Naukowcy z Uniwersytetu Południowej Kalifornii (USC) zidentyfikowali dwa niedostatecznie zbadane związki z grupy PFAS, których podwyższone stężenie we krwi wiąże się z większym ryzykiem rozwoju raka wątrobowokomórkowego (HCC). Wyniki badania opublikowanego w „Environmental Health Perspectives” wskazują również na istotną rolę predyspozycji genetycznych do stłuszczeniowej choroby wątroby związanej z zaburzeniami metabolicznymi (MASLD). Odkrycie może mieć znaczenie dla przyszłych strategii profilaktyki onkologicznej.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Które związki z grupy PFAS są związane ze zwiększonym ryzykiem raka wątroby.
- Jak narażenie na „wieczne chemikalia” może wpływać na metabolizm tłuszczów w wątrobie.
- Jaką rolę odgrywają predyspozycje genetyczne do stłuszczeniowej choroby wątroby (MASLD).
- Jak wyniki badania mogą wpłynąć na przyszłe strategie profilaktyki i wczesnego wykrywania raka wątrobowokomórkowego.
PFAS a rak wątroby – rosnące zagrożenie dla zdrowia publicznego
Substancje per- i polifluoroalkilowe (PFAS), określane jako „wieczne chemikalia”, stanowią dużą grupę związków syntetycznych wykorzystywanych m.in. w powłokach naczyń kuchennych, opakowaniach żywności, tkaninach plamoodpornych oraz piankach gaśniczych. Ich wyjątkowa trwałość sprawia, że mogą utrzymywać się w środowisku przez dziesięciolecia i kumulować w organizmie człowieka.
Szacuje się, że nawet 99% światowej populacji ma wykrywalne stężenie PFAS we krwi. Dotychczasowe badania wiązały ekspozycję na te substancje m.in. z zaburzeniami funkcjonowania tarczycy, dysfunkcją układu odpornościowego oraz niektórymi nowotworami. Szczególnym obszarem zainteresowania naukowców pozostaje wpływ PFAS na metabolizm wątrobowy. Związki te mogą zaburzać przetwarzanie tłuszczów, sprzyjając ich nadmiernemu odkładaniu się w wątrobie.
PFAS wiąże się ze wzrostem gromadzenia się tłuszczu w wątrobie, co z czasem może zwiększać ryzyko zachorowania na raka wątroby – powiedział Jesse Goodrich, główny autor badania z Keck School of Medicine USC.
PFHpA i PFNA – ryzyko raka wątroby nawet 2,5 razy wyższe
Naukowcy wykorzystali dane uczestników wieloetnicznego badania kohortowego Multiethnic Cohort (MEC), obejmującego ponad 215 tys. osób z Kalifornii i Hawajów, monitorowanych od lat 90. XX wieku. Analizą objęto próbki krwi 223 osób, u których rozwinął się rak wątrobowokomórkowy, oraz 223 dopasowanych uczestników grupy kontrolnej. Materiał biologiczny pobrano średnio 7,8 roku przed rozpoznaniem nowotworu, co umożliwiło ocenę ekspozycji poprzedzającej wystąpienie choroby.
Spośród 12 analizowanych związków PFAS dwa wykazywały istotny statystycznie związek z ryzykiem HCC:
- PFHpA – kwas perfluoroheptanowy,
- PFNA – kwas perfluorononanowy.
Osoby znajdujące się w najwyższym kwartylu narażenia na PFHpA lub PFNA miały od 2 do 2,5 razy większe prawdopodobieństwo zachorowania na raka wątroby niż uczestnicy z najniższego kwartyla. Co istotne, rezultaty dotyczące PFHpA są zgodne z wynikami niezależnego badania amerykańskiego Narodowego Instytutu Raka (NCI), opublikowanego dwa miesiące wcześniej.
Nie tylko PFOA i PFOS. Potrzeba szerszej oceny bezpieczeństwa PFAS
Dotychczas zainteresowanie naukowców i organów regulacyjnych koncentrowało się przede wszystkim na kwasie perfluorooktanowym (PFOA) oraz kwasie perfluorooktanosulfonowym (PFOS). Tymczasem wyniki badania USC wskazują, że również ich zamienniki i inne, słabiej poznane związki mogą mieć istotne znaczenie zdrowotne.
