Trwające prace nad ustawą o zawodzie psychoterapeuty mogą znacząco wpłynąć na sposób organizacji psychoterapii w Polsce oraz standardy wykonywania tego zawodu. W decydującym momencie procesu legislacyjnego Koalicja dla Psychoterapii opublikowała dokument zawierający rekomendacje, które – zdaniem autorów – powinny stać się fundamentem przyszłych regulacji. Eksperci podkreślają, że skuteczna i bezpieczna psychoterapia powinna opierać się jednocześnie na wynikach badań naukowych, doświadczeniu klinicznym oraz preferencjach pacjenta.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie rekomendacje Koalicja dla Psychoterapii przedstawiła w związku z pracami nad ustawą o zawodzie psychoterapeuty,
- Dlaczego eksperci postulują model psychoterapii oparty na badaniach naukowych, doświadczeniu klinicznym i preferencjach pacjenta,
- Jakie zmiany dotyczące kształcenia psychoterapeutów, monitorowania skuteczności terapii i finansowania badań proponują autorzy dokumentu,
- W jaki sposób nowe rozwiązania mają zwiększyć bezpieczeństwo pacjentów, ograniczyć pseudoterapie i poprawić jakość opieki psychoterapeutycznej.
Koalicja dla Psychoterapii chce wzmocnić naukowe podstawy projektowanych przepisów
Koalicja dla Psychoterapii została powołana pod koniec 2024 roku z inicjatywy czterech wiodących ośrodków naukowych: Uniwersytetu SWPS, Uniwersytetu Jagiellońskiego, Uniwersytetu Warszawskiego oraz Instytutu Psychologii PAN. Porozumienie podpisali rektorzy uczelni oraz dyrektor Instytutu Psychologii PAN. Celem inicjatywy było włączenie środowiska akademickiego do debaty dotyczącej kształtu systemu ochrony zdrowia psychicznego oraz przygotowywanych regulacji dotyczących zawodu psychoterapeuty.
Efektem wspólnej pracy jest dokument „Bezpieczna i skuteczna psychoterapia. Rekomendacje Koalicji dla Psychoterapii”, zaprezentowany podczas Kongresu i Festiwalu Psychologicznego Re_Mind we Wrocławiu.
Eksperci: potrzebny jest kompromis oparty na trzech filarach
Autorzy rekomendacji zwracają uwagę, że brak jednoznacznych regulacji prawnych oraz wieloletnie spory środowiskowe negatywnie wpływają na zaufanie pacjentów do psychoterapii. Jak podkreśla dr hab. Jarosław Michałowski, prof. Uniwersytetu SWPS, psycholog i współinicjator Koalicji:
Brak jednoznacznych regulacji prawnych oraz spory w środowisku podważają zaufanie pacjentów do psychoterapii. Jako Koalicja dla Psychoterapii uważamy, że wypracowanie mądrego kompromisu jest możliwe. Powinien on stać na trzech filarach: twardych dowodach naukowych, wieloletnim doświadczeniu praktyków oraz perspektywie samych osób korzystających z terapii. Niestety, choć procedowany projekt ustawy zawiera wiele dobrych rozwiązań, to w obecnym kształcie pomija głos środowiska naukowego, np. nasze propozycje zawarte w Stanowisku Koalicji dla Psychoterapii w sprawie projektu ustawy o zawodzie psychoterapeuty.
Zdaniem ekspertów właśnie połączenie wiedzy naukowej, doświadczenia klinicznego oraz perspektywy pacjenta pozwoli stworzyć system gwarantujący wysoką jakość świadczeń psychoterapeutycznych.
Psychoterapia oparta na dowodach naukowych i potrzebach pacjenta
Jednym z głównych postulatów Koalicji jest wdrożenie modelu psychoterapii wykorzystującego trzy komplementarne źródła wiedzy:
- wyniki badań naukowych,
- doświadczenie kliniczne terapeutów,
- wartości, potrzeby i preferencje pacjentów.
Model ten opiera się na uznanych międzynarodowych koncepcjach evidence-based practice, evidence-informed practice oraz value-based medicine. Eksperci podkreślają, że skuteczność terapii nie może być oceniana wyłącznie na podstawie jednego rodzaju badań. Decyzje dotyczące finansowania świadczeń powinny uwzględniać zarówno wyniki randomizowanych badań klinicznych, jak i inne wiarygodne źródła danych empirycznych. Jak wskazują autorzy dokumentu:
Takie rozwiązanie pozwala zachować naukowy charakter systemu, a jednocześnie lepiej odzwierciedla rzeczywiste procesy terapeutyczne.
Wykształcenie psychoterapeutów powinno spełniać określone standardy
Koalicja proponuje również doprecyzowanie wymagań dotyczących przygotowania zawodowego psychoterapeutów. Według rekomendacji osoby wykonujące ten zawód powinny posiadać wyższe wykształcenie na kierunkach pomocowych, takich jak:
- psychologia,
- medycyna,
- pielęgniarstwo,
- pedagogika.
