Zanieczyszczenie powietrza może mieć znaczenie nie tylko dla układu oddechowego i sercowo-naczyniowego, ale również dla zdrowia oczu. Przegląd systematyczny i metaanaliza 41 badań obserwacyjnych wykazały, że większa ekspozycja na zanieczyszczenia, szczególnie pył PM₂.₅, wiąże się z wyższym ryzykiem jaskry i zaćmy. U osób mieszkających na obszarach o najwyższym poziomie zanieczyszczenia ryzyko jaskry było nawet o 70 proc. wyższe. Wyniki przedstawiono podczas 44. Kongresu Europejskiego Towarzystwa Chirurgów Zaćmy i Refrakcji (ESCRS).
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak zanieczyszczenie powietrza może wiązać się z ryzykiem jaskry i zaćmy oraz dlaczego szczególne znaczenie może mieć ekspozycja na pył PM₂.₅.
- Jakie są wyniki metaanalizy 41 badań obserwacyjnych obejmujących dane milionów osób z Azji Wschodniej i Wielkiej Brytanii.
- Dowiesz się, dlaczego osoby mieszkające na obszarach o najwyższym poziomie zanieczyszczenia miały nawet o 70 proc. wyższe ryzyko jaskry niż osoby z terenów o najniższej ekspozycji.
- Zrozumiesz, w jaki sposób stan zapalny i stres oksydacyjny wywoływane przez drobne cząstki mogą wpływać na zdrowie oczu oraz dlaczego potrzebne są dalsze badania.
Zanieczyszczenie powietrza a zdrowie oczu
Negatywny wpływ zanieczyszczenia powietrza na płuca i układ sercowo-naczyniowy jest dobrze udokumentowany. Znacznie mniej wiadomo natomiast o jego długoterminowym oddziaływaniu na narząd wzroku, mimo że powierzchnia oka pozostaje bezpośrednio wystawiona na działanie środowiska zewnętrznego. Nowa analiza przedstawiona przez dr. Ahmeda Alnabihiego ze Szpitala Specjalistycznego i Centrum Badawczego Okulistyki Króla Khaleda w Rijadzie wskazuje, że ekspozycja środowiskowa może być jednym z czynników związanych z chorobami oczu tradycyjnie kojarzonymi przede wszystkim ze starzeniem.
Od lat wiemy, że zanieczyszczenie powietrza uszkadza płuca i serce, ale jego wpływ na oczy był znacznie mniej zbadany, a dostępne dowody były rozproszone i niejednoznaczne. Codziennie widzimy pacjentów tracących wzrok z powodu chorób takich jak jaskra i zaćma. Choroby te są określane jako „związane z wiekiem”, jakby starzenie się było jedynym winowajcą, ale zawsze wydawało mi się to niekompletne. Jeśli coś w środowisku przyspiesza te schorzenia, zmienia to nasze myślenie i sugeruje, że powinniśmy podjąć działania w celu zmniejszenia ryzyka.
Metaanaliza objęła 41 badań i dane milionów osób
Badanie miało formę przeglądu systematycznego i metaanalizy. Naukowcy połączyli wyniki 41 badań obserwacyjnych, wykorzystujących dane milionów osób z Azji Wschodniej i Wielkiej Brytanii, w tym pochodzące z dużych baz informacji dotyczących zdrowia oczu.
Analizowano ekspozycję na kilka podstawowych zanieczyszczeń: PM₂.₅, PM₁₀, dwutlenek azotu, dwutlenek siarki, ozon oraz tlenek węgla. Następnie zestawiono ją z występowaniem jaskry, zaćmy i zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem (AMD). Najbardziej jednoznaczne wyniki dotyczyły drobnego pyłu zawieszonego PM₂.₅.
Ryzyko jaskry nawet o 70 proc. wyższe
Analiza wykazała zależność między wzrostem ekspozycji na PM₂.₅ a ryzykiem jaskry. Osoby mieszkające na terenach o najwyższym poziomie zanieczyszczenia powietrza miały nawet o 70 proc. wyższe ryzyko jaskry w porównaniu z osobami z obszarów o najniższej ekspozycji. Większe zanieczyszczenie wiązało się również z wyższym ryzykiem zaćmy. Według przedstawionych danych każdy istotny wzrost ekspozycji na zanieczyszczenia był związany ze wzrostem ryzyka jaskry o około 8 proc., a zaćmy o około 4 proc.
