Stosowanie hormonalnej terapii estrogenowej bez progestagenu w późniejszym wieku wiązało się z niższym prawdopodobieństwem demencji oraz mniejszym nasileniem zmian charakterystycznych dla choroby Alzheimera – wynika z badania opublikowanego w czasopiśmie „Neurology”. Naukowcy podkreślają jednak, że wyniki pokazują związek, a nie dowodzą, że estrogen zapobiega demencji. Co więcej, sposób stosowania terapii przez uczestniczki różnił się od obecnej praktyki klinicznej.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak stosowanie hormonalnej terapii zawierającej wyłącznie estrogen wiązało się z ryzykiem demencji i zmianami charakterystycznymi dla choroby Alzheimera.
- Jakie są badania obejmującego 21 462 kobiety, w którym analizowano diagnozy demencji, biomarkery oraz wyniki badań pośmiertnych mózgu.
- Dlaczego u kobiet stosujących estrogen stwierdzono o 39 proc. niższe prawdopodobieństwo diagnozy demencji i o 35 proc. niższe prawdopodobieństwo zmian alzheimerowskich podczas autopsji.
- Dlaczego wyników badania nie można traktować jako dowodu, że hormonalna terapia estrogenowa zapobiega demencji, ani jako podstawy do zmiany obecnych zaleceń dotyczących HTZ.
Estrogenowa terapia hormonalna a ryzyko demencji
Naukowcy ze Stanford Medicine przeanalizowali zależność między stosowaniem hormonalnej terapii zastępczej (HTZ) zawierającej wyłącznie estrogen, a zdrowiem mózgu i występowaniem demencji u starszych kobiet. Analiza objęła łącznie 21 462 kobiety pochodzące z dwóch dużych zbiorów danych. Uczestniczki były obserwowane przez około 3–5 lat, a na początku obserwacji miały średnio 71 lat.
Spośród wszystkich badanych 1953 kobiety stosowały terapię hormonalną, natomiast 19 509 jej nie przyjmowało. Kobiety korzystające z HTZ rozpoczynały ją średnio po 70. roku życia. Badacze uwzględnili wyłącznie terapię estrogenową bez progestagenu. Jest to istotne, ponieważ wcześniejsze badania sugerowały, że połączenie estrogenu z progestagenem może wiązać się ze wzrostem ryzyka demencji. Obecnie terapia samym estrogenem jest stosowana przede wszystkim u kobiet po histerektomii, czyli operacyjnym usunięciu macicy, ze względu na ryzyko rozwoju raka endometrium przy stosowaniu estrogenu bez odpowiedniej ochrony progestagenowej u kobiet z zachowaną macicą.
O 39 proc. niższe prawdopodobieństwo diagnozy demencji
Jednym z najważniejszych wyników badania był związek między stosowaniem estrogenowej terapii hormonalnej a klinicznym rozpoznaniem demencji. U kobiet stosujących terapię stwierdzono o 39 proc. niższe prawdopodobieństwo otrzymania diagnozy demencji w porównaniu z kobietami, które jej nie stosowały.
Ponadto przyjmowanie estrogenów wiązało się z mniejszym prawdopodobieństwem występowania objawów problemów z pamięcią oraz pogorszenia zdolności do codziennego funkcjonowania. Nie oznacza to jednak, że estrogen chroni przed demencją. Badanie miało charakter obserwacyjny, dlatego nie pozwala ustalić związku przyczynowo-skutkowego.
Mniej zmian typowych dla choroby Alzheimera w mózgach kobiet
Szczególnie interesujących informacji dostarczyły badania pośmiertne. Łącznie 2959 uczestniczek z jednego ze zbiorów danych przeszło autopsję po śmierci, średnio w wieku 82 lat. Naukowcy oceniali trzy charakterystyczne cechy patologiczne choroby Alzheimera: blaszki amyloidu beta, splątki białka tau oraz blaszki neurytyczne, czyli złogi amyloidu otoczone uszkodzonymi komórkami nerwowymi.
Wśród kobiet, które stosowały terapię hormonalną, 18 proc. nie miało podczas autopsji żadnej z ocenianych oznak choroby Alzheimera. W grupie niestosującej hormonów odsetek ten wynosił 10 proc. Jednocześnie wszystkie trzy analizowane zmiany stwierdzono u 40 proc. kobiet stosujących estrogeny oraz 51 proc. kobiet, które nie przyjmowały terapii hormonalnej. Po uwzględnieniu takich czynników jak wiek, wykształcenie, uwarunkowania genetyczne, rasa oraz nadciśnienie tętnicze stosowanie terapii estrogenowej wiązało się z o 35 proc. niższym prawdopodobieństwem występowania zmian charakterystycznych dla choroby Alzheimera podczas autopsji.
