Operacje bariatryczne należą do najskuteczniejszych metod leczenia otyłości i jej powikłań metabolicznych. Coraz więcej badań pokazuje jednak, że zmiany w anatomii przewodu pokarmowego wpływają nie tylko na sposób trawienia i wchłaniania składników odżywczych, ale również na metabolizm alkoholu. Najnowsze badania norweskich naukowców wskazują, że po zabiegach bariatrycznych alkohol wchłania się niemal dwukrotnie szybciej, a ryzyko rozwoju problemów związanych z jego nadużywaniem znacząco wzrasta. Zdaniem autorów pacjenci powinni otrzymywać szczegółowe informacje o tym ryzyku jeszcze przed podjęciem decyzji o rodzaju operacji.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego po operacji bariatrycznej alkohol wchłania się niemal dwukrotnie szybciej i jakie ma to konsekwencje,
- Jakie różnice w ryzyku nadużywania alkoholu występują pomiędzy bypass żołądka a rękawową resekcją żołądka,
- Jakie wyniki przyniosły badania obejmujące 33 pacjentów oraz analizę danych 17 800 osób po operacjach bariatrycznych,
- Dlaczego eksperci apelują o dokładniejszą ocenę ryzyka uzależnień jeszcze przed kwalifikacją do zabiegu.
Operacja bariatryczna zmienia sposób wchłaniania alkoholu
Operacje bariatryczne, takie jak bypass żołądka oraz rękawowa resekcja żołądka, są wykonywane przede wszystkim u pacjentów z otyłością oraz chorobami współistniejącymi. Zabiegi prowadzą do zmniejszenia objętości żołądka i zmian hormonalnych, dzięki którym pacjenci spożywają mniej pokarmów oraz szybciej odczuwają sytość. Zmiany te wpływają jednak również na metabolizm alkoholu.
Jak wyjaśnia Magnus Strømmen z Centrum Badań nad Otyłością w Szpitalu św. Olafa oraz Norweskiego Uniwersytetu Nauki i Technologii (NTNU), po operacji organizm traci część naturalnej ochrony przed szybkim przenikaniem alkoholu do krwi.
W normalnym żołądku znaczna część alkoholu ulega rozkładowi i w ten sposób nie przedostaje się do krwiobiegu. Dzieje się tak za sprawą enzymu wydzielanego przez błonę śluzową żołądka. To właśnie tego mechanizmu ochronnego pozbawiamy pacjenta podczas operacji żołądka. Ponadto, to, co wypijasz, znacznie szybciej trafia do jelit – powiedział Strømmen.
Po zabiegu większa ilość alkoholu trafia bezpośrednio do jelita cienkiego, którego podstawową funkcją jest jego szybkie wchłanianie. W efekcie nawet taka sama ilość alkoholu powoduje znacznie wyższe stężenie we krwi niż przed operacją.
Badanie wykazało niemal dwukrotnie szybsze wchłanianie alkoholu
W badaniu opublikowanym w czasopiśmie International Journal of Obesity naukowcy przeanalizowali reakcję organizmu na alkohol u 33 dorosłych pacjentów poddawanych operacji bariatrycznej. Uczestnicy spożywali odmierzone ilości wódki z sokiem pomarańczowym przed operacją oraz po 3, 12 i 36 miesiącach od zabiegu. Następnie badacze analizowali poziom alkoholu we krwi. Uzyskane wyniki okazały się jednoznaczne.
Nasze odkrycia pokazują, że absorpcja alkoholu wzrasta prawie dwukrotnie, zarówno po operacji pomostowania żołądkowego, jak i po resekcji żołądka. Być może jeszcze bardziej niebezpiecznym odkryciem, z perspektywy nadużywania substancji psychoaktywnych, jest fakt, że pacjenci osiągają maksymalne stężenie alkoholu we krwi w zaledwie połowie czasu. Efekty te są trwałe, prawdopodobnie dożywotnie – powiedział Strømmen.
Oznacza to, że pacjenci po operacji:
- upijają się szybciej,
- osiągają znacznie wyższe stężenie alkoholu we krwi,
- potrzebują więcej czasu na wytrzeźwienie,
- są bardziej narażeni na niebezpieczne zachowania po spożyciu alkoholu.
Bypass żołądka wiąże się z większym ryzykiem problemów alkoholowych
Drugie badanie, również opublikowane w International Journal of Obesity, objęło analizę danych 17 800 pacjentów operowanych w Norwegii w latach 2008–2018. Badacze wykorzystali dane z Norweskiego Rejestru Pacjentów oraz Norweskiej Bazy Danych Recept. Analiza wykazała, że:
- pacjenci po bypassie żołądka mieli o 69% wyższe ryzyko rozpoznania problemów związanych z alkoholem niż osoby po rękawowej resekcji żołądka,
- osoby z rozpoznanym problemem alkoholowym częściej korzystały ze specjalistycznej opieki zdrowotnej,
- w tej grupie odnotowano również wyższą śmiertelność.