W przypadku AMD wyniki były mniej spójne. Część badań wskazywała na związek, jednak nie był on równie jednoznaczny. Słabsze lub bardziej zróżnicowane zależności obserwowano również dla dwutlenku azotu i ozonu.
Dlaczego PM₂.₅ może wpływać na oczy?
Jednym z potencjalnych wyjaśnień jest zdolność drobnych cząstek do wywoływania stanu zapalnego i stresu oksydacyjnego. Przy wieloletniej ekspozycji procesy te mogą potencjalnie oddziaływać na nerw wzrokowy, którego uszkodzenie jest kluczowym elementem jaskry, oraz na soczewkę oka, której zmętnienie prowadzi do zaćmy. Znaczenie może mieć również wyjątkowy kontakt oka ze środowiskiem. Film łzowy, spojówka i rogówka są bezpośrednio wystawione na działanie powietrza, a więc również obecnych w nim cząstek i związków chemicznych.
Mechanizm biologiczny wymaga jednak dalszych badań. Obecne wyniki pokazują przede wszystkim związek statystyczny, a nie dowodzą, że zanieczyszczenie powietrza bezpośrednio powoduje jaskrę lub zaćmę.
Zaćma i jaskra odpowiadają za miliony przypadków utraty wzroku
Znaczenie wyników jest szczególnie istotne ze względu na skalę obu chorób. Jak wskazała dr Filomena Ribeiro, była prezes ESCRS, która nie uczestniczyła w badaniu, zaćma jest główną przyczyną pogorszenia wzroku na świecie i dotyczy około 94 mln osób. Jaskra, w której dochodzi do uszkodzenia nerwu wzrokowego i postępującej utraty widzenia, dotyka natomiast około 7,7 mln osób na świecie. Ryzyko obu chorób zwiększa się wraz z wiekiem, jednak najnowsze dane sugerują, że znaczenie mogą mieć również czynniki środowiskowe.
Czystsze powietrze może mieć znaczenie również dla wzroku
Autorzy uważają, że wyniki stanowią kolejny argument przemawiający za ograniczaniem zanieczyszczenia powietrza, m.in. poprzez redukcję emisji związanych z transportem i przemysłem czy rozwój terenów zielonych w miastach. Dotychczas działania na rzecz poprawy jakości powietrza uzasadniano przede wszystkim ochroną płuc i układu sercowo-naczyniowego. Nowa analiza wskazuje, że potencjalne korzyści mogą obejmować również zdrowie oczu.
Główne wnioski
- Przegląd systematyczny i metaanaliza 41 badań obserwacyjnych wskazują na związek między większą ekspozycją na zanieczyszczenie powietrza a wyższym ryzykiem jaskry i zaćmy.
- Najsilniejszą zależność stwierdzono dla pyłu PM₂.₅. Osoby z obszarów o najwyższym poziomie zanieczyszczenia miały nawet o 70 proc. wyższe ryzyko jaskry w porównaniu z mieszkańcami terenów o najniższej ekspozycji.
- Każdy istotny wzrost ekspozycji na zanieczyszczenia wiązał się ze wzrostem ryzyka jaskry o około 8 proc., a zaćmy o około 4 proc. Wyniki dotyczące zwyrodnienia plamki żółtej związanego z wiekiem (AMD) były mniej spójne.
- Wyniki przedstawione podczas 44. Kongresu Europejskiego Towarzystwa Chirurgów Zaćmy i Refrakcji (ESCRS) pokazują zależność statystyczną, ale nie potwierdzają związku przyczynowo-skutkowego. Potrzebne są dalsze badania nad wpływem zanieczyszczeń na zdrowie oczu.
Źródło:
- https://www.escrs.org/channels/news/people-exposed-to-more-polluted-air-face-higher-risk-of-glaucoma-and-cataract
