Ministerstwo Zdrowia przedstawiło 27 sierpnia 2026 r. założenia zmian dotyczących programów bezpłatnych leków. Resort chce zwiększyć konkurencję cenową pomiędzy produktami o porównywalnej skuteczności i bezpieczeństwie, a uzyskane oszczędności przeznaczać m.in. na kolejne terapie onkologiczne, leczenie chorób rzadkich oraz rozszerzanie wykazów leków bezpłatnych. Wiceministra zdrowia Katarzyna Kacperczyk zapewniła podczas śniadania prasowego w Ministerstwie Zdrowia, że planowane rozwiązania nie zakładają usuwania terapii z list bezpłatnych leków.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zmiany Ministerstwo Zdrowia planuje w programach bezpłatnych leków.
- Dlaczego resort chce zwiększyć konkurencję cenową pomiędzy produktami.
- Na co mają zostać przeznaczone setki milionów złotych uzyskanych dzięki oszczędnościom.
- Jak duży potencjał oszczędności w refundacji leków wcześniej wskazywał NFZ.
Ministerstwo Zdrowia o nowych zasadach bezpłatnych leków
Zmiany w programach bezpłatnych leków były 27 sierpnia głównym tematem śniadania prasowego w Ministerstwie Zdrowia z udziałem wiceministry zdrowia Katarzyny Kacperczyk. Resort przekonuje, że nowe rozwiązania mają przede wszystkim zwiększyć dostęp pacjentów do refundowanych terapii, a jednocześnie dać państwu skuteczniejsze narzędzia do negocjowania cen z firmami farmaceutycznymi.
Kacperczyk zaznaczyła, że resort nie zamierza usuwać terapii z wykazów leków bezpłatnych. Zmianie ma ulec natomiast mechanizm ich finansowania i sposób prowadzenia negocjacji cenowych.
– Zmiany, które wprowadzamy gwarantują nam narzędzia negocjacyjne z firmami farmaceutycznymi. To element szerszej reformy systemu, której celem jest poprawa dostępu do terapii i większa przejrzystość zasad refundacji. Nie ma mowy o usuwaniu terapii z list bezpłatnych leków – powiedziała wiceministra zdrowia Katarzyna Kacperczyk.
Według resortu dzięki nowym zasadom możliwe będzie uwolnienie setek milionów złotych, które następnie będzie można wykorzystać na finansowanie kolejnych terapii – m.in. w onkologii i chorobach rzadkich – oraz na poszerzanie list leków dostępnych dla pacjentów bezpłatnie.
MZ chce konkurencji cenowej także na listach bezpłatnych leków
Jednym z głównych argumentów Ministerstwa Zdrowia jest obecna różnica pomiędzy zasadami obowiązującymi na zwykłej liście refundacyjnej a mechanizmem dotyczącym leków bezpłatnych. Resort chce, aby również w tym drugim przypadku pojawienie się na rynku tańszych terapii o porównywalnej skuteczności i bezpieczeństwie prowadziło do konkurencji cenowej.
Katarzyna Kacperczyk zwróciła uwagę, że państwo nie powinno płacić za produkt tak jak za terapię innowacyjną, jeżeli na rynku dostępne są już równie skuteczne i bezpieczne, ale tańsze rozwiązania. Jak wskazała, mechanizmy konkurencji cenowej funkcjonują w wielu państwach europejskich i w Polsce na standardowej liście refundacyjnej.
– Listy bezpłatnych leków mają służyć pacjentom, a nie utrzymywać sztucznie zawyżone ceny – powiedziała wiceministra.
Resort chce wykorzystać mechanizm negocjacyjny do obniżania kosztów konkretnych produktów handlowych, bez ograniczania pacjentom dostępu do terapii.
Katarzyna Kacperczyk odniosła się również do sposobu gospodarowania publicznymi środkami przeznaczanymi na refundację. Jak zaznaczyła, Ministerstwu Zdrowia zależy na uzyskiwaniu możliwie korzystnych warunków finansowania terapii. Jednocześnie ponownie zapewniła, że resort nie zamierza usuwać leków z wykazów.
– Nie usuwamy leków z listy, ponieważ byłaby to jedynie pozorna oszczędność, która szybko zostałaby zniwelowana przez błędny model kształtowania „list S”, który właśnie zmieniamy – powiedziała wiceministra zdrowia.
Firmy obniżają ceny po negocjacjach z resortem
Ministerstwo Zdrowia poinformowało, że pierwsze efekty rozmów z firmami farmaceutycznymi są już widoczne. Według Mateusza Oczkowskiego, dyrektora Departamentu Polityki Lekowej i Farmacji, są produkty handlowe, których ceny zostały obniżone, a w jednym przypadku cena została zrównana z najtańszym odpowiednikiem.
– To miliony oszczędności, które teraz możemy przeznaczyć na kolejne terapie dla pacjentów – powiedział Mateusz Oczkowski.
Katarzyna Kacperczyk poinformowała z kolei, że firmy, z którymi resort prowadził negocjacje, nie zrezygnowały z obecności na listach leków bezpłatnych, lecz zdecydowały się na obniżenie cen. Ministerstwo ocenia na tej podstawie, że mechanizm może przywrócić konkurencyjność cenową bez zmniejszania zakresu dostępnych terapii.
Konsultant krajowy: bezpłatne leki nie są darmowe dla systemu
Podczas spotkania zwrócono również uwagę na rosnące potrzeby zdrowotne społeczeństwa oraz konieczność racjonalnego wykorzystywania środków publicznych.
