Hipnoza, techniki uważności, odwracanie uwagi i rzeczywistość wirtualna mogą wspierać łagodzenie bólu oraz lęku u dzieci poddawanych leczeniu onkologicznemu. Potwierdza to przegląd systematyczny i metaanaliza przeprowadzona przez naukowców z Griffith University. Analiza 42 randomizowanych badań klinicznych, obejmujących ponad 2000 dzieci z 16 krajów, wskazuje, że interwencje psychospołeczne powinny stanowić ważny element kompleksowej opieki przeciwbólowej w onkologii dziecięcej. Wyniki opublikowano w czasopiśmie „Pain”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak hipnoterapia, mindfulness i inne interwencje psychospołeczne mogą pomagać w łagodzeniu bólu oraz lęku u dzieci leczonych onkologicznie.
- Które metody niefarmakologiczne wykazały największą skuteczność w metaanalizie 42 randomizowanych badań klinicznych.
- Jak rzeczywistość wirtualna (VR) i techniki odwracania uwagi mogą zmniejszać stres związany z bolesnymi procedurami medycznymi.
- Dlaczego wsparcie psychologiczne powinno stanowić integralny element kompleksowego leczenia bólu w onkologii dziecięcej.
Ból u dzieci chorych na raka pozostaje wyzwaniem klinicznym
Pomimo postępów w diagnostyce i leczeniu nowotworów dziecięcych, ból nadal stanowi istotny problem w opiece onkologicznej. Może wynikać zarówno z samej choroby, jak i procedur medycznych, takich jak wkłucia igieł, pobieranie krwi czy nakłucia lędźwiowe. Co więcej, doświadczeniu bólu często towarzyszą strach, napięcie emocjonalne i lęk przed kolejnymi zabiegami. Czynniki te mogą dodatkowo nasilać subiektywne odczuwanie dolegliwości.
Dlatego coraz większą uwagę poświęca się interwencjom psychospołecznym, które uzupełniają farmakologiczne leczenie bólu i pomagają dzieciom lepiej radzić sobie z obciążeniem psychicznym związanym z terapią.
Metaanaliza 42 badań z udziałem ponad 2000 dzieci
Zespół kierowany przez dr Karin Plummer ze Szkoły Pielęgniarstwa i Położnictwa Griffith University przeprowadził przegląd systematyczny i metaanalizę 42 randomizowanych badań kontrolowanych, opublikowanych w latach 1982–2025. Badania pochodziły z 16 krajów i obejmowały ponad 2000 dzieci poddawanych leczeniu onkologicznemu.
Naukowcy ocenili skuteczność różnych metod niefarmakologicznych w ograniczaniu bólu oraz związanego z nim cierpienia emocjonalnego. Analiza koncentrowała się przede wszystkim na dolegliwościach towarzyszących bolesnym procedurom medycznym.
Hipnoza, mindfulness i odwracanie uwagi. Które metody pomagają?
Wyniki wykazały, że interwencje psychospołeczne mogą zmniejszać nasilenie bólu i lęku u dzieci leczonych onkologicznie. Poszczególne techniki różniły się jednak zakresem obserwowanych korzyści. Najkorzystniejsze wyniki w łagodzeniu bólu uzyskano w przypadku:
- Hipnozy i hipnoterapii – wykorzystujących koncentrację uwagi i sugestię w celu zmiany sposobu odczuwania bólu.
- Technik odwracania uwagi – pomagających dziecku skoncentrować się na bodźcach innych niż bolesna procedura.
- Interwencji łączących umysł i ciało – obejmujących podejścia wspierające regulację emocji i reakcji na ból.
Natomiast w ograniczaniu lęku związanego z bólem korzystne efekty obserwowano również w przypadku rzeczywistości wirtualnej (VR) i innych interwencji wykorzystujących technologie cyfrowe. W przeglądzie uwzględniono także techniki uważności (mindfulness), jednak przedstawione wyniki nie pozwalają uznać ich za równie skuteczne jak najlepiej ocenione metody.
Interwencje psychospołeczne jako element leczenia bólu
Autorzy podkreślają, że techniki psychologiczne nie eliminują medycznej przyczyny bólu i nie powinny zastępować leków przeciwbólowych. Mogą natomiast wpływać na sposób, w jaki dziecko interpretuje nieprzyjemne bodźce i reaguje na stres związany z leczeniem.
W praktyce oznacza to możliwość łączenia farmakoterapii z metodami dostosowanymi do wieku, potrzeb i możliwości pacjenta. Takie podejście wpisuje się w model wielomodalnego leczenia bólu, uwzględniającego zarówno fizyczne, jak i psychologiczne aspekty choroby nowotworowej.
Czy hipnoterapia i VR staną się standardem w onkologii dziecięcej?
Zdaniem badaczy wyniki stanowią istotną podstawę do dalszego rozwijania opieki wspomagającej. Maria McCarthy z Murdoch Children’s Research Institute wskazuje na potrzebę opracowywania nowych interwencji, które ograniczą cierpienie dzieci i poprawią doświadczenia pacjentów oraz ich rodzin. Z kolei Karin Plummer postuluje, aby skuteczne metody psychospołeczne nie były traktowane wyłącznie jako opcjonalne uzupełnienie terapii, lecz jako element opieki przeciwbólowej opartej na dowodach naukowych.
Jednocześnie potrzebne są dalsze badania oceniające skuteczność poszczególnych technik w różnych grupach wiekowych i sytuacjach klinicznych, szczególnie poza bólem związanym z procedurami medycznymi.
Główne wnioski
- Naukowcy z Griffith University przeanalizowali 42 randomizowane badania kliniczne obejmujące ponad 2000 dzieci z 16 krajów. Metaanaliza opublikowana w czasopiśmie „Pain” oceniała skuteczność interwencji psychospołecznych w łagodzeniu bólu i związanego z nim cierpienia podczas leczenia onkologicznego.
- Hipnoza, techniki odwracania uwagi oraz interwencje łączące umysł i ciało wykazały największe korzyści w łagodzeniu bólu. Metody te mogą pomagać dzieciom lepiej radzić sobie z dolegliwościami, szczególnie podczas bolesnych procedur medycznych.
- Rzeczywistość wirtualna (VR), hipnoza i techniki odwracania uwagi mogą zmniejszać lęk związany z bólem. W analizie uwzględniono również mindfulness, jednak dostępne wyniki nie pozwalają jednoznacznie określić jego skuteczności na tle najlepiej ocenionych metod.
- Interwencje psychospołeczne powinny uzupełniać farmakologiczne leczenie bólu, a nie je zastępować. Autorzy badania podkreślają znaczenie ich włączania do wielomodalnej opieki onkologicznej, dostosowanej do potrzeb dzieci i ich rodzin.
Źródło:
- https://www.ovid.com/jnls/pain/abstract/10.1097/j.pain.0000000000004095~psychosocial-interventions-for-reducing-pain-and
- https://news.griffith.edu.au/2026/11/04/hypnosis-and-mindfulness-reduce-pain-and-anxiety-for-children-with-cancer/
