Analiza ponad 6000 białek krwi pozwoliła naukowcom z Uniwersytetu Oksfordzkiego zidentyfikować zmiany biologiczne związane z przyszłym ryzykiem rozwoju raka prostaty, w tym jego agresywnej postaci. W badaniu obejmującym 2555 mężczyzn wykazano, że niektóre białka były powiązane z nowotworem rozpoznanym nawet ponad 15 lat po pobraniu próbki krwi. Wyniki opublikowane w „European Urology” i zaprezentowane podczas konferencji American Society of Human Genetics (ASHG) 2026 mogą pomóc w opracowaniu dokładniejszych metod oceny ryzyka raka prostaty.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak naukowcy z Oxford Population Health zidentyfikowali białka krwi związane z ryzykiem raka prostaty nawet ponad 15 lat przed diagnozą.
- Jakie znaczenie mają białka GZMK i ANKRD1 w ocenie ryzyka rozwoju raka prostaty, w tym jego agresywnej postaci.
- Dlaczego białka związane z genami ERBB3, KRAS i NRAS mogą pomóc w poznaniu mechanizmów rozwoju nowotworu.
- Czy badanie białek krwi może w przyszłości umożliwić wcześniejsze przewidywanie ryzyka raka prostaty i jakie ograniczenia mają obecne wyniki.
Badanie Oxford Population Health – ponad 6000 białek poddanych analizie
Naukowcy z Oxford Population Health przeprowadzili jedno z największych dotychczas badań populacyjnych dotyczących zależności między stężeniem białek we krwi, a przyszłym ryzykiem raka prostaty. Wykorzystano próbki zgromadzone w ramach European Prospective Investigation into Cancer and Nutrition (EPIC). Analiza objęła 982 mężczyzn, u których podczas obserwacji rozpoznano raka prostaty, oraz 1573 mężczyzn z grupy porównawczej.
Badacze zmierzyli stężenia ponad 6000 białek, poszukując markerów związanych z późniejszym zachorowaniem, szczególnie na agresywną postać nowotworu. Okres obserwacji wynosił około 16 lat, co umożliwiło ocenę zmian biologicznych występujących na długo przed klinicznym rozpoznaniem choroby.
Dwanaście białek związanych z rakiem prostaty rozpoznanym po ponad 15 latach
Jednym z najważniejszych odkryć było zidentyfikowanie 12 białek, których stężenia wiązały się z rakiem prostaty zdiagnozowanym ponad 15 lat po pobraniu krwi. Wśród nich znalazło się białko GZMK (granzym K), wytwarzane przez komórki układu odpornościowego uczestniczące w rozpoznawaniu i eliminowaniu nieprawidłowych komórek. Zależność ta sugeruje, że procesy immunologiczne mogą odgrywać rolę w biologii raka prostaty na wiele lat przed jego wykryciem.
Co ważne, obecność takich sygnałów we krwi nie oznacza, że w momencie pobrania próbki nowotwór już istniał. Mogą one odzwierciedlać predyspozycje biologiczne związane z przyszłym zachorowaniem.
ANKRD1 i siedem białek powiązanych z agresywnym rakiem prostaty
Badanie wykazało również siedem białek związanych z ryzykiem rozwoju agresywnego raka prostaty. Szczególną uwagę zwrócono na ANKRD1, którego stężenie konsekwentnie wiązało się z kilkoma poważnymi postaciami choroby, w tym nowotworami dającymi przerzuty oraz przypadkami zakończonymi zgonem.
Pozostałe zidentyfikowane białka wskazywały na znaczenie procesów związanych z przyleganiem komórek, oddziaływaniem nowotworu z otaczającymi tkankami oraz angiogenezą, czyli powstawaniem nowych naczyń krwionośnych. Odkrycia te mogą pomóc wyjaśnić, dlaczego część nowotworów prostaty rozwija się powoli, podczas gdy inne wykazują znacznie większą agresywność.
