U osób starszych działanie niepożądane jednego leku może zostać uznane za objaw nowej choroby i doprowadzić do przepisania kolejnego preparatu. Badacze z Kanady przeanalizowali dane dotyczące farmakoterapii mieszkańców Ontario i zidentyfikowali 24 potencjalnie niewłaściwe kaskady przepisywania leków, które są częste w populacji i mogą prowadzić do szkód. Wyniki opublikowano w „BMJ”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Czym jest potencjalnie niewłaściwa kaskada przepisywania leków (PIPC) i dlaczego działanie niepożądane jednego preparatu może prowadzić do przepisania kolejnego leku.
- Jakie są wyniki badania z Ontario, w którym na podstawie listy 65 potencjalnie niewłaściwych kaskad zidentyfikowano 24 szczególnie istotne ze względu na ich występowanie w populacji i potencjalne szkody.
- Dlaczego osoby starsze, a szczególnie starsze kobiety, mogą być bardziej narażone na kaskady przepisywania leków w związku z wielochorobowością i stosowaniem wielu leków jednocześnie.
- Jak przegląd historii farmakoterapii, systemy wspomagania decyzji klinicznych i większe zaangażowanie farmaceutów mogą pomóc wykrywać potencjalnie niewłaściwe kaskady.
Kaskada przepisywania leków – na czym polega problem?
Potencjalnie niewłaściwa kaskada przepisywania leków (potentially inappropriate prescribing cascade, PIPC) powstaje, gdy działanie niepożądane stosowanego leku zostaje błędnie zinterpretowane jako nowy problem zdrowotny. Zamiast zmiany dawki, odstawienia preparatu lub zastosowania innej terapii pacjent otrzymuje kolejny lek. Przykładem opisanym przez badaczy są niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), stosowane m.in. w leczeniu bólu. Mogą one prowadzić do wzrostu ciśnienia tętniczego. Jeżeli nie zostanie rozpoznany związek między farmakoterapią, a podwyższonym ciśnieniem, pacjent może otrzymać dodatkowo lek przeciwnadciśnieniowy.
Problem ma szczególne znaczenie w geriatrii. Osoby starsze częściej chorują przewlekle i jednocześnie przyjmują wiele preparatów, dlatego ustalenie, czy nowy objaw wynika z choroby, czy jest działaniem niepożądanym farmakoterapii, może być trudniejsze.
Te sekwencje zdarzeń są powszechne, ale często pomijane w praktyce klinicznej – powiedział dr Rochon, który kieruje katedrą Barry’ego J. Goldlista w dziedzinie starzenia się i zdrowia w Sinai Health, a także jest profesorem medycyny na Uniwersytecie w Toronto. Ważna jest wiedza o tym, jakie leki się przyjmuje, kiedy rozpoczęto ich przyjmowanie i w jakim celu, aby zidentyfikować potencjalne kaskady przepisywania leków, które mogą być problematyczne.
Naukowcy zidentyfikowali 24 potencjalnie niewłaściwe kaskady
Badanie prowadziła dr Paula Rochon, dyrektor ds. badań w Weston and O’Born Centre for Mature Women’s Health w Sinai Health w Toronto. W pracach uczestniczył interdyscyplinarny zespół badaczy z Kanady oraz ekspertów ze Stanów Zjednoczonych, Belgii, Włoch, Izraela i Irlandii. Punktem wyjścia była opracowana wcześniej przez ekspertów lista 65 potencjalnie niewłaściwych kaskad przepisywania leków. Następnie naukowcy wykorzystali populacyjne dane dotyczące farmakoterapii z Ontario, dostępne za pośrednictwem ICES.
Każdą kaskadę oceniano pod względem trzech elementów: częstości stosowania pierwszego leku, częstości stosowania drugiego oraz siły związku pomiędzy ich przepisywaniem. W ten sposób wyodrębniono 24 kaskady, które uznano za szczególnie istotne ze względu na ich występowanie w populacji i potencjalne szkody. Co ważne, problem nie ogranicza się do jednej grupy preparatów. Jak wskazuje komunikat dotyczący badania, sekwencje mogą rozpoczynać się od powszechnie stosowanych produktów – od statyn po preparaty żelaza.