Autorzy podkreślają jednak, że rękawowa resekcja żołądka również zwiększa ryzyko zaburzeń związanych z alkoholem.
Efekty były bardziej widoczne u osób, które przeszły operację pomostowania żołądkowego. Nie oznacza to jednak, że operacja rękawa jest nieszkodliwa pod względem późniejszego nadużywania alkoholu – powiedział Strømmen.
Dlaczego po operacji łatwiej o nadużywanie alkoholu?
Zdaniem naukowców problem nie wynika wyłącznie z większego stężenia alkoholu we krwi. Znaczenie ma również tempo jego działania. Nagły wzrost stężenia alkoholu powoduje silniejsze działanie psychoaktywne, co może zwiększać ryzyko utrwalania niebezpiecznych wzorców picia. Magnus Strømmen zwraca uwagę, że wielu pacjentów po operacji nadal próbuje spożywać alkohol w takich samych ilościach jak wcześniej.
Nagle znajdą się w sytuacjach towarzyskich, w których przyjaciele i otoczenie będą oczekiwać, że będziesz pić tyle samo, co przed operacją. Ale twoja fizjologia się zmieniła. To oznacza, że musisz być bardziej ostrożny niż wcześniej – powiedział.
Edukacja pacjentów powinna być częścią kwalifikacji do operacji
Zdaniem autorów badań ryzyko związane z alkoholem powinno być jednym z elementów omawianych podczas kwalifikacji do zabiegu. Obecnie pacjenci są informowani o możliwości zmiany tolerancji alkoholu, jednak – według Strømmena – przekazywane informacje są zbyt ogólne.
Ważne jest, aby pacjenci podejmowali decyzję o operacji w sposób świadomy i w pełni świadomy. Nie wystarczy powiedzieć, że spożycie alkoholu ulegnie zmianie. Pacjenci powinni zostać poinformowani o mechanizmach leżących u podstaw zwiększonego ryzyka po operacji, a zwłaszcza o tym, jak inaczej reagować na zatrucie alkoholowe po operacji w wyniku nagłego wzrostu. Ta informacja może w najlepszym razie zapobiec rozwojowi problemów alkoholowych u pacjentów – powiedział.
Przed operacją należy ocenić ryzyko uzależnienia
Autorzy badań podkreślają, że decyzja o wyborze rodzaju operacji powinna uwzględniać nie tylko stopień otyłości czy obecność cukrzycy i choroby refluksowej, ale także ryzyko uzależnienia od alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych.
Jak zauważa Strømmen, pacjenci z wysokim ryzykiem problemów alkoholowych mogą odnieść większe korzyści z rękawowej resekcji żołądka niż z bypassu. W niektórych przypadkach należy również rozważyć, czy leczenie operacyjne jest najlepszym rozwiązaniem. Ekspert zwraca uwagę, że lekarze powinni znacznie dokładniej analizować historię spożywania alkoholu i prowadzić bardziej szczegółowy wywiad przed kwalifikacją do zabiegu.
Czy nowoczesne leki na otyłość mogą ograniczyć potrzebę operacji?
Rozwój farmakoterapii otyłości sprawia, że część pacjentów może uniknąć leczenia chirurgicznego. Magnus Strømmen uważa, że szczególnie osoby z podwyższonym ryzykiem uzależnień powinny rozważyć nowoczesne leczenie farmakologiczne jeszcze przed decyzją o operacji. Jednocześnie zwraca uwagę na lukę w obecnych wytycznych.
Obecne wytyczne stanowią, że nie powinniśmy operować pacjentów z aktywnym problemem nadużywania substancji psychoaktywnych, a pacjenci z grupy wysokiego ryzyka powinni powstrzymać się od spożywania alkoholu po operacji. Wytyczne nie zawierają jednak żadnych wytycznych dotyczących sposobu badania przesiewowego pacjentów. Brak specyfikacji stanowi problem, ponieważ są to informacje, o które wielu lekarzy niechętnie pyta, a pacjenci mogą obawiać się nimi dzielić – powiedział.
Główne wnioski
- Badania wykazały, że po bypassie żołądka oraz rękawowej resekcji żołądka wchłanianie alkoholu niemal się podwaja, a maksymalne stężenie alkoholu we krwi pojawia się około dwa razy szybciej.
- Analiza danych 17 800 pacjentów wykazała, że osoby po bypassie żołądka miały o 69% wyższe ryzyko rozpoznania problemów związanych z alkoholem niż pacjenci po rękawowej resekcji żołądka.
- Problemy alkoholowe po operacji wiązały się z wyższą śmiertelnością oraz częstszym korzystaniem ze specjalistycznej opieki medycznej.
- Autorzy badań rekomendują obowiązkową ocenę ryzyka uzależnień oraz szczegółową edukację pacjentów przed wyborem rodzaju operacji bariatrycznej.
Źródło:
- https://www.nature.com/articles/s41366-026-02113-3
- https://www.nature.com/articles/s41366-026-02123-1
- Norwegian University of Science and Technology
