Kwiecień to miesiąc świadomości raka jądra – choroby, która choć rzadko omawiana publicznie, dotyka coraz większej liczby młodych mężczyzn. Według danych statystycznych, w Polsce notuje się ponad 1000 nowych zachorowań rocznie, a liczba ta wzrasta w tempie 5% rocznie. Jednocześnie rak jądra charakteryzuje się bardzo dobrym rokowaniem – pod warunkiem wczesnego rozpoznania. Dlatego profilaktyka, edukacja i regularne samobadanie są kluczowe.
Czym jest rak jądra?
Rak jądra to nowotwór złośliwy rozwijający się najczęściej w komórkach rozrodczych. Choroba dotyczy głównie mężczyzn w wieku 15–44 lat. Wyróżniamy dwa główne typy histopatologiczne: nasieniaki (ok. 40%) i nienasieniaki (ok. 60%). Mimo że rak jądra stanowi zaledwie 1% wszystkich nowotworów złośliwych u mężczyzn, to jest najczęściej diagnozowaną chorobą onkologiczną wśród młodych dorosłych.
Nowotwór ten ma tendencję do szybkiego dawania przerzutów, m.in. do węzłów chłonnych, płuc, wątroby czy mózgu. Mimo to, leczenie – dzięki czułości na chemioterapię – często kończy się pełnym wyleczeniem.
Objawy raka jądra – na co zwrócić uwagę?
Najczęstszym objawem raka jądra jest jego bezbolesne powiększenie lub pojawienie się twardej, guzowatej zmiany. Inne symptomy to:
- uczucie ciężkości w mosznie,
- ból lub dyskomfort,
- nagromadzenie płynu (tzw. wodniak),
- powiększenie gruczołów piersiowych (ginekomastia),
- dolegliwości bólowe jamy brzusznej lub kaszel (w przypadku przerzutów).
Jak podkreśla lek. med. Sebastian Piotrowicz z Europejskiego Centrum Zdrowia w Otwocku:
Powiększenie części lub całego jądra z wyczuwalnym guzem jest niepokojącym objawem i powinno skłonić chorego do wizyty u urologa. Najczęściej powiększone jądro jest twarde, wyraźnie cięższe i z reguły niebolesne.
Samobadanie – prosta i skuteczna profilaktyka
Regularne samobadanie jąder to najskuteczniejsza metoda wczesnego wykrycia raka jądra. Eksperci zalecają wykonywanie go raz w miesiącu, najlepiej pod prysznicem lub w ciepłej kąpieli, kiedy skóra moszny jest rozluźniona.
Badanie polega na delikatnym przetaczaniu każdego jądra między kciukiem, a palcem wskazującym, by wyczuć ewentualne zmiany w strukturze, guzki czy nieprawidłowości. W przypadku wykrycia czegokolwiek niepokojącego – nie należy zwlekać z konsultacją u specjalisty.
Diagnostyka raka jądra
W razie podejrzenia raka jądra lekarz przeprowadza badanie fizykalne i kieruje na badanie ultrasonograficzne (USG), które ma niemal 100% czułość w wykrywaniu zmian. W dalszej kolejności wykonuje się:
- oznaczenie markerów nowotworowych (AFP, beta-HCG, LDH),
- morfologię krwi i badania biochemiczne,
- tomografię komputerową jamy brzusznej i RTG klatki piersiowej,
- ewentualnie PET i MRI – w przypadku zaawansowanych objawów.
Rozpoznanie ostateczne opiera się na histopatologicznym badaniu jądra usuniętego w ramach orchidektomii.
Leczenie i rokowania
Leczenie raka jądra obejmuje chirurgiczne usunięcie jądra oraz – w zależności od typu i zaawansowania nowotworu – chemioterapię, radioterapię i obserwację. Wysokie wskaźniki przeżycia sprawiają, że rak jądra należy do najlepiej rokujących nowotworów:
- w I stopniu zaawansowania – 98–100% pacjentów zostaje wyleczonych,
- w bardziej zaawansowanych przypadkach – 70–90%.
Leczenie może jednak wiązać się z długofalowymi skutkami, m.in. zaburzeniami płodności czy problemami emocjonalnymi. Jak wykazują badania, aż 98% pacjentów po raku jądra doświadczało epizodów depresyjnych.
Edukacja zdrowotna i samokontrola jako element profilaktyki raka jądra
Rak jądra to najczęstszy nowotwór złośliwy występujący u młodych mężczyzn. Mimo że jego zachorowalność systematycznie rośnie, nie istnieją obecnie w Polsce populacyjne programy przesiewowe dedykowane tej chorobie. Dlatego tak duże znaczenie w profilaktyce odgrywają edukacja zdrowotna i regularna samokontrola.
Eksperci zwracają uwagę, że samobadanie jąder, wykonywane raz w miesiącu – najlepiej po ciepłej kąpieli lub prysznicu – może przyczynić się do wczesnego wykrycia guza. Niewielki, twardy, niebolesny guzek lub zmiana konsystencji jądra to sygnały, których nie wolno bagatelizować. Wczesna diagnoza oznacza większą szansę na pełne wyleczenie – nawet do 98% przypadków we wczesnym stadium kończy się całkowitym powrotem do zdrowia.
Dzięki edukacji pacjenci są w stanie szybciej rozpoznać niepokojące objawy, a lekarze – wdrożyć odpowiednią diagnostykę i leczenie. Samokontrola jąder nie wymaga specjalistycznej wiedzy ani sprzętu, a jej znaczenie porównywane jest do samobadania piersi u kobiet.
Rak jądra to choroba, która może dotknąć każdego młodego mężczyzny. Dlatego tak ważne jest, by nie bagatelizować objawów, prowadzić regularne samobadanie i – w razie wątpliwości – zgłosić się do specjalisty. Wczesne wykrycie to niemal pewne wyleczenie. Kwiecień to dobry moment, by przypomnieć sobie, że troska o zdrowie zaczyna się od świadomości.
Źródła:
- testicularcancerawarenessfoundation.org
- slaskie.eska.pl
- zwrotnikraka.pl
- slaskie.eska.pl’
- aacr.org
- macmillan.org.uk
- x.com/testescancer
