Sprawność fizyczna dzieci i młodzieży odgrywa kluczową rolę nie tylko w ich bieżącym rozwoju, lecz także w zdrowiu w dorosłym życiu. Najnowsze badanie naukowców z Uniwersytetu w Saragossie pokazuje jednak niepokojący trend – młodzi Europejczycy są dziś słabsi, mniej elastyczni i mają mniej korzystny skład ciała niż ich rówieśnicy kilkadziesiąt lat temu. Analiza obejmująca ponad 417 tys. dzieci z 20 krajów Europy wskazuje, że pogorszenie sprawności fizycznej trwa od kilku dekad i może mieć długofalowe konsekwencje dla zdrowia publicznego.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego dzieci i młodzież w Europie mają dziś gorszą sprawność fizyczną niż ich rówieśnicy sprzed kilkudziesięciu lat.
- Jakie zmiany dotyczą siły mięśni, elastyczności, składu ciała i wydolności krążeniowo-oddechowej oraz dlaczego są ważne dla zdrowia.
- Jakie konsekwencje zdrowotne może mieć spadek aktywności fizycznej już od najmłodszych lat.
- Dlaczego WHO zaleca co najmniej 60 minut aktywności fizycznej dziennie i jak duży odsetek europejskich nastolatków nie spełnia tych zaleceń.
Największa analiza sprawności fizycznej europejskich dzieci
Badanie opublikowane na łamach czasopisma Sports Medicine – Open objęło 417 362 uczestników w wieku od 6 do 16 lat z 20 krajów europejskich. Naukowcy przeanalizowali wyniki badań prowadzonych w latach 1965–2023, dzięki czemu mogli ocenić, jak zmieniała się kondycja fizyczna dzieci i młodzieży na przestrzeni niemal sześciu dekad. Analiza obejmowała najważniejsze wskaźniki sprawności fizycznej związanej ze zdrowiem, w tym:
- siłę mięśni górnych i dolnych partii ciała,
- elastyczność,
- skład ciała,
- wydolność krążeniowo-oddechową.
Zdaniem autorów jest to jedno z najbardziej kompleksowych opracowań dotyczących zmian kondycji fizycznej młodych Europejczyków.
Siła mięśni systematycznie maleje
Jednym z najważniejszych wniosków badania jest stopniowe pogarszanie się siły mięśniowej dzieci i młodzieży. Badacze wykazali, że:
- siła górnych partii ciała zaczęła spadać już w latach 70. XX wieku,
- między 1980 a 2000 rokiem nastąpił okres względnej stabilizacji,
- po roku 2000 ponownie odnotowano wyraźny spadek.
Podobny trend dotyczy siły kończyn dolnych. Wyniki testów skokowych wskazują, że sprawność ta poprawiała się do lat 80., jednak później rozpoczął się systematyczny regres. Zmniejszenie siły mięśniowej może przekładać się nie tylko na niższą sprawność ruchową, ale również na większe ryzyko problemów metabolicznych i ortopedycznych w przyszłości.
Elastyczność pogarsza się najszybciej
Autorzy zwracają uwagę, że najbardziej niepokojącym zjawiskiem jest systematyczna utrata elastyczności. Spośród wszystkich analizowanych parametrów właśnie elastyczność wykazała najbardziej konsekwentny i długotrwały spadek, który dodatkowo przyspieszył po roku 2000. Zmniejszona ruchomość stawów i ograniczona elastyczność mięśni mogą zwiększać ryzyko urazów, pogarszać postawę ciała oraz wpływać na jakość wykonywania codziennych aktywności i ćwiczeń.
Rośnie ilość tkanki tłuszczowej u dzieci i nastolatków
Badanie wykazało również niekorzystne zmiany w składzie ciała. Naukowcy zaobserwowali stały wzrost ilości tkanki tłuszczowej wśród dzieci i młodzieży. Co istotne, autorzy podkreślają, że problem ten może być niedoszacowany, jeżeli ocena ogranicza się wyłącznie do wskaźnika masy ciała (BMI).
Analiza składu ciała pozwala bowiem wykryć zmiany, których BMI nie zawsze odzwierciedla. Oznacza to, że część dzieci może mieć prawidłową masę ciała, a jednocześnie nadmierny udział tkanki tłuszczowej i zbyt małą ilość masy mięśniowej.
