W obszarze zdrowia psychicznego od lat wskazywano na potrzebę uporządkowania zasad wykonywania zawodu psychologa. Brak jednolitych regulacji sprzyjał nadużyciom, a pacjenci nie zawsze mieli możliwość weryfikacji kompetencji osób oferujących pomoc. Nowa ustawa o zawodzie psychologa oraz o samorządzie zawodowym psychologów wprowadza istotne zmiany, które mogą realnie zwiększyć bezpieczeństwo i jakość opieki psychologicznej w Polsce.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak nowa ustawa o zawodzie psychologa zwiększa bezpieczeństwo pacjentów i porządkuje rynek usług psychologicznych.
- Jakie znaczenie ma rejestr psychologów i w jaki sposób możesz zweryfikować kwalifikacje specjalisty.
- Czym różni się status pacjenta od klienta i jakie prawa przysługują w obu sytuacjach.
- Jakie nowe mechanizmy kontroli i odpowiedzialności zawodowej wprowadza samorząd psychologów.
Nowe ramy prawne – co zmienia ustawa?
Ustawa wprowadza długo oczekiwane uregulowania dotyczące:
- definicji świadczeń psychologicznych,
- zasad uzyskiwania prawa wykonywania zawodu,
- odpowiedzialności zawodowej psychologów.
Jednym z kluczowych elementów jest powstanie rejestru psychologów, który umożliwi pacjentom sprawdzenie, czy dana osoba rzeczywiście posiada uprawnienia do wykonywania zawodu. To szczególnie istotne w kontekście rosnącej liczby osób oferujących pomoc psychologiczną bez odpowiednich kwalifikacji. Jak podkreśla Bartłomiej Chmielowiec Rzecznik Praw Pacjenta:
Ustawa o zawodzie psychologa i o utworzeniu samorządu zawodowego psychologów jest bardzo ważna z punktu widzenia pacjentów. Obserwujemy w obszarze zdrowia psychicznego działalność szarlatanów, nadużycia, które zagrażają zdrowiu i życiu pacjentów. Mam nadzieję, że samorząd zawodowy psychologów włączy się w eliminowanie oszustów z rynku pomocy psychologicznej.
Samorząd zawodowy psychologów – większa kontrola i standardy
Nowe przepisy przewidują powołanie samorządu zawodowego psychologów, który będzie:
- nadzorował wykonywanie zawodu,
- opracowywał kodeks etyki zawodowej,
- reagował na naruszenia standardów.
Samorząd ma działać pod nadzorem ministra właściwego do spraw pracy, co dodatkowo wzmacnia system kontroli. Dla pacjentów oznacza to:
- większą transparentność,
- możliwość zgłaszania nieprawidłowości,
- większą odpowiedzialność środowiska zawodowego.
Psycholog a psychoterapia – ważne rozróżnienie
W trakcie prac legislacyjnych psychoterapia została usunięta z katalogu świadczeń psychologicznych objętych ustawą. Oznacza to, że:
- psycholog może prowadzić psychoterapię,
- ale na zasadach określonych w odrębnych przepisach.
To rozróżnienie ma istotne znaczenie praktyczne, ponieważ porządkuje zakres kompetencji i odpowiedzialności.
Pacjent czy klient? Kluczowe znaczenie miejsca udzielania pomocy
Jednym z najważniejszych aspektów ustawy jest rozróżnienie statusu osoby korzystającej z pomocy psychologicznej.
Pacjent – w systemie ochrony zdrowia
Status pacjenta przysługuje osobom korzystającym z pomocy:
- w szpitalach,
- poradniach zdrowia psychicznego,
- innych podmiotach leczniczych wpisanych do RPWDL.
W takiej sytuacji:
- obowiązuje ustawa o prawach pacjenta,
- możliwe jest zgłoszenie naruszeń do Rzecznika Praw Pacjenta,
- placówka musi spełniać określone standardy.
Klient – poza systemem ochrony zdrowia
W przypadku prywatnych gabinetów, które nie są podmiotami leczniczymi:
- relacja ma charakter cywilnoprawny,
- osoba korzystająca z usług jest klientem, a nie pacjentem,
- spory rozstrzygane są na drodze cywilnej lub konsumenckiej.
To rozróżnienie ma kluczowe znaczenie dla zakresu ochrony prawnej.
Psycholog jako biegły – inna rola, inne zasady
Psycholog może również wykonywać zadania na zlecenie sądu, np. jako biegły. W takim przypadku:
- osoba badana nie jest pacjentem ani klientem,
- badanie służy przygotowaniu opinii dla sądu,
- obowiązują inne standardy relacji i odpowiedzialności.
Jak pacjent może zweryfikować psychologa?
Nowa ustawa wzmacnia możliwości weryfikacji specjalistów. Osoby poszukujące pomocy powinny sprawdzić:
- czy placówka znajduje się w rejestrze podmiotów leczniczych (RPWDL),
- kwalifikacje i wykształcenie psychologa,
- przynależność do organizacji zawodowych,
- formę prowadzonej działalności.
W przypadku zastrzeżeń możliwe jest:
- zgłoszenie sprawy do organizacji zawodowej,
- skorzystanie z ochrony praw konsumenta,
- dochodzenie roszczeń na drodze cywilnej.
W przyszłości dodatkowym wsparciem będzie samorząd zawodowy psychologów.
Znaczenie ustawy dla bezpieczeństwa pacjentów
Nowe przepisy mają fundamentalne znaczenie dla rynku usług psychologicznych w Polsce. Korzyści dla pacjentów obejmują:
- większą przejrzystość rynku,
- możliwość weryfikacji specjalistów,
- ograniczenie działalności osób niekompetentnych,
- poprawę jakości opieki psychologicznej.
To szczególnie ważne w kontekście rosnącego zapotrzebowania na pomoc w obszarze zdrowia psychicznego.
Główne wnioski
- Ustawa wprowadza rejestr psychologów, który umożliwia pacjentom sprawdzenie kwalifikacji specjalisty i ogranicza ryzyko trafienia na osoby nieuprawnione.
- Powołanie samorządu zawodowego psychologów zwiększa nadzór nad wykonywaniem zawodu i pozwala na egzekwowanie standardów etycznych.
- Status osoby korzystającej z pomocy zależy od miejsca jej udzielania – w podmiotach leczniczych jest to pacjent objęty ochroną ustawową, a w prywatnych gabinetach klient w relacji cywilnoprawnej.
- Nowe przepisy mają ograniczyć nadużycia i działalność osób bez kwalifikacji, poprawiając jakość i bezpieczeństwo opieki psychologicznej w Polsce.
Źródło:
- Rzecznik Praw Pacjenta
