Relacja między dietą, a zdrowiem psychicznym coraz częściej staje się przedmiotem badań naukowych. Najnowsze analizy wskazują, że nie tylko składniki odżywcze, lecz także popularne napoje mogą modulować funkcjonowanie osi jelitowo-mózgowej. Nowe badanie opublikowane w Nature Communications dostarcza przełomowych danych na temat wpływu kawy – zarówno kofeinowej, jak i bezkofeinowej – na mikrobiom jelitowy, nastrój oraz funkcje poznawcze.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak regularne picie kawy wpływa na mikrobiom jelitowy i oś jelitowo-mózgową
- Dlaczego poprawa nastroju może występować zarówno po kawie kofeinowej, jak i bezkofeinowej
- Jakie konkretne bakterie jelitowe (m.in. Eggertella sp. i Firmicutes) są powiązane ze spożyciem kawy
- W jaki sposób kawa oddziałuje na stres, funkcje poznawcze i koncentrację
Oś jelitowo-mózgowa – kluczowy szlak komunikacji organizmu
Oś mikrobiota–jelita–mózg stanowi złożony, dwukierunkowy system komunikacji pomiędzy układem nerwowym, a mikrobiomem jelitowym. Obejmuje mechanizmy immunologiczne, hormonalne oraz neuronalne, które wpływają na emocje, zachowanie i procesy poznawcze.
Co istotne, zmiany w składzie mikrobiomu mogą prowadzić zarówno do poprawy, jak i pogorszenia zdrowia psychicznego. Dlatego identyfikacja czynników dietetycznych modulujących ten układ ma kluczowe znaczenie kliniczne.
Jak zaprojektowano badanie?
Badanie przeprowadzone przez APC Microbiome Ireland objęło 62 uczestników podzielonych na dwie grupy: osoby regularnie pijące kawę (3–5 filiżanek dziennie) oraz osoby niepijące kawy. Projekt badania obejmował:
- dwutygodniowy okres abstynencji od kawy,
- analizę próbek kału i moczu,
- dzienniki dietetyczne i oceny psychologiczne,
- randomizowane, zaślepione ponowne wprowadzenie kawy (kofeinowej lub bezkofeinowej).
Już sam okres odstawienia kawy u „kawoszy” wiązał się z istotnymi zmianami w profilach metabolitów mikrobiomu, co wskazuje na silny wpływ tego napoju na środowisko jelitowe.
Kawa a mikrobiom jelitowy – konkretne zmiany bakteryjne
Analiza mikrobiologiczna wykazała wyraźne różnice w składzie flory jelitowej pomiędzy osobami pijącymi i niepijącymi kawy. W szczególności odnotowano wzrost bakterii:
- Eggertella sp. – związanych z regulacją wydzielania kwasu żołądkowego i jelitowego,
- Cryptobacterium curtum – uczestniczących w metabolizmie kwasów żółciowych,
- bakterii z typu Firmicutes – powiązanych z pozytywnym nastrojem, zwłaszcza u kobiet.
Zmiany te mogą sprzyjać eliminacji patogennej flory jelitowej oraz wspierać homeostazę układu pokarmowego.
Kawa bezkofeinowa vs kofeinowa – różne mechanizmy, wspólny efekt
Jednym z najważniejszych wniosków badania jest fakt, że poprawa nastroju nie zależy wyłącznie od kofeiny.
Wspólne efekty (kofeinowa i bezkofeinowa)
- redukcja odczuwanego stresu,
- obniżenie poziomu depresji,
- zmniejszenie impulsywności.
Specyficzne działanie kawy bezkofeinowej
- poprawa uczenia się i pamięci,
- potencjalna rola polifenoli i innych bioaktywnych związków.
Specyficzne działanie kawy kofeinowej
- redukcja lęku,
- zwiększenie czujności i koncentracji,
- potencjalne działanie przeciwzapalne.
Oznacza to, że kawa działa wielowymiarowo, a różne składniki wpływają na odrębne ścieżki biologiczne.
Kawa jako modulator nastroju i stresu
Zarówno kawa kofeinowa, jak i bezkofeinowa wykazały istotny wpływ na parametry psychologiczne. W badaniu uczestnicy zgłaszali poprawę samopoczucia niezależnie od rodzaju spożywanej kawy. Autor badania, profesor John Cryan, podkreśla:
Zainteresowanie społeczeństwa zdrowiem jelit ogromnie wzrosło. Związek między układem trawiennym, a zdrowiem psychicznym jest coraz lepiej poznany, ale mechanizmy stojące za wpływem kawy na oś jelitowo-mózgową pozostają niejasne. Nasze odkrycia ujawniają mikrobiomowe i neurologiczne reakcje na kawę, a także ich potencjalne długoterminowe korzyści dla zdrowszego mikrobiomu. Kawa może modyfikować zbiorowe działania mikrobów i metabolity, których używają. W miarę jak społeczeństwo coraz częściej rozważa zmiany w diecie w celu zapewnienia prawidłowej równowagi trawiennej, kawa ma potencjał, aby być również wykorzystana jako element zdrowej, zbilansowanej diety.
Dodatkowo zaznacza:
Kawa to coś więcej niż tylko kofeina – to złożony czynnik dietetyczny, który oddziałuje na naszą florę bakteryjną jelit, metabolizm, a nawet samopoczucie emocjonalne. Nasze odkrycia sugerują, że kawa, zarówno z kofeiną, jak i bezkofeinowa, może wpływać na zdrowie w odmienny, ale uzupełniający się sposób.
Główne wnioski
- Kawa – zarówno kofeinowa, jak i bezkofeinowa – istotnie obniża poziom stresu, depresji i impulsywności, co potwierdzono w badaniu na 62 uczestnikach.
- Zmiany w mikrobiomie jelitowym (m.in. wzrost Eggertella sp. i Firmicutes) mogą odpowiadać za pozytywny wpływ kawy na nastrój i zdrowie metaboliczne.
- Kawa bezkofeinowa poprawia pamięć i uczenie się, co wskazuje na rolę polifenoli i innych bioaktywnych związków.
- Kofeina odpowiada za poprawę koncentracji i redukcję lęku, a także może wykazywać działanie przeciwzapalne.
Źródło:
- University College Cork
- https://www.nature.com/articles/s41467-026-71264-8