ERBB3, KRAS i NRAS – znane geny nowotworowe pozostawiają ślady we krwi
Naukowcy zidentyfikowali także zależności dotyczące białek kodowanych przez geny ERBB3, KRAS i NRAS, które uczestniczą w procesach regulujących wzrost, przeżycie i sygnalizację komórkową. Ich stężenia były szczególnie związane z agresywnym rakiem prostaty rozpoznawanym około dziesięciu lat później.
To ważne odkrycie, ponieważ wskazuje na możliwość wykrywania we krwi sygnałów związanych ze szlakami biologicznymi zaangażowanymi w rozwój nowotworów. Jednocześnie wyniki nie dowodzą, że wymienione białka bezpośrednio powodują raka prostaty. Do wyjaśnienia mechanizmów tych zależności potrzebne są dalsze badania.
Czy badanie krwi pozwoli przewidzieć raka prostaty kilkanaście lat wcześniej?
Obecnie zidentyfikowane białka nie mogą być wykorzystywane jako samodzielny test przewidujący zachorowanie na raka prostaty. Większość wykrytych zależności była stosunkowo niewielka, a nie wszystkie wyniki udało się potwierdzić w dodatkowych analizach populacyjnych i genetycznych.
Naukowcy podkreślają jednak, że profilowanie tysięcy białek może w przyszłości uzupełnić istniejące metody oceny ryzyka, uwzględniające m.in. wiek, wywiad rodzinny i predyspozycje genetyczne. Szczególnie istotna byłaby możliwość identyfikacji mężczyzn zagrożonych agresywnym, klinicznie istotnym rakiem prostaty, a nie wyłącznie wykrywania nowotworów o powolnym przebiegu.
Kolejny etap badań – program PCAP
Dalsze analizy będą prowadzone w ramach Prostate Cancer Aetiology and Prevention Programme (PCAP), finansowanego przez Cancer Research UK. Naukowcy zamierzają sprawdzić, czy połączenie danych proteomicznych, genetycznych i epidemiologicznych pozwoli opracować dokładniejsze modele przewidywania ryzyka oraz wskazać nowe możliwości zapobiegania agresywnym postaciom raka prostaty.
Ważnym celem będzie również ustalenie, które zależności mają znaczenie przyczynowe, a które stanowią jedynie biologiczne wskaźniki zwiększonego ryzyka.
Główne wnioski
- Analiza ponad 6000 białek krwi ujawniła zmiany związane z przyszłym ryzykiem raka prostaty. Badanie Oxford Population Health objęło 2555 mężczyzn, w tym 982, u których później rozpoznano nowotwór, oraz 1573 uczestników grupy porównawczej. Okres obserwacji wynosił około 16 lat.
- Zidentyfikowano 12 białek związanych z rakiem prostaty rozpoznanym ponad 15 lat po pobraniu krwi. Wśród nich znalazło się GZMK, związane z aktywnością układu odpornościowego. Wyniki sugerują, że procesy immunologiczne mogą mieć znaczenie dla przyszłego ryzyka zachorowania.
- Siedem białek powiązano z agresywnym rakiem prostaty. Szczególną uwagę zwrócono na ANKRD1, związane również z nowotworami przerzutowymi i przypadkami zakończonymi zgonem. Zidentyfikowano ponadto zależności dotyczące białek kodowanych przez geny ERBB3, KRAS i NRAS.
- Odkryte biomarkery nie są jeszcze gotowe do zastosowania w diagnostyce klinicznej. Większość zależności była niewielka, a nie wszystkie potwierdzono w dodatkowych analizach. Dalsze badania w ramach programu PCAP mają ocenić ich przydatność w przewidywaniu i zapobieganiu agresywnemu rakowi prostaty.
Źródło:
- https://www.ox.ac.uk/news/2026-10-22-blood-proteins-could-reveal-clues-to-prostate-cancer-risk-more-than-a-decade-before
- https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0302283826023584