Nasze odkrycia pokazują, dlaczego musimy patrzeć dalej niż tylko na te przestarzałe związki. Możemy przeoczyć ważne powiązania ze zdrowiem wątroby, jeśli będziemy badać tylko te związki chemiczne, które już znamy najlepiej – podkreśliła Vaia Lida Chatzi, starsza autorka badania.
Predyspozycje genetyczne do MASLD zwiększają podatność na PFHpA
Badanie USC jest pierwszą analizą oceniającą łączny wpływ ekspozycji na PFAS i podatności genetycznej na stłuszczenie wątroby w kontekście ryzyka HCC. Wykorzystując poligeniczny wskaźnik ryzyka, badacze wykazali, że związek pomiędzy PFHpA, a występowaniem raka wątroby był znacznie silniejszy u osób z wysoką predyspozycją genetyczną do MASLD. W grupie o niskiej podatności genetycznej nie odnotowano istotnej statystycznie zależności.
Nasze badanie pokazuje, że różnice genetyczne w sposobie, w jaki wątroba przetwarza tłuszcze, mogą odgrywać istotną rolę w określaniu podatności – powiedział Goodrich. – Mamy tu podwójny efekt: najpierw geny, a potem PFAS wpływający na tę ścieżkę.
Odkrycie jest szczególnie istotne w kontekście rosnącej częstości występowania MASLD, która stanowi coraz ważniejszy czynnik etiologiczny raka wątrobowokomórkowego.
Znaczenie odkrycia dla profilaktyki i wczesnej diagnostyki HCC
Rak wątrobowokomórkowy (HCC – Hepatocellular carcinoma) jest najczęstszym pierwotnym nowotworem złośliwym wątroby, a jego rokowanie pozostaje niekorzystne. Wczesne rozpoznanie choroby znacząco zwiększa jednak możliwości skutecznego leczenia. Zdaniem badaczy połączenie informacji o ekspozycji na PFAS z oceną predyspozycji genetycznych mogłoby w przyszłości wspierać identyfikację pacjentów wymagających dokładniejszego nadzoru onkologicznego.
Należy jednak podkreślić, że obserwacyjny charakter badania nie pozwala ustalić bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego, a uzyskane wyniki nie stanowią jeszcze podstawy do zmiany obowiązujących zaleceń dotyczących badań przesiewowych.
Naukowcy planują kolejne badania nad PFAS
Przedstawiona analiza jest pierwszym opublikowanym rezultatem programu badawczego USC Norris Comprehensive Cancer Center poświęconego wpływowi PFAS na ryzyko raka wątroby. W kolejnych etapach naukowcy zamierzają uwzględnić szersze spektrum czynników środowiskowych.
Wyniki badania podkreślają potrzebę dokładniejszej oceny bezpieczeństwa mniej poznanych związków PFAS oraz uwzględniania interakcji między czynnikami genetycznymi i środowiskowymi w opracowywaniu przyszłych strategii profilaktyki nowotworów wątroby.
Główne wnioski
- Naukowcy z Uniwersytetu Południowej Kalifornii zidentyfikowali dwa związki PFAS – PFHpA (kwas perfluoroheptanowy) i PFNA (kwas perfluorononanowy) – istotnie związane z ryzykiem raka wątrobowokomórkowego (HCC).
- Osoby o najwyższym poziomie narażenia na PFHpA lub PFNA miały od 2 do 2,5 razy większe prawdopodobieństwo zachorowania na raka wątroby niż osoby o najniższym poziomie ekspozycji.
- Badanie objęło 446 uczestników, w tym 223 osoby z rozpoznanym HCC i 223 osoby z grupy kontrolnej. Próbki krwi pobrano średnio 7,8 roku przed diagnozą nowotworu.
- Związek między ekspozycją na PFHpA a ryzykiem raka wątroby był szczególnie silny u osób z wysoką podatnością genetyczną na stłuszczeniową chorobę wątroby związaną z zaburzeniami metabolicznymi (MASLD). Odkrycie może w przyszłości wspierać identyfikację grup podwyższonego ryzyka.
Źródło:
- https://pubs.acs.org/evhpaz/article/doi/10.1021/EHP.6c00546/5465999/Per-and-Polyfluoroalkyl-Substances-Hepatic-Lipid

