Przedstawiciele czołowych medycznych towarzystw naukowych apelują o wstrzymanie prac nad zmianą zasad finansowania Agencji Badań Medycznych. Chodzi o projekt UD439, który przewiduje odejście od stałego odpisu w wysokości 0,3% planowanych przychodów NFZ ze składki zdrowotnej na rzecz kwoty ustalanej corocznie – do 0,3%. Zdaniem sygnatariuszy stanowiska może to zmniejszyć przewidywalność finansowania wieloletnich badań, zwłaszcza niekomercyjnych badań klinicznych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Na czym polega proponowana zmiana finansowania Agencji Badań Medycznych.
- Dlaczego medyczne towarzystwa naukowe obawiają się odejścia od stałego odpisu 0,3% z NFZ.
- Jaką skalę osiągnęły projekty finansowane przez ABM i Polska Sieć Badań Klinicznych.
- Dlaczego stabilność finansowania ma szczególne znaczenie dla niekomercyjnych badań klinicznych.
Zamiast 0,3% odpisu z NFZ – maksymalnie 0,3%
Wspólne stanowisko medycznych towarzystw naukowych zostało przedstawione 6 października 2026 r. Dotyczy prac nad zmianą art. 97 ust. 3e ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz niektórych innych ustaw, ujętą w projekcie UD439.
Obecny mechanizm zakłada przekazywanie Agencji Badań Medycznych środków odpowiadających 0,3% planowanych należnych przychodów Narodowego Funduszu Zdrowia z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Jest to jedno z podstawowych źródeł finansowania niekomercyjnych badań klinicznych, eksperymentów badawczych oraz innych przedsięwzięć biomedycznych.
Projekt przewiduje zmianę tej zasady. Odpis miałby być ustalany na poziomie do 0,3%, zależnie od określanego każdego roku zapotrzebowania finansowego ABM. To właśnie brak gwarancji utrzymania dotychczasowego poziomu finansowania budzi zastrzeżenia środowiska naukowego.
Autorzy stanowiska wskazują, że problem należy rozpatrywać przede wszystkim z perspektywy wieloletnich zobowiązań. Badania kliniczne nie kończą się wraz z rokiem budżetowym – obejmują przygotowanie protokołu, procedury regulacyjne i bioetyczne, rekrutację pacjentów, obserwację, analizę wyników i rozliczenie projektu.
Towarzystwa obawiają się o wieloletnie projekty badawcze
Zdaniem sygnatariuszy zastąpienie stałego odpisu mechanizmem pozwalającym każdego roku określać jego wysokość może ograniczyć możliwość długoterminowego planowania.
Dotyczy to zarówno nowych konkursów, jak i zobowiązań związanych z projektami już realizowanymi. Towarzystwa wskazują trzy kwestie, które powinny zostać zabezpieczone: przewidywalność finansowania pozwalającą podejmować wieloletnie zobowiązania, ciągłość rozpoczętych projektów oraz możliwość dalszego rozwoju badań, zwłaszcza tam, gdzie finansowanie komercyjne jest niewystarczające.
Autorzy stanowiska przypominają również o wynikach audytu Krajowej Administracji Skarbowej z lat 2024-2025. Wynikało z niego, że odpis NFZ jest jednym z podstawowych źródeł finansowania badań naukowych i prac rozwojowych, niekomercyjnych badań klinicznych oraz eksperymentów badawczych prowadzonych przy wsparciu ABM.
ABM podpisała umowy na 495 projektów o wartości 6,2 mld zł
Towarzystwa zwracają uwagę na skalę systemu badawczego zbudowanego od czasu powołania Agencji Badań Medycznych.
Według danych ABM przywołanych w stanowisku do końca 2025 r. Agencja podpisała umowy dotyczące 495 projektów o łącznej wartości 6,2 mld zł. Około 95 tys. pacjentów ma dzięki nim uzyskać dostęp do innowacyjnych terapii lub diagnostyki. Istotną część finansowanych przedsięwzięć stanowią projekty z zakresu pediatrii, hematologii oraz chorób rzadkich i genetycznych.
Rozbudowano również Polską Sieć Badań Klinicznych. W 2026 r. należało do niej 35 Centrów Wsparcia Badań Klinicznych, na których utworzenie przeznaczono łącznie około 400 mln zł ze środków krajowych i KPO.
Równolegle powstaje sieć 19 Regionalnych Centrów Medycyny Cyfrowej. Jej zadaniem jest rozwój infrastruktury umożliwiającej bezpieczne wykorzystywanie danych zdrowotnych i biomedycznych w badaniach naukowych.
Niekomercyjne badania kliniczne mają szczególne znaczenie
Jednym z głównych argumentów przedstawionych przez towarzystwa jest specyfika niekomercyjnych badań klinicznych. Nie służą one przede wszystkim rejestracji i późniejszej komercjalizacji nowych produktów leczniczych.
Mogą odpowiadać na pytania, którymi sektor prywatny nie jest zainteresowany z powodów ekonomicznych – porównywać istniejące strategie terapeutyczne, pomagać w optymalizacji schematów leczenia, badać zastosowanie leków poza zarejestrowanymi wskazaniami czy oceniać inne interwencje istotne dla praktyki klinicznej.
