Niemal 28% uczestników amerykańskiego badania przyznało, że przynajmniej raz celowo wyolbrzymiło lub zmyśliło objawy, aby otrzymać receptę na antybiotyki. Wyniki opublikowane w „JAMA Network Open” pokazują, że za takim zachowaniem stoją nie tylko błędne przekonania dotyczące skuteczności leków, ale również strach przed poważną chorobą, presja codziennych obowiązków i brak zaufania do lekarzy. Zjawisko może dodatkowo utrudniać walkę z narastającą antybiotykoopornością.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak wielu pacjentów przyznaje się do przeinaczania objawów w celu uzyskania antybiotyków.
- Dlaczego chorzy decydują się wyolbrzymiać lub zmyślać dolegliwości.
- Jakie przekonania i doświadczenia zwiększają prawdopodobieństwo takich zachowań.
- Dlaczego szczera komunikacja z lekarzem ma znaczenie dla ograniczania antybiotykooporności.
Prawie 28% badanych przyznało się do kłamstwa w celu uzyskania antybiotyków
Badanie przeprowadzone przez naukowców z USA i opublikowane 30 października 2026 roku w „JAMA Network Open” objęło 959 dorosłych Amerykanów. Ankietę internetową realizowano od 8 stycznia do 13 lutego 2026 roku.
Uczestników pytano, czy kiedykolwiek świadomie wyolbrzymiali nasilenie lub czas trwania rzeczywistych dolegliwości albo zgłaszali nieistniejące objawy, aby otrzymać antybiotyki. Łącznie 268 respondentów, czyli 27,9%, przyznało się do przynajmniej jednego z tych zachowań. W tej grupie:
- 108 osób wyłącznie wyolbrzymiało rzeczywiste objawy;
- 19 osób wyłącznie zgłaszało nieistniejące dolegliwości;
- 141 osób przyznało się do obu zachowań.
Co istotne, 206 osób (76,9%) deklarowało, że przynajmniej raz udało im się w ten sposób uzyskać antybiotyki, a 85 respondentów osiągnęło taki rezultat wielokrotnie.
Najczęściej przeinaczano objawy przypominające przeziębienie, w tym gorączkę, kaszel i ból gardła. Tymczasem wiele infekcji dróg oddechowych ma podłoże wirusowe, a antybiotyki nie działają na wirusy.
Dlaczego pacjenci kłamią lekarzom? Cztery główne przyczyny
Badacze zidentyfikowali kilka powtarzających się motywacji. Wyniki wskazują, że celowe przeinaczanie objawów nie zawsze wynika wyłącznie z chęci wymuszenia recepty. Niekiedy jest związane z obawami zdrowotnymi, przekonaniami dotyczącymi leczenia lub poczuciem braku wpływu na decyzje medyczne.
Strach przed poważną infekcją i przedłużającą się chorobą
Wśród 268 respondentów, którzy przyznali się do przeinaczania objawów, 167 wskazało bardzo złe samopoczucie, 144 obawiało się poważnej infekcji, a 139 doświadczało przedłużającej się choroby. Pacjenci mogą więc traktować antybiotyk jako zabezpieczenie przed pogorszeniem stanu zdrowia, nawet jeśli nie istnieją wskazania do jego zastosowania.
Przekonanie, że antybiotyki są jedynym skutecznym rozwiązaniem
Aż 166 respondentów uważało, że antybiotyki są jedyną metodą leczenia, która pozwoli im wyzdrowieć. Takie przekonanie może prowadzić do oczekiwania recepty niezależnie od przyczyny zakażenia. Jednocześnie 108 badanych uważało, że stosowanie antybiotyków nie wiąże się z negatywnymi konsekwencjami, natomiast 86 nie wierzyło w istnienie antybiotykooporności.
Presja szybkiego powrotu do pracy i obowiązków
Kolejnym istotnym czynnikiem była potrzeba szybkiego odzyskania sprawności. 163 osoby chciały wcześniej wrócić do pracy lub obowiązków rodzicielskich, a 153 obawiały się zakażenia innych. W takich sytuacjach antybiotyk bywa błędnie postrzegany jako sposób na skrócenie każdej infekcji, niezależnie od jej etiologii.
Brak zaufania do lekarzy i potrzeba kontrolowania leczenia
Wśród badanych 145 osób uważało, że lepiej niż lekarz rozumie własne potrzeby zdrowotne, a 133 twierdziły, że to one powinny decydować o zastosowanym leczeniu. Analiza wykazała ponadto, że osoby przekonane, iż lekarze nie traktują ich objawów poważnie, ponad dwukrotnie częściej deklarowały przeinaczanie dolegliwości.
Zdaniem autorów może to wskazywać na istotną rolę relacji pacjent–lekarz. Wyolbrzymianie objawów bywa bowiem próbą zwrócenia uwagi na problem zdrowotny, który w ocenie chorego został zbagatelizowany.