Wydolność organizmu przestała się pogarszać, ale nadal pozostaje niska
Jedynym analizowanym parametrem, w którym pojawiły się nieco bardziej optymistyczne informacje, była wydolność krążeniowo-oddechowa. Po wielu latach pogarszania się wyników najnowsze dane sugerują, że między 2015, a 2023 rokiem negatywny trend mógł ulec stabilizacji.
Nie oznacza to jednak poprawy sytuacji. Badacze podkreślają, że obecny poziom wydolności nadal pozostaje wyraźnie niższy niż w poprzednich dekadach, co może przekładać się na większe ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego w przyszłości.
Dlaczego sprawność fizyczna dzieci jest tak ważna?
Autorzy przypominają, że sprawność fizyczna w dzieciństwie stanowi jeden z najlepszych wskaźników przyszłego stanu zdrowia. Badania pokazują, że:
- wyższa wydolność krążeniowo-oddechowa wiąże się z lepszym profilem sercowo-naczyniowym,
- prawidłowy skład ciała zmniejsza ryzyko wielu chorób przewlekłych,
- większa siła mięśni sprzyja utrzymaniu zdrowej masy ciała,
- dobra sprawność fizyczna w młodym wieku wiąże się z niższym ryzykiem przedwczesnej śmierci w dorosłości.
Oznacza to, że pogarszająca się kondycja obecnego pokolenia dzieci może mieć konsekwencje odczuwalne przez wiele kolejnych dekad.
Ponad 75% nastolatków nie spełnia zaleceń WHO
Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, aby dzieci i młodzież codziennie podejmowały co najmniej 60 minut umiarkowanej lub intensywnej aktywności fizycznej. Dodatkowo ćwiczenia wzmacniające mięśnie i kości powinny być wykonywane przynajmniej trzy razy w tygodniu.
Mimo tych zaleceń ponad 75% nastolatków w Europie nie osiąga rekomendowanego poziomu aktywności. Zdaniem autorów właśnie ten problem może być jedną z głównych przyczyn obserwowanego pogorszenia sprawności fizycznej.
Brak ruchu zwiększa ryzyko wielu chorób
Konsekwencje niewystarczającej aktywności fizycznej wykraczają daleko poza gorszą kondycję. Według danych WHO brak aktywności fizycznej odpowiada za około:
- 6% przypadków choroby wieńcowej,
- 7% przypadków cukrzycy typu 2,
- 10% zachorowań na raka piersi,
- 10% zachorowań na raka jelita grubego.
Ponadto brak ruchu wiąże się z:
- 9,0% przedwczesnych zgonów,
- 7,2% wszystkich zgonów,
- 7,6% zgonów z powodu chorób układu krążenia.
Skala tych danych pokazuje, że promowanie aktywności fizycznej powinno być jednym z priorytetów zdrowia publicznego.
Naukowcy apelują o zdecydowane działania
Autorzy badania podkreślają, że obserwowane trendy wymagają szybkiej reakcji ze strony instytucji odpowiedzialnych za zdrowie publiczne. Jak zaznaczono:
Te odkrycia potwierdzają potrzebę wzmożenia wysiłków na rzecz promowania aktywności fizycznej za pośrednictwem instytucji publicznych.
Badacze zwracają również uwagę na długofalowe konsekwencje obecnej sytuacji:
Tracimy ogromną szansę, którą trudno będzie odzyskać.
Ich zdaniem działania powinny obejmować nie tylko szkoły, ale również samorządy, organizacje sportowe oraz całe środowisko rodzinne.
Główne wnioski
- Analiza opublikowana w Sports Medicine – Open, obejmująca 417 362 dzieci i nastolatków z 20 krajów Europy, wykazała pogarszanie się sprawności fizycznej w latach 1965–2023.
- Największy spadek dotyczy elastyczności, która pogarsza się nieprzerwanie od dekad i jeszcze bardziej przyspieszyła po 2000 roku. Obniża się także siła mięśni oraz rośnie ilość tkanki tłuszczowej.
- Choć wydolność krążeniowo-oddechowa przestała się pogarszać między 2015 a 2023 rokiem, nadal pozostaje na poziomie niższym niż w poprzednich dekadach.
- Ponad 75% nastolatków w Europie nie osiąga zalecanego przez WHO minimum 60 minut aktywności fizycznej dziennie, co zwiększa ryzyko chorób przewlekłych i przedwczesnej śmierci w dorosłym życiu.
Źródło:
- https://link.springer.com/article/10.1186/s40798-026-01032-x