Biomarkery również wskazywały na mniejsze odkładanie amyloidu
Badacze wykorzystali także dane pochodzące z badań obrazowych mózgu oraz oznaczeń biomarkerów przeprowadzonych za życia. Takie informacje były dostępne dla 728 uczestniczek. U kobiet stosujących terapię hormonalną poziomy biomarkerów amyloidu w krwi i płynie mózgowo-rdzeniowym wskazywały na mniejsze odkładanie amyloidu beta w mózgu niż u kobiet niestosujących hormonów.
Wyższe stężenie określonych form amyloidu beta we krwi i płynie mózgowo-rdzeniowym może w tym kontekście oznaczać, że mniej tego białka zostaje zdeponowane w mózgu w postaci blaszek amyloidowych. Wyniki uzyskane na podstawie biomarkerów były więc zgodne z obserwacjami pośmiertnymi oraz danymi dotyczącymi klinicznego rozpoznania demencji.
Wyników nie można bezpośrednio przełożyć na dzisiejszą HTZ
Autorzy zwracają uwagę na istotne ograniczenie badania. Kobiety uwzględnione w analizie stosowały terapię hormonalną wiele lat temu, a średni wiek jej rozpoczęcia wynosił ponad 70 lat. Tymczasem współczesna praktyka wygląda inaczej. Hormonalną terapię menopauzalną rozpoczyna się zazwyczaj znacznie wcześniej, najczęściej u kobiet w okresie okołomenopauzalnym lub po menopauzie, gdy występują wskazania do jej zastosowania.
Chociaż wyniki te pomagają nam lepiej zrozumieć związek między stosowaniem terapii hormonalnej a różnymi wskaźnikami demencji, potrzebne są dalsze badania, zanim będziemy mogli formułować zalecenia dla kobiet dotyczące stosowania tych terapii w kontekście zdrowia ich mózgu – powiedziała autorka badania Jennifer Bruno, Ph.D., ze Stanford Medicine w Stanford w Kalifornii.
Badaczka podkreśliła również, że analizowane schematy leczenia różniły się pod względem czasu rozpoczęcia i rodzaju terapii od tych stosowanych obecnie. Z tego względu rezultatów nie należy interpretować jako argumentu za rozpoczynaniem HTZ w starszym wieku w celu profilaktyki demencji.
Czy estrogen może chronić mózg przed demencją?
Nowe wyniki dostarczają kolejnych danych na temat możliwej zależności między estrogenami, a procesami zachodzącymi w starzejącym się mózgu. Jednocześnie pozostaje wiele pytań dotyczących m.in. znaczenia wieku rozpoczęcia terapii, czasu jej stosowania, dawki oraz indywidualnych czynników ryzyka.
Pomimo tych ograniczeń nasze wyniki dostarczają dowodów na związek między stosowaniem terapii hormonalnej zawierającej wyłącznie estrogen w późniejszym okresie życia a korzystniejszymi wynikami dotyczącymi demencji i zdrowia mózgu – powiedziała Bruno.
Kluczowe jest przy tym rozróżnienie pomiędzy korelacją a działaniem profilaktycznym. Badanie nie wykazało, że estrogenowa terapia hormonalna zapobiega demencji lub chorobie Alzheimera. Do potwierdzenia takiego efektu potrzebne byłyby dalsze badania zaprojektowane w sposób umożliwiający ocenę zależności przyczynowo-skutkowej.
Główne wnioski
- Badanie opublikowane w „Neurology” objęło 21 462 kobiety. Spośród nich 1953 stosowały hormonalną terapię zawierającą wyłącznie estrogen, a 19 509 jej nie przyjmowało.
- Stosowanie terapii estrogenowej wiązało się z o 39 proc. niższym prawdopodobieństwem klinicznej diagnozy demencji oraz mniejszym nasileniem problemów z pamięcią i pogorszenia sprawności funkcjonalnej.
- Po uwzględnieniu m.in. wieku, wykształcenia, genetyki i nadciśnienia kobiety stosujące estrogen miały o 35 proc. niższe prawdopodobieństwo występowania zmian charakterystycznych dla choroby Alzheimera podczas autopsji. Biomarkery również wskazywały na mniejsze odkładanie amyloidu w mózgu.
- Badanie wykazało związek, a nie zależność przyczynowo-skutkową. Uczestniczki rozpoczynały terapię średnio po 70. roku życia, co znacząco różni się od współczesnej praktyki stosowania hormonalnej terapii menopauzalnej.
Źródło:
- American Academy of Neurology