Ma to szczególne znaczenie w pediatrii, chorobach rzadkich, wielochorobowości oraz w przypadku części procedur zabiegowych. Niewielka liczba potencjalnych pacjentów lub brak możliwości uzyskania komercyjnego zwrotu z inwestycji mogą powodować, że takie projekty bez publicznego finansowania nie zostaną przeprowadzone.
Jak wskazano w stanowisku, przed powstaniem ABM udział polskich ośrodków akademickich w realizacji niekomercyjnych badań klinicznych wynosił około 2-3%, podczas gdy w państwach Europy Zachodniej instytucje naukowe odpowiadały za około 30-40% takich badań. Dane te pochodzą z przywołanego przez sygnatariuszy sprawozdania KAS z audytu Agencji.
Towarzystwa nie kwestionują potrzeby kontroli ABM
Autorzy stanowiska zaznaczają jednocześnie, że Agencja Badań Medycznych powinna podlegać transparentnej ocenie sposobu wydawania środków publicznych, efektów programów, postępów poszczególnych przedsięwzięć oraz ich wartości klinicznej i naukowej.
Przypominają, że działalność ABM była wcześniej kontrolowana m.in. przez Najwyższą Izbę Kontroli, Ministerstwo Zdrowia i Krajową Administrację Skarbową. Kontrole wskazywały zarówno na znaczenie zadań realizowanych przez Agencję, jak i obszary wymagające poprawy pod względem organizacyjnym i nadzorczym.
Towarzystwa argumentują jednak, że ocena efektywności wydatkowania środków powinna być oddzielona od kwestii zapewnienia przewidywalnego finansowania projektów, które z założenia realizowane są przez kilka lat.
Badania mają też służyć zmianom w organizacji ochrony zdrowia
Sygnatariusze wskazują, że zadania ABM nie powinny ograniczać się do badań nad terapiami. Agencja powinna również wspierać projekty dotyczące organizacji systemu ochrony zdrowia, m.in. ocenę modeli opieki koordynowanej, ścieżek diagnostyczno-terapeutycznych i programów profilaktycznych.
Wyniki takich badań mogą dostarczać danych potrzebnych przy podejmowaniu decyzji dotyczących dostępności i jakości świadczeń, wyników leczenia oraz wykorzystania publicznych pieniędzy.
Towarzystwa opowiadają się także za dalszym prowadzeniem badań własnych ABM we współpracy z organizacjami naukowymi, z uwzględnieniem potrzeb pacjentów i priorytetów zdrowotnych państwa.
Apel o zatrzymanie prac nad zmianą finansowania ABM
Sygnatariusze wspólnego stanowiska wprost apelują o wstrzymanie dalszych prac nad nowelizacją w części dotyczącej zasad finansowania Agencji Badań Medycznych.
Chcą, aby przyszły model finansowania badań medycznych został poprzedzony dyskusją z udziałem środowiska naukowego i klinicznego, organizacji pacjentów oraz instytucji odpowiedzialnych za organizację i finansowanie ochrony zdrowia.
Pod stanowiskiem podpisali się przedstawiciele siedmiu towarzystw naukowych:
- Prof. dr hab. n. med. Andrzej Rutkowski – Przewodniczący Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Onkologicznego
- Prof. dr hab. n. med. Piotr Rutkowski – Były Przewodniczący Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Onkologicznego
- Prof. dr hab. Marek Zawadzki – Prezes Polskiego Towarzystwa Chirurgii Onkologicznej
- Prof. dr hab. n. med. Maciej Krzakowski – Prezes Polskiego Towarzystwa Onkologii Klinicznej
- Prof. dr hab. n. med. Wojciech Młynarski – Przewodniczący Polskiego Towarzystwa Onkologii i Hematologii Dziecięcej
- Prof. dr hab. n. med. Krzysztof Giannopoulos – Prezes Polskiego Towarzystwa Hematologicznego i Transfuzjologicznego
- Prof. dr hab. n. med. Marek Gierlotka – Prezes Polskiego Towarzystwa Kardiologicznego
- Prof. dr hab. n. med. Jacek Fijuth – Przewodniczący Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Radioterapii Onkologicznej
Główne wnioski
- Projekt UD439 zakłada zmianę finansowania ABM ze stałego odpisu 0,3% planowanych należnych przychodów NFZ ze składki zdrowotnej na odpis do 0,3%, ustalany stosownie do corocznego zapotrzebowania Agencji.
- Przedstawiciele medycznych towarzystw naukowych apelują o wstrzymanie prac nad zmianą zasad finansowania ABM, wskazując na ryzyko ograniczenia przewidywalności finansowania wieloletnich projektów.
- Do końca 2025 r. ABM podpisała umowy dotyczące 495 projektów o łącznej wartości 6,2 mld zł, a około 95 tys. pacjentów ma dzięki nim uzyskać dostęp do innowacyjnych terapii lub diagnostyki.
- W 2026 r. Polska Sieć Badań Klinicznych obejmowała 35 Centrów Wsparcia Badań Klinicznych, a równolegle rozwijana jest sieć 19 Regionalnych Centrów Medycyny Cyfrowej.
Źródło:
- Mat. prasowy / Oprac. TK