Prof. Tomasz Targowski, konsultant krajowy w dziedzinie geriatrii, wskazał m.in. na problem niewykorzystanych leków, które trafiają do kosza. Zwrócił uwagę, że choć pacjent otrzymuje lek bez ponoszenia kosztu, jego zakup jest finansowany ze środków publicznych.
– Te leki nie są darmowe. Płacimy za nie wszyscy – zaznaczył prof. Tomasz Targowski.
Katarzyna Kacperczyk zwróciła uwagę na konieczność racjonalizacji wydatków i odpowiedzialnego finansowania programów bezpłatnych leków, szczególnie wobec rosnących potrzeb zdrowotnych społeczeństwa.
Podczas spotkania głos zabrała również Urszula Jaworska z Rady Organizacji Pacjentów, która zwróciła uwagę na rolę leków generycznych i ekonomiczne konsekwencje decyzji terapeutycznych. Jak wskazała, leki generyczne są naturalnym elementem systemu ochrony zdrowia, a 50% polskiego rynku nadal stanowią leki oryginalne.
– Apeluję do Państwa: leki generyczne nie są zagrożeniem. To naturalny i powszechny element systemu ochrony zdrowia – powiedziała Urszula Jaworska.
Zwróciła również uwagę, że przy wyborze terapii zbyt mało uwagi poświęca się konsekwencjom ekonomicznym. Jej zdaniem decyzje dotyczące ordynowanych leków mają znaczenie dla środków pozostających w systemie na finansowanie refundacji. Jednocześnie zaznaczyła, że pacjent wychodzący z gabinetu z receptą powinien mieć pewność, że lek dostępny w aptece jest bezpieczny i skuteczny.
Zmiany Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało już w czerwcu
Planowana modyfikacja zasad nie jest nową inicjatywą. Ministerstwo Zdrowia zapowiedziało prace nad wykazami leków bezpłatnych już 11 czerwca 2026 r., podczas konferencji dotyczącej projektu listy refundacyjnej obowiązującej od 1 lipca.
Katarzyna Kacperczyk tłumaczyła wówczas, że resort refunduje terapie, a nie konkretne produkty handlowe. Przy podejmowaniu decyzji analizowane mają być zarówno skuteczność leczenia, jak i koszty oraz różnice cenowe pomiędzy poszczególnymi preparatami.
Mateusz Oczkowski zapowiedział wtedy przygotowanie nowych zasad tworzenia wykazów leków bezpłatnych. Zgodnie z przedstawionym w czerwcu harmonogramem ich wdrażanie ma rozpocząć się od 1 października 2026 r.
NFZ wcześniej wskazał skalę możliwych oszczędności
Prace nad zmianami poprzedziły analizy Narodowego Funduszu Zdrowia. 22 maja 2026 r. NFZ poinformował, że wydatki na refundację rosną znacznie szybciej niż liczba pacjentów korzystających z programów bezpłatnych leków, m.in. programu dla osób w wieku 65 lat i starszych.
Fundusz wskazywał, że jednym z powodów mogą być znaczne różnice cenowe pomiędzy preparatami zawierającymi tę samą substancję czynną, w tej samej dawce i postaci, zapewniającymi ten sam efekt terapeutyczny.
Jako przykład NFZ podał leki przeciwzakrzepowe. Koszt opakowania, zależnie od produktu, wynosił od 65,45 zł do 370,07 zł, a więc różnica przekraczała 300 zł.
Fundusz rozpoczął także przekazywanie lekarzom i placówkom informacji dotyczących kosztów ordynowanych terapii oraz potencjalnych oszczędności możliwych do uzyskania przy wyborze innych wariantów tego samego leczenia. Miłosz Anczakowski, zastępca prezesa NFZ ds. Służb Mundurowych, informował, że część lekarzy nie zdawała sobie wcześniej sprawy ze skali różnic cenowych.
Potencjał oszczędności NFZ szacował nawet na około 1 mld zł rocznie
Według przedstawionych w maju analiz NFZ bardziej efektywne ordynowanie produktów w obrębie tych samych substancji czynnych mogłoby przynieść kilkaset milionów złotych oszczędności rocznie, a docelowo nawet około 1 mld zł. Według „Rzeczpospolitej” analizowane rozwiązania mogłyby przynieść od 0,5 do nawet 1,8 mld zł oszczędności.
Filip Urbański, dyrektor Departamentu Analiz, Monitorowania Jakości i Optymalizacji Świadczeń NFZ, wskazywał wówczas, że w pojedynczych przypadkach zmiana sposobu ordynowania bez pogorszenia efektów leczenia może oznaczać nawet 500 tys. zł oszczędności rocznie w odniesieniu do terapii przepisywanych przez jednego lekarza.
Główne wnioski
- Ministerstwo Zdrowia chce zwiększyć konkurencję cenową na listach bezpłatnych leków, wykorzystując m.in. negocjacje z firmami farmaceutycznymi.
- Według resortu nowe zasady mogą uwolnić setki milionów złotych na kolejne terapie onkologiczne, leczenie chorób rzadkich i poszerzanie list leków bezpłatnych.
- Wiceministra zdrowia Katarzyna Kacperczyk zapewniła, że nie ma mowy o usuwaniu terapii z list bezpłatnych leków.
- NFZ szacował wcześniej potencjał oszczędności na kilkaset milionów złotych rocznie, a docelowo nawet około 1 mld zł rocznie.
Źródło:
- MZ / X