Młodsi pacjenci częściej przeinaczali objawy
Eksploracyjna analiza statystyczna wykazała, że respondenci w wieku 18–33 lat oraz 34–55 lat mieli około trzykrotnie większe szanse zgłoszenia takich zachowań niż osoby w wieku co najmniej 65 lat.
Większe prawdopodobieństwo przeinaczania objawów wiązało się również z niższą wiedzą dotyczącą antybiotyków, trudnościami w rozumieniu materiałów medycznych, większą liczbą chorób współistniejących oraz przekonaniem, że antybiotykooporność jest mistyfikacją. Nie stwierdzono natomiast statystycznie istotnych zależności z płcią, rasą ani pochodzeniem etnicznym. Autorzy podkreślają, że zaobserwowane związki nie dowodzą zależności przyczynowo-skutkowych.
Rodzice również przeinaczają objawy swoich dzieci
W osobnym badaniu, również opublikowanym w „JAMA Network Open”, przeanalizowano odpowiedzi 236 rodziców i opiekunów dzieci poniżej 18. roku życia. Około 27% respondentów przyznało, że wyolbrzymiało lub zmyślało objawy dziecka, aby uzyskać antybiotyki. Spośród tych osób 87% deklarowało, że przynajmniej raz osiągnęło zamierzony rezultat.
Motywacje były podobne do obserwowanych wśród dorosłych pacjentów. Obejmowały przede wszystkim obawy o zdrowie, przekonanie o skuteczności antybiotyków oraz potrzebę szybkiego powrotu dziecka do zdrowia. Wyniki wskazują, że problem może dotyczyć również opieki pediatrycznej.
Niepotrzebne antybiotyki zwiększają zagrożenie antybiotykoopornością
Celowe wprowadzanie lekarza w błąd może utrudniać ocenę stanu zdrowia i prowadzić do nieuzasadnionego przepisywania leków. Antybiotyki stosowane bez wskazań nie tylko nie przynoszą oczekiwanych korzyści, ale mogą powodować działania niepożądane, reakcje alergiczne, zaburzenia mikrobioty jelitowej oraz zakażenia Clostridioides difficile.
Co więcej, niewłaściwa antybiotykoterapia zwiększa presję selekcyjną sprzyjającą rozprzestrzenianiu się bakterii opornych na leczenie. Dlatego ograniczanie niepotrzebnych recept pozostaje jednym z kluczowych elementów strategii przeciwdziałania oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe.
Lepsza komunikacja może ograniczyć problem
Wyniki badania sugerują, że skuteczna profilaktyka nie powinna ograniczać się do edukowania pacjentów o zagrożeniach związanych z antybiotykami. Równie istotne jest wyjaśnianie, dlaczego w konkretnym przypadku lek nie jest potrzebny, jakie objawy powinny skłonić do ponownej konsultacji oraz jak można bezpiecznie łagodzić dolegliwości.
Wśród osób przyznających się do przeinaczania objawów 121 wskazało, że rada zaufanej osoby, najczęściej lekarza lub członka rodziny, mogłaby zmienić ich przyszłe zachowanie. Jednocześnie tylko 77 respondentów żałowało wcześniejszego wprowadzania lekarza w błąd. Autorzy zaznaczają jednak, że badanie opierało się na niereprezentatywnej próbie internetowej i deklaracjach dotyczących zachowań z całego życia. Wyniku 27,9% nie można zatem bezpośrednio odnosić do całej populacji dorosłych Amerykanów.
Główne wnioski
- 27,9% uczestników badania przyznało się do przeinaczania objawów w celu uzyskania antybiotyków. Spośród 268 takich osób 206 (76,9%) deklarowało, że przynajmniej raz udało im się otrzymać lek dzięki tej strategii.
- Najczęstsze przyczyny to obawy o zdrowie, przekonanie o skuteczności antybiotyków i presja szybkiego powrotu do obowiązków. Aż 166 respondentów uważało antybiotyki za jedyną skuteczną metodę leczenia, a 163 chciało szybciej wrócić do pracy lub opieki nad dziećmi.
- Problem dotyczy również pediatrii. W osobnym badaniu obejmującym 236 rodziców i opiekunów około 27% przyznało się do przeinaczania objawów dzieci, aby uzyskać antybiotyki. Wśród tych osób 87% deklarowało, że przynajmniej raz osiągnęło zamierzony rezultat.
- Lepsza edukacja i komunikacja między lekarzem a pacjentem mogą pomóc ograniczyć niepotrzebną antybiotykoterapię. Badanie opublikowane w „JAMA Network Open” wskazuje, że większa wiedza o antybiotykach wiązała się z mniejszym prawdopodobieństwem przeinaczania objawów. Wyniki mają jednak charakter eksploracyjny i nie są reprezentatywne dla całej populacji USA.
Źródło:
- https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2856032
- https://healthcare.utah.edu/newsroom/news/2026/10/one-four-americans-have-exaggerated-or-made-symptoms-try-get-antibiotics

