Choroby nowotworowe pozostają jednym z najpoważniejszych wyzwań zdrowotnych w Polsce. W Senacie odbyło się seminaryjne posiedzenie Komisji Zdrowia poświęcone profilaktyce i leczeniu nowotworów u kobiet. W debacie wzięli udział eksperci kliniczni, przedstawiciele instytucji publicznych oraz organizacji pacjenckich. Dyskusja pokazała zarówno postęp w dostępie do terapii, jak i problemy związane z diagnostyką oraz niską zgłaszalnością na badania profilaktyczne.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie są najważniejsze trendy epidemiologiczne dotyczące nowotworów kobiet w Polsce.
- Jakie zmiany w profilaktyce i leczeniu chorób nowotworowych kobiet wprowadzono w ostatnich latach.
- Jakie wyzwania systemowe wskazują eksperci w diagnostyce i leczeniu raka piersi oraz nowotworów ginekologicznych.
- Dlaczego diagnostyka molekularna i medycyna personalizowana mogą zmienić model leczenia onkologicznego.
Senacka debata o zdrowiu kobiet
Seminaryjne posiedzenie Komisji Zdrowia Senatu zostało zorganizowane z okazji Międzynarodowego Dnia Kobiet. Przewodnicząca komisji, senator Beata Małecka-Libera, wskazała, że choroby nowotworowe pozostają częstym problemem zdrowotnym kobiet i wymagają całościowego spojrzenia na system opieki – od profilaktyki po rehabilitację po zakończeniu leczenia.
Zwróciła uwagę, że w ostatnich latach w Polsce wprowadzono szereg rozwiązań wzmacniających profilaktykę i opiekę zdrowotną kobiet. Wśród nich znalazły się m.in.:
- szczepienia przeciw HPV prowadzone w szkołach i w POZ dla młodzieży w wieku 14–19 lat,
- finansowanie testów HPV dla kobiet w wieku 25–64 lata oraz cytologii na podłożu płynnym,
- bezpłatne badania prenatalne bez ograniczeń wiekowych,
- rozwój centrów leczenia endometriozy,
- program refundacji in vitro,
- bezpłatne szczepienia przeciw RSV i krztuścowi dla kobiet w ciąży.
Senator zaznaczyła, że mimo licznych działań w obszarze profilaktyki konieczna jest dalsza dyskusja o wyzwaniach systemowych.
Epidemiologia nowotworów kobiecych w Polsce
O aktualnych trendach epidemiologicznych mówiła kierownik Krajowego Rejestru Nowotworów prof. Joanna Didkowska. Zwróciła uwagę, że Polska znajduje się w trakcie dynamicznej zmiany demograficznej – społeczeństwo szybko się starzeje, a jednocześnie zmieniają się wzorce stylu życia.
Do najważniejszych czynników wpływających na zachorowalność na nowotwory należą m.in.:
- spożycie alkoholu,
- poziom aktywności fizycznej,
- zachowania reprodukcyjne.
Nowotwory złośliwe są drugą przyczyną zgonów w Polsce. W grupach wiekowych 20–44 lata oraz 45–64 lata stanowią najczęstszą przyczynę śmierci kobiet.
Najczęściej diagnozowanym nowotworem u kobiet jest rak piersi. Jednocześnie od około 20 lat główną nowotworową przyczyną zgonów kobiet pozostaje rak płuca. Wśród innych często występujących nowotworów znajdują się:
- rak jajnika,
- rak szyjki macicy,
- rak trzonu macicy.
Eksperci wskazują, że w wielu z tych chorób obserwowany jest rosnący trend zachorowalności. Jednocześnie poprawiają się wskaźniki przeżyć, z wyjątkiem raka szyjki macicy, gdzie jednym z problemów pozostaje niski poziom wyszczepialności przeciw HPV – w żadnym województwie nie przekracza on 11% populacji.
Profilaktyka w Polsce nadal z niską zgłaszalnością
Dyrektor Narodowego Instytutu Onkologii prof. Beata Jagielska wskazała, że mimo wieloletnich kampanii edukacyjnych odsetek wykonywania badań profilaktycznych pozostaje na poziomie około 30%.
Eksperci zwracają uwagę, że konieczna jest zmiana strategii działań profilaktycznych. Jednym z rozwiązań może być wprowadzenie systemu spersonalizowanych zaproszeń na badania, stosowanego w wielu krajach Europy. Jako przykład wskazano Danię, gdzie takie działania doprowadziły do czterokrotnego zmniejszenia liczby zachorowań na raka jelita grubego.
Zdaniem specjalistów w Polsce potrzebne są bardziej aktywne narzędzia zdrowia publicznego, które zachęcą pacjentów do regularnego wykonywania badań przesiewowych.
Rak piersi – postęp w leczeniu i nowe wyzwania
O diagnostyce i leczeniu raka piersi mówiła Katarzyna Pogoda z Narodowego Instytutu Onkologii w Warszawie oraz przewodnicząca Sekcji Raka Piersi Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej.
W Polsce diagnostyka raka piersi opiera się przede wszystkim na biopsji gruboigłowej, a choroba dzielona jest na trzy główne podtypy biologiczne, co pozwala na dobór terapii dostosowanej do charakterystyki nowotworu.
Ekspertka zwróciła uwagę na znaczenie Krajowej Sieci Onkologicznej, która uporządkowała ścieżki diagnostyczno-terapeutyczne pacjentek. Dzięki temu leczenie może być szybciej wdrażane na każdym etapie choroby.
