Do konsultacji publicznych trafił projekt ustawy o zawodzie pielęgniarki i zawodzie położnej z 13 maja 2026 r. To obszerna regulacja, która ma zastąpić przepisy obowiązujące od 2011 r. i uporządkować zasady wykonywania obu zawodów, uzyskiwania prawa wykonywania zawodu, prowadzenia rejestrów, kształcenia przeddyplomowego oraz ustawicznego rozwoju zawodowego. Projekt obejmuje wiele zmian, a jedną z najważniejszych jest wyraźniejsze opisanie kompetencji pielęgniarek i położnych, w tym poziomów zawodowych oraz roli pielęgniarki i położnej zaawansowanej praktyki APN.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zmiany dla pielęgniarek i położnych przewiduje projekt ustawy z 13 maja 2026 r..
- Jak mają wyglądać nowe poziomy kompetencyjne oraz rola pielęgniarki i położnej APN.
- Jakie rozwiązania dotyczą kształcenia, specjalizacji i punktów edukacyjnych.
- Które uprawnienia zawodowe zostaną rozszerzone lub doprecyzowane w projekcie Ministerstwa Zdrowia.
Projekt ma zastąpić ustawę sprzed 15 lat
Ministerstwo Zdrowia wskazuje w uzasadnieniu, że obecna ustawa o zawodach pielęgniarki i położnej została uchwalona 15 lat temu. Od tego czasu zmieniły się realia systemu ochrony zdrowia, zakres kompetencji zawodowych, potrzeby pacjentów oraz wyzwania organizacyjne i demograficzne.
Nowy projekt ma kompleksowo regulować zasady wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej, uzyskiwania prawa wykonywania zawodu, funkcjonowania rejestrów, kształcenia przed dyplomem oraz ustawicznego rozwoju zawodowego.
Prace nad rozwiązaniami poprzedziła działalność zespołu powołanego przez Ministra Zdrowia zarządzeniem z 30 sierpnia 2023 r. W jego skład weszli m.in. przedstawiciele Ministerstwa Zdrowia, uczelni medycznych, Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych, Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Pielęgniarek i Położnych, Polskiego Towarzystwa Pielęgniarskiego, Polskiego Towarzystwa Położnych oraz Komisji Wyższego Szkolnictwa Medycznego Parlamentu Studentów RP. Zespół zakończył pracę 1 sierpnia 2024 r.
Więcej samodzielnych kompetencji pielęgniarek
Projekt doprecyzowuje katalog czynności zawodowych pielęgniarek i położnych. W przypadku pielęgniarek chodzi m.in. o bardziej szczegółowe określenie samodzielnych kompetencji zawodowych oraz rozszerzenie katalogu świadczeń.
Wśród rozwiązań wymieniono możliwość kierowania pacjentów na określone badania diagnostyczne, ordynowanie leków i wyrobów medycznych, udzielanie porad pielęgniarskich, możliwość stwierdzania zgonu w opiece paliatywnej i długoterminowej oraz uprawnienie do orzekania o czasowej niezdolności do pracy do 5 dni.
Projekt wskazuje również na rolę pielęgniarki w koordynowaniu opieki, zarządzaniu procesem pielęgnowania, nadzorze nad personelem oraz realizacji praktyki opartej na dowodach naukowych.
Praca w nowych miejscach ma liczyć się jako wykonywanie zawodu
Projekt zakłada też uznanie za wykonywanie zawodu pracy pielęgniarki m.in. w środowiskowych domach samopomocy, zakładach aktywności zawodowej, zakładach pracy chronionej oraz ośrodkach rehabilitacji społecznej i zawodowej osób z niepełnosprawnościami.
Obecnie takie zatrudnienie nie jest traktowane jako forma wykonywania zawodu pielęgniarki lub położnej. Po zmianach ma to zapewnić ciągłość wykonywania zawodu i wyeliminować konieczność odbywania szkolenia po 5 latach pracy w tych miejscach.
