarek jest ponad dwukrotnie niższe niż zakładała strategia rozwoju pielęgniarstwa przyjęta w 2019 roku. W tym samym czasie liczba seniorów rosła czterokrotnie szybciej niż liczba pielęgniarek pracujących z pacjentami.
Coraz więcej pielęgniarek pracuje po osiągnięciu wieku emerytalnego
Według raportu już ponad 20% pielęgniarek pracujących z pacjentami posiada uprawnienia emerytalne. Efektywny wiek odejścia z zawodu wynosi obecnie około 64,5 roku, podczas gdy średni wiek zakończenia aktywności zawodowej kobiet w Polsce to około 60,7 roku.
Autorzy raportu zwracają uwagę, że część pielęgniarek pracuje nawet po 70. i 80. roku życia.
Eksperci podkreślają, że pozostawanie starszych pielęgniarek w zawodzie było możliwe głównie dzięki poprawie wynagrodzeń i warunków zatrudnienia. OZZPiP ostrzega jednak, że zmiany w mechanizmach płacowych mogą doprowadzić do gwałtownego odpływu kadr.
Krystyna Ptok podczas konferencji mówiła, że nie wiadomo, jak wiele pielęgniarek odejdzie z pracy po ewentualnych zmianach wynagrodzeń, ale system może nie udźwignąć takiego scenariusza.
Deficyt pielęgniarek obejmuje niemal cały kraj
Raport wskazuje, że problem niedoboru pielęgniarek nie dotyczy już wyłącznie pojedynczych regionów. Dane Barometru Zawodów pokazują, że w 2026 roku deficyt lub znaczny deficyt pielęgniarek występuje w niemal 300 powiatach.
Jednocześnie w żadnym powiecie nie odnotowano nadwyżki kadrowej.
Autorzy raportu zwracają uwagę, że województwa z najmniejszą liczbą pielęgniarek nadal rozwijają się wolniej niż średnia krajowa, co dodatkowo pogłębia regionalne różnice w dostępie do świadczeń.
Rekordowa liczba studentów nie rozwiązuje problemu
Choć na kierunki pielęgniarskie trafia coraz więcej studentów, duża część nie kończy kształcenia lub nie podejmuje pracy w zawodzie.
Coraz większą grupę nowych osób uzyskujących prawo wykonywania zawodu stanowią także osoby w wieku 35-50 lat, które będą pracowały krócej niż młodsze kadry rozpoczynające karierę po studiach.
– Nie wystarczy otworzyć kierunków studiów. Trzeba jeszcze doprowadzić studentów do zawodu i zatrzymać ich w systemie – zaznaczyła Krystyna Ptok.
Pielęgniarki wykonują dziś znacznie więcej obowiązków niż kilkanaście lat temu
Eksperci podkreślają, że rozwój nowoczesnej medycyny nie zmniejszył zapotrzebowania na pielęgniarki. Wręcz przeciwnie – zwiększył zakres odpowiedzialności oraz liczbę wykonywanych procedur.
Katarzyna Tymińska, pielęgniarka z 40-letnim stażem pracy na oddziale kardiochirurgii dziecięcej, zwracała uwagę, że pacjenci trafiają dziś do szpitali w cięższym stanie, wymagają bardziej zaawansowanej opieki i stałego monitorowania.
Jak wskazywała, obecne normy zatrudnienia oraz wyceny świadczeń nadal bazują głównie na liczbie łóżek lub pacjentów, a nie na rzeczywistym czasie pracy i stopniu skomplikowania wykonywanych czynności. Według ekspertów przekłada się to na przeciążenie personelu, ograniczony czas dla pacjentów oraz większe ryzyko wypalenia zawodowego.
Skutki kryzysu odczuwają już pacjenci
Autorzy raportu alarmują, że niedobory pielęgniarek mają bezpośredni wpływ na bezpieczeństwo pacjentów. W wielu placówkach dochodzi do pracy w warunkach przeciążenia, nieobsadzonych minimalnych norm zatrudnienia oraz jednoosobowych dyżurów.
– Braki pielęgniarek to nie problem statystyczny. To problem bezpieczeństwa pacjentów. Sytuacja jest trudna na wielu oddziałach, a dramatyczna na oddziałach psychiatrycznych. Bez norm zatrudnienia niestety nagminnie obsady są za małe i zdarzają się nawet te jednoosobowe – mówiła Jolanta Januszczak, pielęgniarka psychiatryczna.
Na znaczenie odpowiedniej liczby pielęgniarek dla bezpieczeństwa pacjentów zwracał uwagę również Norbert Bolek z Fundacji eFkropka.
Eksperci podkreślali także rosnące problemy w opiece długoterminowej i środowiskowej. Tomasz Michałek z Koalicji „Na pomoc niesamodzielnym” mówił podczas konferencji, że starzenie się społeczeństwa będzie dodatkowo zwiększać zapotrzebowanie na pielęgniarki poza szpitalami – w domach pacjentów oraz placówkach opiekuńczych.
Polska nadal bez długofalowej strategii kadrowej
Autorzy raportu zwracają uwagę, że wiele państw europejskich już wdraża wieloletnie strategie zabezpieczenia kadr pielęgniarskich sięgające nawet 2040 roku. Tymczasem w Polsce nadal brakuje aktualizacji polityki kadrowej i kompleksowego planu działań.
OECD, WHO oraz Komisja Europejska coraz częściej alarmują o pogłębiającym się kryzysie pielęgniarskim w Europie.
Eksperci apelują m.in. o poprawę warunków pracy, rozwój ścieżek kariery, programy mentoringowe dla młodych pielęgniarek oraz aktualizację norm zatrudnienia.
– Koniecznie musimy dokonać przeglądu i aktualizacji norm pracy, tak aby odpowiadały realnym procedurom wykonywanym na oddziałach – apelowała Dorota Ronek, wiceprezes OZZPiP.
Główne wnioski
- W 2024 roku liczba pielęgniarek pracujących z pacjentami wzrosła do 219,9 tys., ale niemal cały wzrost zapewniły osoby po 60. roku życia.
- Liczba pielęgniarek w wieku emerytalnym zwiększyła się o 3,7 tys., przy ogólnym wzroście kadr o 3,8 tys.
- W 2026 roku deficyt lub znaczny deficyt pielęgniarek występuje w niemal 300 powiatach, a w żadnym powiecie nie odnotowano nadwyżki kadrowej.
- Polska ma około 5,8 pielęgniarki na 1000 mieszkańców, podczas gdy średnia państw OECD przekracza 11 pielęgniarek.
Źródło:
- https://ozzpip.pl/system-ochrony-zdrowia-utrzymuje-sie-dzieki-pielegniarkom-w-wieku-emerytalnym-nowy-raport-alarmuje-o-poglebiajacym-sie-kryzysie-kadrowym/