W Polsce dostęp do nowoczesnych terapii jest szeroki. Leczenie raka piersi realizowane jest głównie w ramach programu lekowego, który obejmuje obecnie 26 wskazań cząsteczkowych i 14 terapii stosowanych w różnych kombinacjach.
Jednym z problemów pozostaje jednak niewystarczająca liczba rozpoznań we wczesnym stadium choroby. W porównaniu z krajami Europy Zachodniej mniej przypadków raka piersi wykrywanych jest podczas badań przesiewowych.
Rosnąca liczba wyleczonych pacjentek stawia także nowe wyzwania organizacyjne. W Polsce żyje już ponad 160 tys. kobiet po leczeniu raka piersi, a liczba ta systematycznie rośnie.
Medycyna personalizowana i koszty społeczne chorób nowotworowych
Prof. Mateusz Jankowski z Polskiego Towarzystwa Medycyny Personalizowanej zwrócił uwagę na społeczne konsekwencje chorób nowotworowych. W 2025 r. w Polsce wystawiono około 80 tys. zaświadczeń o niezdolności do pracy z powodu raka piersi. Łączna liczba dni absencji chorobowej przekroczyła 1 mln 400 tys., co oznacza wzrost o ponad 40% w porównaniu z rokiem wcześniejszym.
Zdaniem ekspertów część tych kosztów mogłaby zostać ograniczona poprzez szersze wykorzystanie medycyny personalizowanej. Rozwój diagnostyki genetycznej i testów wielogenowych pozwala w wielu przypadkach lepiej dopasować leczenie i uniknąć niektórych terapii, np. chemioterapii.
Jednocześnie badania pokazują, że jedynie 42% dorosłych mieszkańców Polski ma świadomość, że część nowotworów można ograniczyć dzięki szczepieniom.
Breast Cancer Units i rola koordynatora leczenia
Bogumiła Czartoryska-Arłukowicz z Białostockiego Centrum Onkologii wskazała, że duże znaczenie dla wyników leczenia raka piersi miało wprowadzenie wyspecjalizowanych ośrodków Breast Cancer Unit. W takich placówkach pacjentki otrzymują kompleksową opiekę obejmującą diagnostykę, leczenie chirurgiczne, terapię systemową oraz rehabilitację.
Ekspertka zwróciła jednak uwagę na potrzebę wprowadzenia systemowej oceny jakości ośrodków onkologicznych oraz szerszego wykorzystania wskaźników jakości leczenia stosowanych w Europie, takich jak standardy EUSOMA.
W Białostockim Centrum Onkologii wprowadzono również model opieki z udziałem koordynatora leczenia. Każdy pacjent ma przypisaną osobę odpowiedzialną za organizację badań, wizyt i terapii, co usprawnia przebieg całego procesu leczenia.
Diagnostyka molekularna nadal ograniczona
Podczas debaty przedstawicielki organizacji pacjenckich zwracały uwagę na nierówny dostęp do diagnostyki molekularnej i genetycznej. Dotyczy to m.in. badań:
- immunohistochemicznych,
- molekularnych,
- PD-L1,
- HRD,
- HFR alfa.
Badania te są kluczowe dla podejmowania decyzji terapeutycznych, jednak wykonywane są tylko u części pacjentek. Zdaniem środowiska pacjenckiego potrzebny jest systemowy standard diagnostyczny, który zagwarantuje równy dostęp do nowoczesnej diagnostyki.
Edukacja zdrowotna i psychoonkologia
W trakcie debaty podkreślono również znaczenie edukacji zdrowotnej. Senator Wojciech Konieczny wskazał na potrzebę powrotu do koncepcji wprowadzenia edukacji zdrowotnej do programu szkolnego.
Z kolei specjaliści z zakresu psychoonkologii zwrócili uwagę na rosnące potrzeby pacjentów wymagających wsparcia psychologicznego w trakcie i po leczeniu onkologicznym.
Eksperci postulują rozwój sieci poradni psychoonkologicznych w całym kraju.
Wnioski z senackiej debaty
Podsumowując dyskusję, senator Beata Małecka-Libera zwróciła uwagę, że ostatnie lata przyniosły wiele zmian w zakresie profilaktyki i leczenia chorób nowotworowych kobiet. Jednocześnie przed systemem ochrony zdrowia stoją kolejne wyzwania, dotyczące przede wszystkim diagnostyki, jakości leczenia oraz organizacji opieki nad rosnącą liczbą pacjentek po zakończonej terapii.
Główne wnioski
- Nowotwory złośliwe są drugą przyczyną zgonów w Polsce, a w grupach kobiet 20–44 i 45–64 lata stanowią najczęstszą przyczynę śmierci.
- Najczęściej diagnozowanym nowotworem u kobiet jest rak piersi, natomiast od około 20 lat główną przyczyną zgonów nowotworowych kobiet pozostaje rak płuca.
- W Polsce odsetek wykonywania badań profilaktycznych utrzymuje się na poziomie ok. 30%, co ogranicza wczesne wykrywanie chorób.
- W 2025 r. z powodu raka piersi wystawiono w Polsce ok. 80 tys. zaświadczeń o niezdolności do pracy, obejmujących ponad 1,4 mln dni absencji chorobowej.
Źródło:
- https://www.senat.gov.pl/aktualnoscilista/art,17403,komisja-zdrowia-debatowala-o-zdrowiu-kobiet-w-kontekscie-profilaktyki-i-leczenia-chorob-nowotworowych.html