Położne z doprecyzowanym zakresem kompetencji
Projekt osobno opisuje zakres wykonywania zawodu położnej. Regulacja obejmuje opiekę nad kobietą, ciężarną, rodzącą, położnicą, noworodkiem oraz rodziną.
W projekcie wymieniono m.in. prowadzenie ciąży fizjologicznej, przyjmowanie porodów fizjologicznych, opiekę nad noworodkiem, edukację zdrowotną, promocję zdrowia reprodukcyjnego, profilaktykę chorób kobiecych oraz ordynowanie leków i wyrobów medycznych.
Trzy poziomy kompetencyjne
Jednym z nowych elementów projektu jest wprowadzenie poziomów kompetencyjnych dla pielęgniarek i położnych. Przewidziano trzy poziomy: pielęgniarki lub położnej ogólnej, kwalifikowanej oraz klinicznej.
Poziomy mają zależeć od ukończonego kształcenia przed- i podyplomowego oraz od posiadanych kompetencji. Według uzasadnienia ma to pomóc w zarządzaniu kadrami, lepszym dopasowaniu zakresu świadczeń do kwalifikacji oraz stworzeniu bardziej przejrzystej ścieżki rozwoju zawodowego.
Pielęgniarka i położna zaawansowanej praktyki APN
Projekt wprowadza również pielęgniarkę i położną zaawansowanej praktyki APN. Będzie to osoba z rozszerzonym zakresem uprawnień, odpowiedzialności i samodzielności zawodowej.
Zgodnie z projektem pielęgniarką lub położną APN będzie mogła zostać osoba, która uzyskała tytuł magistra pielęgniarstwa lub położnictwa, ma tytuł specjalisty, minimum 10 lat doświadczenia zawodowego, w tym co najmniej 5 lat udzielania świadczeń zdrowotnych w danej dziedzinie, oraz potwierdzenie kompetencji APN.
W uzasadnieniu oszacowano, że pielęgniarki i położne APN będą stanowiły około 2% ogółu pielęgniarek i położnych zatrudnionych w systemie ochrony zdrowia.
Recepty, zlecenia i badania diagnostyczne bez rewolucji
Projekt porządkuje przepisy dotyczące ordynowania leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych, wystawiania recept i zleceń oraz kierowania na określone badania diagnostyczne.
Ministerstwo Zdrowia zaznacza w uzasadnieniu, że projektowany przepis nie wprowadza nowych rozwiązań normatywnych w tym obszarze, ale powiela i porządkuje dotychczasowe regulacje. Bez zmian mają pozostać m.in. wymogi kwalifikacyjne oraz wyłączenia dotyczące leków zawierających substancje bardzo silnie działające, środki odurzające i substancje psychotropowe.
Centralny Rejestr Pielęgniarek i Położnych z dodatkowymi danymi
Projekt reguluje także prowadzenie Centralnego Rejestru Pielęgniarek i Położnych przez Naczelną Radę Pielęgniarek i Położnych oraz rejestrów prowadzonych przez okręgowe rady pielęgniarek i położnych.
Nowe przepisy mają poszerzyć katalog danych w rejestrze o zdjęcie lub wizerunek pielęgniarki albo położnej oraz numer serii prawa wykonywania zawodu. Okręgowe rady mają też przekazywać dane do Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych w formie elektronicznej.
Projekt przewiduje również możliwość zwracania się przez okręgowe rady do podmiotów prowadzących zbiory meldunkowe, zbiory PESEL oraz ewidencję wydanych i utraconych dowodów osobistych w celu aktualizacji danych w rejestrach.
Zmiany w kształceniu pielęgniarek i położnych
Projekt utrzymuje zasadę, że pielęgniarka uzyskuje kwalifikacje zawodowe po ukończeniu studiów pierwszego lub drugiego stopnia. Studia pierwszego stopnia mają trwać co najmniej 3 lata i obejmować minimum 4600 godzin kształcenia zawodowego.
