Zmiany w siatkówce oka mogą być widoczne nawet cztery lata przed klinicznym rozpoznaniem migotania przedsionków. Naukowcy z University College London i Moorfields Eye Hospital przeanalizowali dane obrazowe ponad 90 tys. osób i wykazali, że u pacjentów z tą arytmią jedna z warstw siatkówki jest cieńsza. Wyniki opublikowano w „PLOS Digital Health”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zmiany w siatkówce oka są związane z migotaniem przedsionków i dlaczego mogą być widoczne jeszcze przed klinicznym rozpoznaniem arytmii.
- Jakie są wyniki analizy ponad 90 tys. osób, wskazujące na ścieńczenie warstwy mGCIPL u pacjentów z migotaniem przedsionków.
- Dlaczego zmiany w siatkówce były wykrywalne średnio cztery lata przed późniejszą diagnozą migotania przedsionków.
- Jaką rolę obrazowanie OCT może w przyszłości odgrywać we wskazywaniu osób wymagających dokładniejszej diagnostyki kardiologicznej i dlaczego nie zastępuje ono EKG.
Migotanie przedsionków może pozostawać niezdiagnozowane
Migotanie przedsionków (AF) jest najczęstszym zaburzeniem rytmu serca. Wiąże się ze zwiększonym ryzykiem udaru mózgu, niewydolności serca i zgonu. W samej Wielkiej Brytanii choroba dotyczy ponad 1,5 mln osób. Jednym z problemów pozostaje jej wczesne wykrywanie. Migotanie przedsionków może mieć charakter napadowy, dlatego arytmia nie zawsze zostaje zarejestrowana podczas standardowego badania EKG. U części chorych rozpoznanie następuje dopiero po wystąpieniu powikłań. Badacze z UCL i Moorfields sprawdzili więc, czy informacji o obecności lub przyszłym rozwoju AF może dostarczyć zupełnie inne badanie – obrazowanie siatkówki oka.
Przeanalizowano skany siatkówki ponad 90 tys. osób
Naukowcy wykorzystali optyczną koherentną tomografię (OCT) i kolorowe fotografie siatkówki pochodzące z dwóch dużych zbiorów danych. Pierwszym była kohorta AlzEye z Moorfields Eye Hospital, obejmująca ponad 50 tys. pacjentów. Migotanie przedsionków występowało u 5735 z nich. Drugą grupę stanowiło około 40 tys. uczestników UK Biobank, wśród których AF rozpoznano u 526 osób.
W obu kohortach zaobserwowano podobną zależność. Osoby z migotaniem przedsionków miały cieńszą warstwę komórek zwojowych plamki i wewnętrzną warstwę splotowatą, określaną jako mGCIPL. Jest to struktura siatkówki zawierająca komórki nerwowe uczestniczące w przekazywaniu informacji wzrokowej do mózgu. Co więcej, im cieńsza była mGCIPL, tym większe było prawdopodobieństwo występowania migotania przedsionków.
Zmiany w oku widoczne średnio cztery lata przed diagnozą
Szczególnie istotne wyniki przyniosła analiza osób, które w momencie wykonywania obrazowania siatkówki nie miały rozpoznanego AF, ale chorobę zdiagnozowano u nich później. Okazało się, że również w tej grupie mGCIPL była cieńsza. Różnicę można było zaobserwować średnio cztery lata przed późniejszym odnotowaniem migotania przedsionków w dokumentacji szpitalnej.
Zależność utrzymywała się po uwzględnieniu szeregu czynników, w tym wieku, płci, pochodzenia etnicznego, nadciśnienia tętniczego, cukrzycy, palenia tytoniu i spożywania alkoholu. Wyniki sugerują zatem, że zmiany strukturalne w siatkówce mogą poprzedzać kliniczne rozpoznanie arytmii.
Dlaczego migotanie przedsionków może pozostawiać ślad w siatkówce?
