Wydatki na bezpłatne leki w Polsce rosną znacznie szybciej niż liczba pacjentów korzystających z refundacji. Narodowy Fundusz Zdrowia poinformował, że w 2025 r. koszty programów bezpłatnych leków sięgnęły niemal 10 mld zł. Jednocześnie od 2023 r. liczba pacjentów zwiększyła się jedynie o 4,4%, podczas gdy wartość refundowanych recept wzrosła aż o 25%. NFZ zwraca uwagę, że jedną z przyczyn są różnice cenowe między preparatami zawierającymi tę samą substancję czynną i zapewniającymi identyczny efekt terapeutyczny.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak NFZ analizuje koszty refundacji darmowych leków.
- Dlaczego identyczne terapie mogą różnić się ceną o ponad 300 zł.
- Jakie działania edukacyjne Fundusz kieruje do lekarzy.
- Jakie oszczędności dla systemu mogą przynieść leki generyczne.
NFZ analizuje koszty refundacji leków
Narodowy Fundusz Zdrowia opublikował 22 maja 2026 r. komunikat dotyczący wydatków na leki finansowane ze środków publicznych. Z danych Funduszu wynika, że dynamika wzrostu kosztów refundacji znacząco przewyższa wzrost liczby pacjentów objętych programami bezpłatnych leków, m.in. „65 plus”.
Według analiz NFZ jednym z powodów jest ordynowanie preparatów o tej samej substancji czynnej, dawce i postaci, ale o bardzo różnych cenach. Fundusz zaznacza, że chodzi o produkty zapewniające taki sam efekt terapeutyczny.
Jako przykład wskazano leki przeciwzakrzepowe. W zależności od wybranego preparatu koszt jednego opakowania może wynosić od 65,45 zł do 370,07 zł. Różnica przekracza więc 300 zł mimo zachowania tej samej skuteczności leczenia.
NFZ wysyła lekarzom informacje o potencjalnych oszczędnościach
Fundusz poinformował, że wspólnie z Ministerstwem Zdrowia prowadzi działania edukacyjne skierowane do lekarzy. Placówki oraz medycy mają otrzymywać informacje pokazujące skalę wydatków związanych z ordynowanymi terapiami oraz możliwe oszczędności wynikające z wyboru tańszych odpowiedników.
– Przesyłamy pisma mówiące o tym, ile przeznaczamy na leczenie pacjentów będących pod opieką poszczególnych lekarzy oraz ile moglibyśmy zaoszczędzić przy wyborze innych wariantów tych samych terapii – podkreśla zastępca Prezesa NFZ ds. Służb Mundurowych Miłosz Anczakowski
Przedstawiciel NFZ zaznaczył również, że pierwsze reakcje lekarzy pokazują, iż część z nich nie była świadoma skali różnic cenowych między preparatami o identycznym działaniu terapeutycznym.
Fundusz zapowiada działania edukacyjne i kontrolne
NFZ podkreśla, że działania mają przede wszystkim charakter analityczny i edukacyjny. Równolegle prowadzone są także kontrole dotyczące innych obszarów związanych z wydatkowaniem środków publicznych.
– Działamy dwutorowo, wykorzystując doświadczenia z przeszłości. Informujemy lekarzy o obserwowanych nieefektywnościach, równolegle prowadząc celowane działania kontrolne w innych obszarach – mówi Ewelina Matoga, dyrektor Departamentu Kontroli.
Nawet miliard złotych oszczędności rocznie
Z analiz przedstawionych przez NFZ wynika, że zmiana sposobu ordynowania leków w obrębie tych samych substancji czynnych może przynieść bardzo duże oszczędności dla systemu ochrony zdrowia. Według Funduszu potencjał oszczędności może sięgać kilkuset milionów złotych rocznie, a docelowo nawet około miliarda złotych.
– Wyobraźmy sobie, że mamy sytuacje, że jeden lekarz, bez żadnego uszczerbku dla pacjentów, może pomóc NFZ zaoszczędzić 500 tys. złotych rocznie. Biorąc pod uwagę liczbę lekarzy, to naprawdę ogromny potencjał do racjonalizacji wydatków. Myślę, że tego typu informacje zwrotne mają bardzo duży potencjał. W przyszłości powinniśmy wprowadzić mechanizmy finansowe związane z promowanie zwiększania efektywności wydatkowania środków publicznych będących w dyspozycji NFZ – komentuje Filip Urbański, dyrektor Departament Analiz, Monitorowania Jakości i Optymalizacji Świadczeń.
Generyki standardem także w innych krajach
Fundusz przypomina, że promowanie leków generycznych od lat funkcjonuje również w innych państwach europejskich. Według NFZ wybór tańszego odpowiednika nie wpływa negatywnie na skuteczność terapii ani bezpieczeństwo pacjentów.
– Podkreślmy: mówimy o tej samej substancji, postaci i dawce leku. Nie sugerujemy lekarzom zmiany terapii. Dajemy narzędzia do podejmowania decyzji, które uwalniają dodatkowe środki na leczenie nas wszystkich – podkreśla Iwona Kasprzak, dyrektor Departamentu Gospodarki Lekami w Centrali NFZ.
Główne wnioski
- Wydatki na bezpłatne leki w 2025 r. sięgnęły niemal 10 mld zł, podczas gdy liczba pacjentów od 2023 r. wzrosła jedynie o 4,4%.
- NFZ wskazuje na duże różnice cenowe między lekami o tej samej substancji czynnej – w przypadku leków przeciwzakrzepowych różnica może przekraczać 300 zł za opakowanie.
- Fundusz rozpoczął wysyłanie lekarzom pism edukacyjnych pokazujących potencjalne oszczędności wynikające z wyboru tańszych odpowiedników.
- Według NFZ jeden lekarz może pomóc zaoszczędzić nawet 500 tys. zł rocznie, a całkowity potencjał oszczędności dla systemu może sięgnąć nawet 1 mld zł rocznie.
Źródło:
- https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/ten-sam-lek-skrajnie-rozne-koszty-refundacja-rosnie-szybciej-niz-liczba-pacjentow-,8943.html
