Wystąpienie Rzecznika Praw Obywatelskich ponownie kieruje uwagę resortów zdrowia oraz rodziny na problem FASD – spektrum płodowych zaburzeń alkoholowych, których przyczyną jest spożywanie alkoholu przez ciężarne. Marcin Wiącek podkreśla, że choć obowiązki państwa wobec matek i dzieci zostały jasno zapisane w Konstytucji, praktyka wciąż nie pozwala skutecznie chronić najmłodszych. Rzecznik oczekuje, że Ministerstwo Zdrowia oraz Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przedstawią swoje stanowiska i rozpoczną prace nad systemowymi rozwiązaniami.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie są główne przyczyny i skutki FASD w Polsce.
- Dlaczego RPO postuluje wprowadzenie szybkiej ścieżki odwykowej dla kobiet ciężarnych.
- Jakie luki występują w systemie opieki zdrowotnej i społecznej wobec kobiet z uzależnieniem.
- Jakie działania Rzecznik oczekuje od Ministerstwa Zdrowia i Ministerstwa Rodziny.
Skala problemu: dane alarmują, system reaguje zbyt późno
Rzecznik wskazuje, że w Polsce na około 300 tys. urodzeń rocznie aż 1000 dzieci rodzi się z FAS – najcięższą postacią FASD. Choroba pozostaje nieuleczalna, a jej konsekwencje towarzyszą pacjentowi przez całe życie. Z badań Instytutu Matki i Dziecka wynika, że alkohol w ciąży spożywało 50% kobiet, w tym 10% regularnie i w dużych dawkach. Mimo skali zjawiska lekarze ginekolodzy, położnicy oraz personel pielęgniarski często nie mają pełnej świadomości, jak powszechne jest to ryzyko.
Ochrona zdrowia matek i dzieci nie jest realizowana zgodnie z Konstytucją
W wystąpieniu RPO przypomina, że art. 71 ust. 2 Konstytucji RP nakłada na państwo obowiązek otoczenia matki szczególną pomocą przed i po porodzie, a art. 68 ust. 3 gwarantuje szczególną opiekę zdrowotną kobietom ciężarnym i dzieciom. Także Konwencja ONZ o prawach dziecka zobowiązuje państwa do zapewnienia właściwej opieki medycznej matkom w okresie okołoporodowym.
Zdaniem Rzecznika te zobowiązania nie są dziś w pełni realizowane – działania profilaktyczne i edukacyjne są rozproszone i nieskuteczne, a państwowe systemy wsparcia nie obejmują realnych narzędzi przeciwdziałania uzależnieniom kobiet w ciąży.
Brak procedur i wsparcia rodzin. Luka w systemie socjalnym
RPO zwraca uwagę, że w obszarze pomocy społecznej i systemu osłony socjalnej brakuje przepisów odnoszących się do ryzyka uzależnienia kobiet w ciąży. Świadczenia rodzinne, świadczenie wychowawcze czy program „Za życiem” nie oferują dedykowanych mechanizmów reagowania, a państwo pozostaje bezradne wobec konsekwencji picia alkoholu przez przyszłe matki. W efekcie dziecko z FASD trafia do systemu opieki już z trwałymi zaburzeniami, których można było uniknąć, gdyby odpowiednie działania wobec matki wdrożono odpowiednio wcześnie.
Szybka ścieżka odwykowa dla kobiet ciężarnych
Wiącek podkreśla, że w przypadku ciężarnej z uzależnieniem konieczne jest uruchomienie specjalnej, szybkiej procedury kierującej pacjentkę do terapii stacjonarnej w ośrodkach przystosowanych do opieki nad kobietami spodziewającymi się dziecka. Według Rzecznika takie rozwiązanie mogłoby realnie zapobiec kolejnym przypadkom FASD. Jak zaznacza, troska o zdrowie dziecka powinna należeć do priorytetów państwa, zwłaszcza że zaniedbania w tym obszarze uderzają w grupy najbardziej narażone.
Wystąpienie do ministerstw: RPO oczekuje stanowiska
W piśmie skierowanym do ministrów zdrowia oraz rodziny Marcin Wiącek napisał: „Zwracam się zatem do Pani Minister (…) z uprzejmą prośbą o przedstawienie stanowiska wobec sygnalizowanego problemu oraz podjęcie stosownych działań”. Rzecznik oczekuje jasnych deklaracji i zapowiada dalsze monitorowanie sprawy.
Główne wnioski
- Skala FASD w Polsce jest poważna – co roku rodzi się około 1000 dzieci z FAS, a alkohol w ciąży spożywało 50% kobiet, w tym 10% regularnie.
- Brakuje systemowych narzędzi profilaktyki i interwencji – zarówno w ochronie zdrowia, jak i w systemie pomocy społecznej nie istnieją procedury pozwalające reagować na uzależnienia kobiet w ciąży.
- RPO proponuje stworzenie szybkiej ścieżki odwykowej – rozwiązanie miałoby obejmować kierowanie ciężarnych z uzależnieniem do wyspecjalizowanych ośrodków z opieką stacjonarną.
- Rzecznik oczekuje działań od MZ i MRPiPS – w wystąpieniu poprosił oba resorty o przedstawienie stanowiska i przygotowanie rozwiązań systemowych.
Źródło:
- https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-kobiety-ciaza-alkohol-fasd-mz-mrpips