Autorzy wskazują na możliwe wyjaśnienie obserwowanego zjawiska. Ścieńczenie mGCIPL może być związane z zaburzeniami naczyniowymi i niewielkimi incydentami niedokrwiennymi występującymi jeszcze przed rozpoznaniem migotania przedsionków. AF sprzyja powstawaniu materiału zatorowego, który może prowadzić do niedokrwienia. Według badaczy ograniczenie dopływu krwi do komórek nerwowych siatkówki mogłoby przyczyniać się do obserwowanego ścieńczenia jej warstw.
Jest to jednak proponowany mechanizm, a nie dowód na bezpośredni związek przyczynowy. Samo stwierdzenie cieńszej mGCIPL również nie oznacza, że dana osoba ma migotanie przedsionków.
OCT jako dodatkowe narzędzie wykrywania osób z ryzykiem AF?
Optyczna koherentna tomografia jest szybkim, nieinwazyjnym badaniem pozwalającym uzyskać obrazy struktur siatkówki o wysokiej rozdzielczości. Jest już szeroko wykorzystywana w okulistyce, m.in. w diagnostyce i monitorowaniu chorób siatkówki oraz jaskry. To właśnie dostępność OCT sprawia, że wyniki badania mogą mieć w przyszłości znaczenie również poza okulistyką. Dr Siegfried Wagner, starszy autor badania z UCL Institute of Ophthalmology i Moorfields Eye Hospital NHS Foundation Trust, podkreślił:
Ta szeroko zakrojona analiza pokazuje, że obrazowanie siatkówki może wykryć zmiany strukturalne w oku, które są wyraźnie powiązane z migotaniem przedsionków. Dla pacjentów zaletą tego rodzaju obrazowania oka jest łatwość dostępu, szybkość i brak konieczności przeprowadzania procedur inwazyjnych. Chociaż nie ma ono zastąpić diagnostyki opartej na EKG, obrazowanie siatkówki może stanowić narzędzie uzupełniające, pozwalające wykryć osoby najbardziej narażone na migotanie przedsionków, zanim doprowadzi ono do poważnych szkód.
Okulomika – oko jako źródło informacji o zdrowiu całego organizmu
Badanie wpisuje się w rozwój okulomiki, czyli dziedziny wykorzystującej obrazy oka do identyfikowania markerów chorób ogólnoustrojowych. Zespół UCL i Moorfields analizował wcześniej obrazy siatkówki w poszukiwaniu markerów związanych m.in. z chorobą Parkinsona, chorobą Alzheimera, schizofrenią, chorobami sercowo-naczyniowymi i udarem mózgu. Rozwój tego obszaru wspiera INSIGHT Eye and Oculomics Health Data Research Hub, dysponujący ponad 30 mln obrazów oka powiązanych z dokumentacją medyczną. Dr Josef Huemer, główny autor badania, zaznaczył:
Jeśli nasze odkrycia potwierdzą się w dalszych badaniach, istnieje prawdopodobieństwo, że rutynowe badania wzroku pomogą w przyszłości zidentyfikować osoby, którym przydałaby się dokładniejsza ocena serca, co potencjalnie umożliwi wcześniejsze leczenie terapiami, o których wiadomo, że zmniejszają ryzyko udaru.
Główne wnioski
- Naukowcy z UCL i Moorfields przeanalizowali dane z obrazowania siatkówki ponad 90 tys. osób, wykorzystując kohorty AlzEye i UK Biobank.
- U osób z migotaniem przedsionków stwierdzono cieńszą warstwę komórek zwojowych plamki i wewnętrzną warstwę splotowatą (mGCIPL), a większe ścieńczenie wiązało się z wyższym prawdopodobieństwem AF.
- U osób bez rozpoznanego wcześniej migotania przedsionków zmiany w mGCIPL były widoczne średnio cztery lata przed późniejszym odnotowaniem diagnozy, również po uwzględnieniu m.in. wieku, nadciśnienia, cukrzycy i palenia tytoniu.
- OCT nie jest testem diagnostycznym w kierunku migotania przedsionków i nie zastępuje EKG, ale w przyszłości może pomagać identyfikować osoby, które powinny zostać skierowane na dokładniejszą ocenę kardiologiczną.
Źródło:
- University College London
- https://journals.plos.org/digitalhealth/article?id=10.1371/journal.pdig.0001661
