Rozsypywanie prochów na cmentarzach, w miejscach wyznaczonych przez gminy i na morzu, pochówki w biodegradowalnych urnach oraz nowe wymagania sanitarne dla domów pogrzebowych – takie zmiany przewidują założenia projektu ustawy o zmianie ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Dokument oznaczony numerem UD506 opublikowano w Wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. Nowe przepisy mają zastąpić część rozwiązań obowiązujących od 1959 roku. Rząd planuje przyjąć projekt w II kwartale 2027 roku.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Gdzie będzie można rozsypywać prochy zmarłych i jakie zasady mają obowiązywać poza cmentarzami.
- Jakie przepisy mają regulować pochówki w biournach oraz dochowywanie urn do istniejących grobów.
- Jak zmienią się wymagania sanitarne dla domów pogrzebowych, procedury ekshumacji i transportu zwłok.
- Jakie zmiany przewidziano w wyznaczaniu stref sanitarnych wokół cmentarzy i kiedy rząd planuje przyjąć projekt UD506.
Rozsypywanie prochów poza cmentarzem będzie możliwe
Jedną z najważniejszych propozycji jest dopuszczenie nowych form pochówku osób poddanych kremacji. Projekt przewiduje możliwość rozsypywania prochów w trzech rodzajach miejsc:
- Na polach pamięci – specjalnie wyznaczonych i oznaczonych obszarach na terenie cmentarzy, z możliwością identyfikacji osób, których prochy tam rozsypano.
- Poza cmentarzami – w miejscach wyznaczonych przez gminy. Samorządy będą mogły tworzyć takie przestrzenie, ale nie zostaną do tego zobowiązane.
- Na morzu – w określonej ustawowo odległości od brzegu, z dala od portów i kąpielisk, np. z pokładu statku lub łodzi.
Pola pamięci nie będą zaliczane do powierzchni grzebalnej cmentarza. Projekt zakłada określenie zasad ich utrzymania, oznaczania oraz prowadzenia ewidencji osób upamiętnionych.
W opublikowanych założeniach projektu nie przewidziano natomiast możliwości przechowywania urn z prochami zmarłych w domu ani rozsypywania prochów w prywatnym ogrodzie. Proponowana liberalizacja przepisów nie oznacza więc pełnej dowolności w wyborze miejsca pochówku.
Biourny i pochówki z wykorzystaniem roślin
Nowelizacja ma również umożliwić pochówki w biodegradowalnych urnach zawierających sadzonkę drzewa lub innej rośliny. Przepisy określą dopuszczalne miejsca takich pochówków, wymagania środowiskowe, sposób identyfikacji zmarłych oraz obowiązki właścicieli nieruchomości i osób bliskich.
Zgodnie z założeniami miejsce nasadzenia rośliny nie będzie uznawane za grób w rozumieniu ustawy. Nie ma również ograniczać możliwości korzystania z nieruchomości przez jej właściciela lub zarządcę.
Uregulowane zostaną ponadto zasady pielęgnacji i usuwania roślin oraz postępowania w przypadku zmiany przeznaczenia terenu.
Dochowywanie urn na zamkniętych cmentarzach
Projekt przewiduje możliwość dochowywania urn z prochami do istniejących grobów ziemnych i murowanych, również na cmentarzach zamkniętych dla nowych pochówków. Warunkiem będzie brak konieczności tworzenia nowych miejsc grzebalnych oraz nienaruszanie istniejących grobów.
Dochowanie urny nie będzie traktowane jako nowy pochówek, nie rozpocznie biegu nowych terminów ochrony grobu lub cmentarza i nie wpłynie na możliwość zamknięcia bądź likwidacji cmentarza.
Nowe wymagania sanitarne dla domów pogrzebowych
Część projektu dotyczy bezpieczeństwa sanitarno-epidemiologicznego. Planowane przepisy obejmą zasady przechowywania, balsamowania, konserwowania, transportowania i pochowania zwłok oraz szczątków ludzkich.
