Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej sprzeciwia się uzależnianiu zatrudnienia lekarzy odbywających specjalizację w trybie pozarezydenckim od podpisania tzw. umów lojalnościowych. Chodzi o zobowiązania, które wymagają pozostania w placówce przez określony czas po zakończeniu szkolenia, pod groźbą kary finansowej. W stanowisku z 22 października 2026 r. samorząd lekarski wskazuje, że szczególnie nieuzasadnione są takie praktyki, gdy szpital nie finansuje kształcenia lekarza.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego NRL sprzeciwia się umowom lojalnościowym dla lekarzy na specjalizacji pozarezydenckiej.
- Kiedy kary finansowe za odejście z placówki są zdaniem samorządu nieuzasadnione.
- Jakie ograniczenia dotyczą umów lojalnościowych na podstawie Kodeksu pracy i Kodeksu cywilnego.
- O co Prezydium NRL apeluje do szpitali i innych podmiotów leczniczych.
NRL sprzeciwia się karom za odejście po specjalizacji
Stanowisko nr 31/26/P-X zostało przyjęte przez Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej w odpowiedzi na sygnały napływające ze środowiska lekarskiego. Dotyczą one podmiotów leczniczych, które wymagają od lekarzy specjalizujących się w trybie pozarezydenckim podpisywania umów zobowiązujących ich do dalszej pracy po uzyskaniu specjalizacji.
Samorząd lekarski kwestionuje przede wszystkim nakładanie kar umownych w sytuacjach, gdy szpital lub inny podmiot leczniczy nie ponosi kosztów kształcenia lekarza, a ten w okresie specjalizacji otrzymuje wyłącznie wynagrodzenie za wykonywaną pracę. Zdaniem NRL w takich przypadkach nie ma uzasadnienia dla zobowiązywania lekarza do dalszego zatrudnienia pod groźbą sankcji finansowych. Kara umowna nie służy bowiem odzyskaniu wydatków na szkolenie, lecz zatrzymaniu specjalisty w placówce.
Umowy lojalnościowe a Kodeks pracy. NRL przypomina przepisy
Prezydium NRL zwraca uwagę, że przepisy Kodeksu pracy dopuszczają zawieranie umów dotyczących podnoszenia kwalifikacji zawodowych, które mogą przewidywać obowiązek pozostania u pracodawcy po zakończeniu szkolenia. Jednak art. 103⁵ Kodeksu pracy określa zasady zwrotu kosztów poniesionych przez pracodawcę na dodatkowe świadczenia związane z kształceniem pracownika. Jak wskazuje samorząd, regulacje te nie pozwalają zastępować ustawowych zasad rozliczenia wydatków karą umowną niezależną od rzeczywistych kosztów szkolenia.
Zastrzeżenia dotyczą również lekarzy zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych. Choć art. 353¹ Kodeksu cywilnego przewiduje zasadę swobody umów, nie jest ona nieograniczona. Zdaniem NRL stosowanie kar finansowych bez uzasadnienia w poniesionych kosztach kształcenia nadmiernie ogranicza możliwość wyboru miejsca wykonywania zawodu.
Lekarze pracują podczas specjalizacji. Samo szkolenie nie uzasadnia kary
Prezydium NRL przypomina, że szkolenie specjalizacyjne jest ustawowo uregulowaną formą kształcenia zawodowego. Lekarze w jego trakcie nie tylko zdobywają kwalifikacje, ale również udzielają świadczeń zdrowotnych i wykonują pracę na rzecz podmiotów leczniczych. Dlatego samo umożliwienie odbywania specjalizacji nie powinno uzasadniać dodatkowych obciążeń finansowych związanych z odejściem z placówki.
Samorząd ostrzega, że wysokie kary umowne mogą ograniczać mobilność zawodową lekarzy, szczególnie tych, którzy właśnie uzyskali tytuł specjalisty i rozpoczynają samodzielną pracę.
NRL apeluje do szpitali o rezygnację z nieuzasadnionych umów
W przyjętym stanowisku Prezydium Naczelnej Rady Lekarskiej wzywa podmioty lecznicze do zaprzestania uzależniania zatrudnienia lekarzy od podpisywania umów przewidujących nieuzasadnione sankcje finansowe za zakończenie współpracy po specjalizacji.
Samorząd nie kwestionuje samej możliwości zawierania umów lojalnościowych, ale wskazuje, że muszą one pozostawać zgodne z obowiązującym prawem i mieć rzeczywiste uzasadnienie.
Główne wnioski
- Prezydium NRL w stanowisku z 22 października 2026 r. sprzeciwiło się uzależnianiu zatrudnienia lekarzy na specjalizacji pozarezydenckiej od podpisywania nieuzasadnionych umów lojalnościowych.
- Brak finansowania szkolenia przez szpital jest zdaniem NRL istotnym argumentem przeciwko nakładaniu kar za odejście lekarza po zakończeniu specjalizacji.
- Art. 103⁵ Kodeksu pracy określa zasady zwrotu kosztów dodatkowych świadczeń związanych z kształceniem pracownika, a art. 353¹ Kodeksu cywilnego przewiduje ograniczenia swobody umów.
- NRL apeluje do podmiotów leczniczych o rezygnację z nieuzasadnionych sankcji finansowych, które mogą ograniczać mobilność zawodową lekarzy.
Źródło:
- https://nil.org.pl/aktualnosci/9465-stanowiska-pnrl-podjete-22102026-r