Następnie powinny kontynuować kształcenie podyplomowe obejmujące naukowe podstawy procesów psychicznych, psychopatologię oraz metodologię badań dotyczących zdrowia psychicznego. Zdaniem autorów takie rozwiązanie zwiększyłoby bezpieczeństwo pacjentów i ograniczyłoby ryzyko wykonywania psychoterapii przez osoby nieposiadające odpowiednich kompetencji.
Rekomendacje obejmują również rozwój badań naukowych
Eksperci wskazują, że rozwój psychoterapii powinien być wspierany przez systemowe finansowanie badań naukowych. Dlatego postulują uruchomienie programu grantowego przeznaczonego na badania nad skutecznością różnych metod psychoterapii, szczególnie tych nurtów, dla których baza dowodów naukowych pozostaje ograniczona.
Pozwoliłoby to lepiej ocenić efektywność poszczególnych podejść terapeutycznych oraz wspierać rozwój metod przynoszących najlepsze rezultaty kliniczne.
Potrzebny jest system monitorowania efektów psychoterapii
Jednym z ważniejszych postulatów jest stworzenie krajowego systemu monitorowania skuteczności psychoterapii. Autorzy rekomendacji podkreślają, że ocena efektów leczenia powinna być wielowymiarowa i uwzględniać zarówno dane ilościowe, jak i jakościowe.
Ich zdaniem sukces terapii nie może być definiowany wyłącznie jako zmniejszenie nasilenia objawów. Znacznie ważniejsze jest osiągnięcie trwałej poprawy funkcjonowania psychicznego, społecznego oraz jakości życia pacjenta. Takie podejście integruje trzy perspektywy rozumienia zdrowia psychicznego:
- medyczną,
- psychologiczną,
- społeczną.
Ograniczenie pseudoterapii i zwiększenie bezpieczeństwa pacjentów
Koalicja zwraca uwagę, że odpowiednie regulacje prawne mogą skutecznie ograniczyć rozwój pseudoterapii oraz praktyk niemających naukowego uzasadnienia. Autorzy dokumentu podkreślają:
Gwarancja, że terapeuta posiada rzetelne kompetencje w zakresie rozumienia procesów zdrowego i zaburzonego funkcjonowania psychicznego (tj. psychopatologii), zwiększa bezpieczeństwo jego pacjentów/klientów, sprzyjając trafniejszej diagnozie, odpowiedzialnemu doborowi metod pracy oraz przestrzeganiu standardów etycznych.
W opinii ekspertów właściwe przygotowanie zawodowe psychoterapeutów pozwoli ograniczyć ryzyko stosowania nieskutecznych lub potencjalnie szkodliwych metod terapeutycznych.
Psychoterapia ma być skuteczniejsza i bardziej opłacalna dla systemu
Autorzy rekomendacji wskazują, że wdrożenie proponowanych rozwiązań może przynieść korzyści nie tylko pacjentom, ale również całemu systemowi ochrony zdrowia. Lepsze dopasowanie metod leczenia do indywidualnych potrzeb pacjentów może zwiększyć skuteczność terapii, skrócić czas leczenia oraz ograniczyć koszty wynikające z nieskutecznych interwencji.
Jednocześnie wykorzystanie danych naukowych przy podejmowaniu decyzji dotyczących finansowania świadczeń może poprawić efektywność wydatkowania środków publicznych.
Ustawa o zawodzie psychoterapeuty wchodzi w kluczowy etap
Publikacja rekomendacji następuje w momencie, gdy trwają końcowe prace nad ustawą regulującą zawód psychoterapeuty. Zdaniem Koalicji obecny projekt zawiera wiele wartościowych rozwiązań, jednak nie uwzględnia w wystarczającym stopniu stanowiska środowiska naukowego.
Eksperci liczą, że przedstawione propozycje zostaną wykorzystane podczas dalszych prac legislacyjnych i pozwolą stworzyć przepisy odpowiadające zarówno aktualnej wiedzy naukowej, jak i potrzebom pacjentów oraz praktyki klinicznej.
Główne wnioski
- Koalicja dla Psychoterapii, utworzona przez Uniwersytet SWPS, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Warszawski oraz Instytut Psychologii PAN, opublikowała rekomendacje dotyczące systemowego uregulowania psychoterapii i zawodu psychoterapeuty.
- Eksperci proponują, aby psychoterapia w Polsce była oparta na trzech filarach: dowodach naukowych, doświadczeniu klinicznym oraz wartościach i preferencjach pacjenta, zgodnie z koncepcjami evidence-based practice i value-based medicine.
- Rekomendacje obejmują m.in. obowiązkowe wykształcenie bazowe na kierunkach pomocowych, rozwój kształcenia podyplomowego, uruchomienie programu grantowego dla badań nad psychoterapią oraz wdrożenie systemu monitorowania efektów leczenia.
- Zdaniem autorów dokumentu proponowane rozwiązania mają zwiększyć bezpieczeństwo pacjentów, ograniczyć ryzyko pseudoterapii oraz poprawić skuteczność i efektywność systemu opieki psychoterapeutycznej w Polsce.
Źródło:
- swps.pl