Domy pogrzebowe mają zostać objęte jednolitymi wymaganiami sanitarnymi niezależnie od tego, czy znajdują się na terenie cmentarza, czy poza nim.
Uregulowane zostaną również wymagania dotyczące pomieszczeń i pojazdów wykorzystywanych do przewozu zwłok oraz postępowania w przypadku zgonów spowodowanych chorobami wysoce zakaźnymi.
Nowelizacja ma także wprowadzić definicje takich pojęć jak balsamowanie, konserwowanie, ekshumacja, zwłoki, szczątki ludzkie, prochy ludzkie i dom pogrzebowy.
Zmiany w ekshumacjach i międzynarodowym transporcie zwłok
Projekt zakłada doprecyzowanie procedur ekshumacyjnych, szczególnie w zakresie:
- wydawania zezwoleń na ekshumację i przypadków niewymagających zezwolenia,
- określenia osób uprawnionych do składania wniosków,
- terminów i warunków sanitarnych przeprowadzania ekshumacji,
- rozstrzygania sporów pomiędzy osobami uprawnionymi do pochowania zmarłego.
Nowe regulacje obejmą także międzynarodowy transport zwłok, szczątków i prochów ludzkich. Ustawodawca zamierza określić wymagane dokumenty, kompetencje organów administracji oraz szczególne zasady przewozu osób zmarłych na choroby wysoce zakaźne.
Odległość cmentarzy od zabudowań. Nowe zasady pomiaru
Zmienić mają się również zasady wyznaczania stref sanitarnych wokół cmentarzy. Obecne przepisy przewidują odległość 150 m od zabudowy mieszkalnej, zakładów żywnościowych i studni, którą można zmniejszyć do 50 m przy spełnieniu warunku podłączenia do wodociągu. Od ujęć wody obowiązuje odległość 500 m.
Projekt nie przewiduje zmiany tych wartości, lecz nowy sposób ich wyznaczania. Odległości mają być liczone od powierzchni grzebalnej lub indywidualnego grobu, a nie od granicy całego cmentarza. Wyjątkiem będą sytuacje, gdy miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego nie określi powierzchni grzebalnej. Urny oraz rozsypane prochy nie będą stanowiły podstawy do wyznaczania stref sanitarnych.
Doprecyzowane zostaną także kompetencje Państwowej Inspekcji Sanitarnej przy zakładaniu i rozszerzaniu cmentarzy, wraz z obowiązkami informacyjnymi wobec państwowego powiatowego inspektora sanitarnego.
Kiedy nowe przepisy o pochówkach mogą wejść w życie?
Założenia projektu UD506 przewidują przyjęcie dokumentu przez Radę Ministrów w II kwartale 2027 roku. Za jego opracowanie odpowiada Tomasz Lewandowski, podsekretarz stanu w Ministerstwie Rozwoju i Technologii.
Nie jest to pierwsza próba zmiany przepisów dotyczących pochówków. W latach 2015-2019 prowadzono prace nad projektami UD369 i UD294, a w 2023 roku przygotowano kolejny projekt oznaczony numerem UD278. Żaden z nich nie zakończył procesu legislacyjnego.
Główne wnioski
- Projekt UD506 przewiduje nowe formy pochówku, m.in. rozsypywanie prochów na polach pamięci, w miejscach wyznaczonych przez gminy i na morzu oraz pochówki w biodegradowalnych urnach.
- Przechowywanie urn z prochami w domu nie zostało uwzględnione w założeniach projektu. Nie przewidziano również możliwości rozsypywania prochów w prywatnym ogrodzie.
- Domy pogrzebowe mają zostać objęte jednolitymi wymaganiami sanitarnymi, a nowe przepisy doprecyzują zasady ekshumacji, międzynarodowego transportu zwłok oraz wyznaczania stref sanitarnych wokół cmentarzy.
- Rada Ministrów planuje przyjąć projekt w II kwartale 2027 roku. Termin wejścia w życie nowych przepisów nie został jeszcze określony.
Źródło:
- https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zmianie-ustawy-o-cmentarzach-i-chowaniu-zmarlych