Istotna zmiana dotyczy położnych. Projekt zakłada, że położna będzie mogła uzyskać kwalifikacje po ukończeniu studiów pierwszego stopnia na kierunku pielęgniarstwo, a następnie kształcenia trwającego co najmniej 18 miesięcy i obejmującego co najmniej 3000 godzin. Rozwiązanie ma odpowiadać na trudną sytuację zawodową położnych związaną m.in. ze zmianami demograficznymi i zamykaniem oddziałów położniczo-ginekologicznych.
W projekcie zapisano także, że studia pierwszego stopnia mają mieć profil praktyczny i być prowadzone wyłącznie stacjonarnie. Zajęcia praktyczne i praktyki zawodowe na studiach pierwszego stopnia mają odbywać się tylko w dni robocze.
Ustawiczny rozwój zawodowy i punkty edukacyjne
Rozdział dotyczący ustawicznego rozwoju zawodowego przewiduje, że pielęgniarki i położne będą miały prawo i obowiązek aktualizowania wiedzy oraz umiejętności zawodowych.
Rozwój zawodowy ma być realizowany przez kształcenie podyplomowe albo doskonalenie zawodowe. Kształcenie podyplomowe obejmie specjalizację i kurs kwalifikacyjny, a doskonalenie zawodowe – kursy doskonalące lub samokształcenie.
Dopełnienie obowiązku ma być rozliczane przez punkty edukacyjne w 5-letnim okresie rozliczeniowym. Przebieg rozwoju zawodowego ma być dokumentowany w systemie informatycznym prowadzonym przez okręgowe izby pielęgniarek i położnych, przez indywidualne konto.
Specjalizacje przez SMK i dwa terminy naboru
Projekt przewiduje, że wniosek o zakwalifikowanie do specjalizacji będzie składany przez SMK do właściwej okręgowej rady pielęgniarek i położnych.
Wnioski będzie można składać w dwóch terminach: od 15 listopada do 15 grudnia oraz od 30 kwietnia do 31 maja. Postępowania kwalifikacyjne mają odbywać się odpowiednio od 16 grudnia do 15 stycznia oraz od 1 czerwca do 30 czerwca.
Jeżeli liczba kandydatów będzie większa niż liczba miejsc szkoleniowych, organizowane będzie postępowanie konkursowe. Osobie zakwalifikowanej do specjalizacji właściwa okręgowa rada pielęgniarek i położnych utworzy w SMK Elektroniczną Kartę Specjalizacji.
Główne wnioski
- Projekt ustawy z 13 maja 2026 r. ma zastąpić obowiązującą od 2011 r. ustawę o zawodach pielęgniarki i położnej oraz kompleksowo uregulować kwestie wykonywania zawodu, kształcenia i rozwoju zawodowego.
- Ministerstwo Zdrowia proponuje rozszerzenie i doprecyzowanie kompetencji pielęgniarek i położnych, m.in. w zakresie kierowania na wybrane badania diagnostyczne, porad pielęgniarskich, ordynowania leków i wyrobów medycznych oraz orzekania o czasowej niezdolności do pracy do 5 dni.
- Projekt wprowadza trzy poziomy kompetencyjne: pielęgniarki lub położnej ogólnej, kwalifikowanej i klinicznej, a także nową kategorię pielęgniarki i położnej zaawansowanej praktyki APN. Według uzasadnienia APN mają stanowić około 2% zatrudnionych w systemie.
- Zmiany obejmują także kształcenie i ustawiczny rozwój zawodowy, w tym obowiązek zdobywania punktów edukacyjnych w 5-letnim okresie rozliczeniowym, nowe zasady specjalizacji w SMK oraz zmodyfikowany model kształcenia położnych.
Źródło:
- https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12410308/katalog/13204102#13204102
