Zdrowie jamy ustnej coraz częściej postrzegane jest jako integralny element zdrowia ogólnego. Nowe badanie opublikowane w czasopiśmie Journal of Periodontology wskazuje, że utrata zębów może mieć bezpośredni związek z przyrostem masy ciała. Wyniki sugerują, że osoby z mniejszą liczbą zębów – szczególnie z brakującymi zębami trzonowymi – częściej przybierają na wadze w kolejnych latach. Mechanizm tego zjawiska może być związany z ograniczoną zdolnością do żucia oraz zmianą nawyków żywieniowych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego utrata zębów – szczególnie zębów trzonowych może zwiększać ryzyko przyrostu masy ciała u osób dorosłych i starszych
- Jakie wyniki przyniosło 4-letnie badanie obejmujące ponad 900 uczestników analizujące zależność między zdrowiem jamy ustnej a zmianami masy ciała
- W jaki sposób ograniczona zdolność żucia może wpływać na wybór bardziej kalorycznych, przetworzonych produktów zamiast żywności bogatej w błonnik
- Dlaczego zdrowie przyzębia i profilaktyka stomatologiczna mogą odgrywać ważną rolę w strategii utrzymania prawidłowej masy ciała i zdrowego starzenia się
Utrata zębów a ryzyko przyrostu masy ciała
Badanie przeprowadzone przez międzynarodowy zespół naukowców analizowało dane ponad 900 uczestników długoterminowego projektu badawczego dotyczącego zdrowia prowadzonego w Pittsburghu (Pensylwania) oraz Memphis (Tennessee). Na początku projektu wszyscy uczestnicy zostali poddani szczegółowej ocenie stanu zdrowia jamy ustnej, w tym utraty zębów oraz chorób przyzębia.
W trakcie czteroletniej obserwacji naukowcy odnotowali, że około 12% uczestników przybrało na wadze co najmniej 5% masy ciała. Analiza danych wykazała wyraźną zależność pomiędzy gorszym stanem zdrowia jamy ustnej, a większym ryzykiem przyrostu masy ciała. Osoby z mniejszą liczbą zębów lub z zaawansowanymi chorobami przyzębia częściej doświadczały przyrostu masy ciała w porównaniu z uczestnikami posiadającymi pełniejsze uzębienie i lepszy stan dziąseł.
Kluczowa rola zębów trzonowych w procesie żucia
Szczególną uwagę badacze zwrócili na funkcję zębów trzonowych, które odpowiadają za rozdrabnianie pokarmu podczas żucia. Utrata tych zębów może znacząco ograniczać zdolność do spożywania twardszych produktów, takich jak świeże warzywa czy owoce. Badanie wykazało, że osoby bez zębów trzonowych miały o 17% wyższe ryzyko przyrostu masy ciała w porównaniu z osobami, które zachowały pełną funkcjonalność uzębienia. Zespół badawczy pod kierownictwem Natálii Poli z Federalnego Uniwersytetu w Pelotas podsumował wyniki w następujący sposób:
Utrata funkcjonalnych jednostek zębowych, zwłaszcza zębów trzonowych, wiązała się z większym prawdopodobieństwem przyrostu masy ciała u osób starszych w ciągu 4 lat.
Wyniki te podkreślają znaczenie funkcjonalnego uzębienia w utrzymaniu prawidłowej masy ciała.
Jak utrata zębów wpływa na dietę
Jednym z najbardziej prawdopodobnych mechanizmów wyjaśniających tę zależność jest zmiana sposobu odżywiania. Osoby z brakami zębowymi często unikają produktów wymagających intensywnego żucia. W konsekwencji dieta może przesuwać się w kierunku produktów bardziej miękkich, które są jednocześnie bardziej przetworzone i kaloryczne. Ograniczeniu ulegają natomiast pokarmy bogate w błonnik, takie jak:
- świeże warzywa,
- owoce,
- pełnoziarniste produkty zbożowe.
Takie zmiany w strukturze diety mogą sprzyjać dodatniemu bilansowi energetycznemu i prowadzić do stopniowego przyrostu masy ciała.
Zdrowie przyzębia jako element zdrowego starzenia się
Eksperci podkreślają, że zdrowie jamy ustnej odgrywa znacznie większą rolę w zdrowiu ogólnym, niż sądzono jeszcze kilkanaście lat temu. Coraz więcej badań wskazuje na powiązania chorób przyzębia z chorobami układu krążenia, cukrzycą czy zaburzeniami metabolicznymi. Do nowych wyników odniosła się również dr Ana Becil Giglio, prezes Amerykańskiej Akademii Periodontologii:
Te odkrycia potwierdzają rosnącą liczbę dowodów na to, że zdrowie przyzębia odgrywa ważną rolę w ogólnym zdrowiu, zwłaszcza w miarę starzenia się. Ekspertka dodała także: Utrzymanie zdrowych zębów i dziąseł sprzyja lepszemu odżywianiu, dobrym nawykom i lepszej jakości życia w późniejszym okresie życia.
W praktyce oznacza to, że profilaktyka stomatologiczna może być ważnym elementem strategii zapobiegania problemom metabolicznym w populacji osób starszych.
Znaczenie wyników dla zdrowia publicznego
Wyniki badania wpisują się w coraz szerszą dyskusję dotyczącą powiązań między zdrowiem jamy ustnej, a chorobami przewlekłymi. W kontekście starzenia się społeczeństw zagadnienie to nabiera szczególnego znaczenia. Utrata zębów nie powinna być traktowana wyłącznie jako problem stomatologiczny. Może bowiem wpływać na:
- jakość diety,
- stan odżywienia,
- ryzyko otyłości i chorób metabolicznych,
- ogólną jakość życia osób starszych.
Włączenie opieki stomatologicznej do programów profilaktyki zdrowotnej może zatem przynieść korzyści wykraczające poza zdrowie jamy ustnej.
Co dalej? Potrzeba dalszych badań
Autorzy badania podkreślają, że chociaż wyniki są obiecujące, konieczne są dalsze analizy, które pozwolą dokładniej zrozumieć mechanizmy stojące za obserwowaną zależnością. Przyszłe badania mogą skoncentrować się m.in. na:
- wpływie rehabilitacji protetycznej na masę ciała,
- roli implantów i protez w poprawie jakości diety,
- interwencjach dietetycznych u osób z brakami zębowymi.
Główne wnioski
- Badanie obejmujące ponad 900 uczestników wykazało, że w ciągu 4 lat około 12% osób przybrało co najmniej 5% masy ciała, a ryzyko to było wyższe u osób z gorszym stanem zdrowia jamy ustnej.
- Osoby z brakującymi zębami trzonowymi miały o 17% wyższe ryzyko przyrostu masy ciała w porównaniu z osobami z zachowanymi funkcjonalnymi jednostkami zębowymi.
- Ograniczona zdolność żucia może prowadzić do unikania produktów bogatych w błonnik, takich jak warzywa i owoce, oraz do częstszego wyboru miękkich i bardziej kalorycznych pokarmów.
- Autorzy badania opublikowanego w Journal of Periodontology podkreślają, że zdrowie jamy ustnej powinno być traktowane jako ważny element strategii profilaktyki otyłości i zdrowego starzenia się.
Źródło:
- https://aap.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/jper.70100
