Ekstremalne zjawiska pogodowe stają się jednym z największych zagrożeń dla zdrowia publicznego w Europie. W opublikowanym właśnie liście otwartym Komisja ds. Klimatu i Zdrowia WHO apeluje do rządów o pilne działania. Wzywa do zmiany podejścia: zmiany klimatyczne to nie problem przyszłości, ale realne i rosnące zagrożenie dla systemów ochrony zdrowia – tu i teraz.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zagrożenia zdrowotne niesie ze sobą rosnąca liczba fal upałów w Europie.
- Dlaczego WHO uznaje zmiany klimatu za pilny kryzys zdrowotny, a nie wyłącznie środowiskowy.
- Które grupy pacjentów są najbardziej narażone na skutki ekstremalnych temperatur i chorób zakaźnych.
- Jakie działania i inwestycje mogą realnie ograniczyć śmiertelność i poprawić odporność systemu ochrony zdrowia.
Rosnąca liczba zgonów i nowe ogniska chorób
W latach 2022–2023 w 35 krajach europejskich odnotowano ponad 100 tys. zgonów spowodowanych falami upałów. Część z nich pozostaje niewidoczna w statystykach – występuje jako zawały, udary czy niewydolności oddechowe. Tymczasem, jak podkreślają eksperci, korelacja z ekstremalną temperaturą jest bezsprzeczna.
W samym czerwcu 2025 r., zanim jeszcze rozpoczęło się kalendarzowe lato, Europa Zachodnia doświadczyła dwóch wyjątkowo silnych fal upałów – a był to najgorętszy czerwiec w historii pomiarów. Jednocześnie obserwowany jest bezprecedensowy wzrost przypadków chorób zakaźnych – liczba lokalnych zakażeń dengi w krajach UE/EOG wzrosła aż o 368% między 2022 a 2024 rokiem.
Najbardziej zagrożone grupy: seniorzy, dzieci, kobiety w ciąży, osoby pracujące fizycznie
Eksperci wskazują szczególnie wrażliwe grupy: osoby starsze, dzieci, kobiety w ciąży, osoby z niepełnosprawnościami oraz pracownicy narażeni na działanie wysokich temperatur. Upały mają też wpływ pośredni – pogarszają kondycję psychiczną, zaburzają sen, obniżają zdolności poznawcze i produktywność. Dodatkowo generują wyższe koszty utrzymania, zwiększają zużycie energii i niszczą plony.
Szpitale – krytyczne braki i ryzyko awarii
Oddziały ratunkowe i internistyczne już dziś notują wzrost liczby hospitalizacji pacjentów z chorobami układu sercowo-naczyniowego, oddechowego i nerek. Wzrasta też liczba przypadków przegrzania i hospitalizacji pacjentów z zaburzeniami psychicznymi – część leków zaburza bowiem mechanizmy termoregulacji. W ekstremalnych przypadkach dochodzi do awarii infrastruktury szpitalnej – jak w 2022 r. w londyńskich szpitalach Guy’s and St Thomas’.
WHO ostrzega: to nie incydenty, ale symptomy systemowego zagrożenia, które będzie się pogłębiać.
Potrzeba natychmiastowych działań
Komisja podkreśla, że wdrażanie planów reagowania na fale upałów może uratować życie tysięcy osób. Ich skuteczność została udowodniona – pod warunkiem szybkiego działania. Dlatego apele nie dotyczą przyszłości, ale teraźniejszości: potrzebujemy planów tu i teraz, a nie „za parę lat”.
Kryzys klimatyczny to również kryzys ekonomiczny i zdrowotny
Autorzy listu apelują również o zmianę podejścia do oceny efektywności polityki. Obecne wskaźniki, takie jak PKB, nie uwzględniają kosztów zdrowotnych katastrof klimatycznych. Leczenie ofiar pożarów może podnosić statystyki gospodarcze, ale nie pokazuje cierpienia i strat. WHO wzywa do uwzględnienia zdrowia, równości i zrównoważonego rozwoju w polityce makroekonomicznej.
Zielona infrastruktura i redukcja emisji to również działania na rzecz zdrowia
Rozwiązania są znane: zielone przestrzenie miejskie, redukcja emisji, odejście od paliw kopalnych. Zwiększenie zazielenienia miast o 30% może ograniczyć zgony związane z upałami nawet o 40%. To inwestycje, które służą nie tylko planecie, ale także naszym pacjentom i systemowi ochrony zdrowia.
Zdrowie publiczne nie może czekać
W nadchodzących miesiącach Komisja WHO planuje przedstawić konkretne i międzysektorowe rekomendacje, które mają stanowić punkt wyjścia dla realnych zmian. Eksperci podkreślają: potrzebne są nie kosmetyczne poprawki, ale odważne decyzje polityczne, oparte na danych, doświadczeniu i perspektywie zdrowia publicznego.
Główne wnioski
- Ponad 100 tys. zgonów w latach 2022–2023 w 35 krajach Europy miało związek z falami upałów.
- Wzrost o 368% przypadków lokalnej dengi w UE/EOG między 2022 a 2024 r. pokazuje ekspansję chorób klimatycznych.
- Szpitale są przeciążone – rośnie liczba hospitalizacji pacjentów z chorobami serca, nerek i problemami psychicznymi.
- Plany reagowania na upały oraz zielona infrastruktura mogą ograniczyć śmiertelność nawet o 40% i zmniejszyć koszty zdrowotne.
Źródło:
- Extreme weather events in the European Region are a health emergency not just a climate one / Pan-European Commission on Climate and Health