Historia farmakoterapii może być równie ważna jak aktualna lista leków
Zdaniem autorów samo sprawdzenie, jakie preparaty pacjent obecnie przyjmuje, może być niewystarczające. Lekarz powinien również wiedzieć, kiedy i z jakiego powodu rozpoczęto każdą terapię oraz w jakiej kolejności pojawiały się następne leki i objawy.
Naszym zmartwieniem jest to, że tak często te rozmowy między lekarzem a pacjentem są pomijane, przez co ludzie nie dostrzegają sekwencji zdarzeń i ich wzajemnego powiązania – powiedziała dr Rochon.
Może to być szczególnie istotne u pacjentów z wielochorobowością i polipragmazją, u których rozbudowana farmakoterapia utrudnia identyfikację źródła nowych dolegliwości.
Starsze kobiety mogą być szczególnie narażone
Autorzy zwracają również uwagę na znaczenie problemu dla starszych kobiet. Według komunikatu w ciągu życia częściej zmagają się one z wieloma chorobami przewlekłymi, otrzymują więcej terapii farmakologicznych i częściej doświadczają działań niepożądanych. W rezultacie wzrasta ryzyko, że działanie niepożądane zostanie potraktowane jako objaw kolejnej choroby, prowadząc do dalszego rozszerzania farmakoterapii.
System może automatycznie ostrzegać lekarza przed kaskadą
Badacze wskazują dwa potencjalne kierunki ograniczania problemu. Pierwszym są zautomatyzowane systemy wspomagania decyzji klinicznych, które mogłyby wykrywać charakterystyczną sekwencję leków i ostrzegać lekarza przed wystawieniem kolejnej recepty. Drugim jest większe wykorzystanie kompetencji farmaceutów. Ich bezpośrednie włączenie w przegląd i optymalizację farmakoterapii mogłoby pomagać identyfikować przypadki, w których nowy lek został przepisany w odpowiedzi na działanie niepożądane wcześniejszego preparatu.
Kaskady przepisywania leków ważnym problemem w geriatrii
Badanie pokazuje, że przy ocenie farmakoterapii osoby starszej znaczenie ma nie tylko liczba stosowanych leków, lecz także kolejność ich włączania oraz przyczyny rozpoczęcia poszczególnych terapii. Rozpoznanie kaskady może pozwolić uniknąć niepotrzebnego leczenia i związanych z nim działań niepożądanych. Autorzy wskazują, że pomocne mogą być zarówno narzędzia informatyczne ostrzegające przed potencjalnymi kaskadami, jak i większe zaangażowanie farmaceutów w proces przepisywania leków.
Główne wnioski
- Potencjalnie niewłaściwa kaskada przepisywania leków powstaje, gdy działanie niepożądane jednego preparatu zostaje uznane za nowy problem zdrowotny, co prowadzi do przepisania kolejnego leku.
- Badacze wykorzystali opracowaną wcześniej listę 65 potencjalnie niewłaściwych kaskad przepisywania leków i na podstawie danych populacyjnych z Ontario wskazali 24 szczególnie istotne ze względu na częstość występowania i potencjalne szkody.
- Osoby starsze są szczególnie narażone na kaskady przepisywania, ponieważ częściej chorują przewlekle i jednocześnie stosują wiele leków, co może utrudniać rozpoznanie źródła nowych objawów.
- Autorzy badania wskazują, że automatyczne systemy wspomagania decyzji klinicznych oraz większe zaangażowanie farmaceutów mogą pomóc identyfikować potencjalnie niewłaściwe kaskady przed przepisaniem kolejnego leku.
Źródło:
- https://temertymedicine.utoronto.ca/news/ontario-study-identifies-potentially-harmful-drug-combinations-prescribed-older-adults
- https://www.bmj.com/content/394/bmj-2026-100499
