Stosowanie antybiotyków od dzieciństwa do wczesnej dorosłości może wiązać się z większym ryzykiem rozwoju zespołu jelita drażliwego (IBS) w wieku 24 lat. Naukowcy ze Szwecji wykazali, że prawdopodobieństwo wystąpienia tego zaburzenia rosło wraz z liczbą przepisanych antybiotyków. U osób, które otrzymały co najmniej sześć recept, ryzyko IBS było 1,7-krotnie wyższe niż u uczestników nieleczonych antybiotykami. Wyniki badania obejmującego 2853 osoby zaprezentowano podczas kongresu UEG Week 2026.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak stosowanie antybiotyków od dzieciństwa do wczesnej dorosłości wiąże się z ryzykiem rozwoju zespołu jelita drażliwego (IBS).
- Dlaczego liczba przepisanych antybiotyków może mieć znaczenie dla ryzyka wystąpienia IBS w wieku 24 lat.
- Które grupy antybiotyków – tetracykliny i cefalosporyny – wykazały najsilniejszy związek z IBS.
- Jaką rolę w rozwoju zespołu jelita drażliwego może odgrywać mikrobiom jelitowy i dlaczego ważna jest racjonalna antybiotykoterapia.
Antybiotyki a zespół jelita drażliwego – co wykazało badanie?
Zespół jelita drażliwego (irritable bowel syndrome, IBS) jest przewlekłym zaburzeniem interakcji jelitowo-mózgowych, które dotyka ponad 60 mln mieszkańców Europy. Charakteryzuje się nawracającym bólem brzucha związanym z wypróżnianiem lub zmianą częstości bądź konsystencji stolca. Choroba może znacząco obniżać jakość życia pacjentów.
Dotychczasowe badania sugerowały, że ekspozycja na antybiotyki może mieć związek z rozwojem IBS, jednak wyniki dotyczące długoterminowych konsekwencji leczenia w dzieciństwie pozostawały niejednoznaczne. Istotnym ograniczeniem wcześniejszych analiz było opieranie się na deklaracjach pacjentów dotyczących przyjmowanych w przeszłości leków. Dlatego naukowcy postanowili wykorzystać dane z rejestrów, umożliwiające obiektywną ocenę ekspozycji na antybiotyki.
Badanie BAMSE objęło 2853 młodych dorosłych
Analizę przeprowadzono na podstawie danych uczestników szwedzkiego badania kohortowego BAMSE. Informacje o przepisywanych antybiotykach pochodziły z krajowego rejestru leków na receptę. Obserwacja obejmowała okres od 2005 roku, kiedy uczestnicy mieli 9–11 lat, do roku poprzedzającego ocenę występowania IBS w wieku 24 lat.
Badacze uwzględnili trzy podstawowe elementy: występowanie ekspozycji na antybiotyki, łączną liczbę recept oraz klasy stosowanych leków. W wieku 24 lat zespół jelita drażliwego stwierdzono u 10% uczestników, a kobiety stanowiły 79,4% osób z IBS. Co ważne, antybiotyki otrzymało 87,8% uczestników z IBS, w porównaniu z 80,2% osób bez tego zaburzenia. Po uwzględnieniu płci i statusu społeczno-ekonomicznego rodziny stosowanie antybiotyków wiązało się z 1,5-krotnie wyższym względnym ryzykiem wystąpienia IBS (95% CI: 1,0–2,2).
Im więcej recept na antybiotyki, tym większe ryzyko IBS
Jednym z najważniejszych ustaleń była zależność między liczbą przepisanych antybiotyków a prawdopodobieństwem wystąpienia zespołu jelita drażliwego. W porównaniu z uczestnikami, którzy nie otrzymywali antybiotyków, zaobserwowano:
- 1–2 recepty: 1,3-krotnie wyższe ryzyko IBS (95% CI: 0,9–2,0).
- 3–5 recept: 1,6-krotnie wyższe ryzyko (95% CI: 1,0–2,4).
- Co najmniej 6 recept: 1,7-krotnie wyższe ryzyko (95% CI: 1,1–2,6).
Zależność między rosnącą liczbą recept, a ryzykiem IBS była statystycznie istotna (p dla trendu < 0,001). Jednocześnie przedziały ufności dla części kategorii obejmowały wartość 1, co wymaga ostrożności przy interpretacji poszczególnych wyników. Badanie wskazuje na zależność typu dawka–odpowiedź, jednak nie dowodzi, że antybiotyki bezpośrednio wywołują zespół jelita drażliwego.
Tetracykliny i cefalosporyny – które antybiotyki powiązano z IBS?
Naukowcy przeanalizowali również poszczególne klasy antybiotyków. Po uwzględnieniu płci i statusu społeczno-ekonomicznego istotne statystycznie zależności utrzymywały się dla tetracyklin i cefalosporyn.
Każda ekspozycja na tetracykliny wiązała się z 1,4-krotnie wyższym ryzykiem IBS (95% CI: 1,1–1,8). Natomiast otrzymanie co najmniej trzech recept na cefalosporyny wiązało się z sześciokrotnie wyższym ryzykiem (95% CI: 1,9–18,8). W przypadku cefalosporyn szeroki przedział ufności wskazuje jednak na znaczną niepewność oszacowania. Wynik wymaga zatem potwierdzenia w większych populacjach.
Mikrobiom jelitowy może wyjaśniać obserwowaną zależność
Jedną z hipotez dotyczących związku między antybiotykoterapią, a IBS są długotrwałe zmiany w mikrobiomie jelitowym. Antybiotyki oddziałują nie tylko na bakterie odpowiedzialne za zakażenia, lecz także na mikroorganizmy naturalnie zasiedlające przewód pokarmowy. Powtarzające się kuracje mogą prowadzić do zmian składu i różnorodności mikrobioty.
Zaburzenia mikrobiomu są z kolei jednym z mechanizmów rozpatrywanych w patofizjologii IBS, obok nadwrażliwości trzewnej, zaburzeń motoryki jelit i nieprawidłowej komunikacji w osi jelitowo-mózgowej. Autorzy podkreślają jednak, że w badaniu BAMSE nie analizowano bezpośrednio zmian mikrobiomu. Nie można więc potwierdzić, że odpowiadają one za zaobserwowaną zależność.
Czy antybiotyki zwiększają ryzyko IBS? Potrzebne dalsze badania
Główna autorka badania, dr Jessica Sjölund, zaznaczyła, że wykorzystanie danych rejestrowych pozwoliło ograniczyć problemy związane z odtwarzaniem historii leczenia na podstawie pamięci uczestników. Jednocześnie wyniki mają charakter obserwacyjny. Na rozwój IBS mogą wpływać również przebyte infekcje, inne choroby, czynniki psychologiczne oraz uwarunkowania rodzinne.
Kolejne badania powinny zatem obejmować dłuższą obserwację, wielokrotną ocenę objawów IBS i analizę mikrobiomu. Istotne będzie także ustalenie, czy znaczenie ma wiek rozpoczęcia antybiotykoterapii oraz rodzaj stosowanego preparatu.
Antybiotyki pozostają niezbędne, ale powinny być stosowane racjonalnie
Wyniki szwedzkiego badania nie oznaczają, że należy rezygnować z antybiotyków w leczeniu zakażeń bakteryjnych. Leki te pozostają podstawą terapii wielu infekcji, a ich właściwe zastosowanie może zapobiegać poważnym powikłaniom i ratować życie. Nowe ustalenia dostarczają jednak kolejnego argumentu na rzecz racjonalnej antybiotykoterapii, szczególnie w przypadku wielokrotnego przepisywania leków dzieciom i młodzieży.
Ograniczanie nieuzasadnionego stosowania antybiotyków ma znaczenie nie tylko w kontekście narastającej antybiotykooporności, ale potencjalnie również długoterminowego zdrowia przewodu pokarmowego.
Główne wnioski
- Stosowanie antybiotyków od dzieciństwa wiąże się z większym ryzykiem IBS w młodym wieku. W szwedzkim badaniu BAMSE obejmującym 2853 osoby zespół jelita drażliwego stwierdzono u 10% uczestników w wieku 24 lat. Ekspozycja na antybiotyki wiązała się z 1,5-krotnie wyższym ryzykiem IBS.
- Ryzyko zespołu jelita drażliwego rosło wraz z liczbą recept na antybiotyki. U osób, które otrzymały co najmniej sześć recept, ryzyko IBS było 1,7-krotnie wyższe niż u uczestników nieleczonych antybiotykami.
- Tetracykliny i cefalosporyny wykazały istotny związek z IBS. Ekspozycja na tetracykliny wiązała się z 1,4-krotnie wyższym ryzykiem, natomiast co najmniej trzy recepty na cefalosporyny – z sześciokrotnie wyższym ryzykiem. Drugie oszacowanie cechowała jednak znaczna niepewność.
- Mikrobiom jelitowy może odgrywać rolę w obserwowanej zależności. Antybiotyki mogą powodować długotrwałe zmiany mikrobioty, jednak badanie przedstawione podczas UEG Week 2026 nie potwierdziło związku przyczynowo-skutkowego. Wyniki podkreślają znaczenie racjonalnego przepisywania antybiotyków.
Źródło:
- United European Gastroenterology
