Rzecznik Praw Obywatelskich zwrócił się 3 kwietnia 2026 r. do Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia w sprawie zasad dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego obywateli Ukrainy ze statusem UKR. Chodzi o obowiązek wnoszenia tzw. opłaty dodatkowej, który w praktyce blokuje dostęp do systemu osobom gotowym opłacać składki. Problem pojawił się po zmianach przepisów, które ograniczyły wcześniejsze uprawnienia tej grupy.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie zasady obowiązują przy dobrowolnym ubezpieczeniu zdrowotnym w NFZ dla obywateli Ukrainy.
- Skąd wynika opłata dodatkowa sięgająca 17–18 tys. zł.
- Jakie wątpliwości prawne wskazuje Rzecznik Praw Obywatelskich.
- Jakie pytania skierowano do Prezesa NFZ i czego dotyczą.
Skargi po zmianach przepisów
Impulsem do interwencji było wystąpienie jednej z fundacji, która zwróciła uwagę na rosnącą liczbę zgłoszeń od obywateli Ukrainy. Po utracie prawa do świadczeń finansowanych przez NFZ część z nich próbuje zawrzeć umowę dobrowolnego ubezpieczenia zdrowotnego.
Z przekazywanych informacji wynika, że w takich przypadkach NFZ uzależnia zawarcie umowy od wniesienia jednorazowej opłaty dodatkowej. Jej wysokość sięga ok. 17–18 tys. zł. Dla wielu osób oznacza to realną barierę wejścia do systemu, mimo deklarowanej gotowości do opłacania bieżących składek.
Skąd bierze się opłata dodatkowa dla obywateli Ukrainy?
Zasady naliczania opłaty wynikają z art. 68 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Wysokość opłaty zależy od długości przerwy w ubezpieczeniu:
- od 20% podstawy wymiaru składki – przy przerwie od 3 miesięcy do roku
- do 200% dochodów przyjętych jako podstawa – gdy przerwa przekracza 10 lat
W praktyce oznacza to, że osoby, które nie były objęte systemem ubezpieczenia zdrowotnego w Polsce lub nie opłacały składek przez dłuższy czas, muszą uregulować dodatkową opłatę przed podpisaniem umowy.
Wątpliwości dotyczące osób ze statusem UKR
Rzecznik Praw Obywatelskich nie kwestionuje samej konstrukcji opłaty dodatkowej. Wskazuje jednak na problem interpretacyjny w odniesieniu do obywateli Ukrainy, którzy do 5 marca 2026 r. korzystali z publicznej ochrony zdrowia na podstawie tzw. specustawy.
Zgodnie z wcześniejszymi przepisami osoby ze statusem UKR miały prawo do świadczeń zdrowotnych na zasadach zbliżonych do osób ubezpieczonych – mimo że formalnie nie podlegały systemowi składkowemu. To rodzi pytanie, czy okres korzystania z tych uprawnień powinien być traktowany jako „przerwa w ubezpieczeniu”.
Pytania RPO do Prezesa NFZ
RPO Marcin Wiącek skierował do prezesa NFZ Filipa Nowaka trzy kluczowe pytania:
- czy w przypadku obywateli Ukrainy ze statusem UKR zasadne jest naliczanie opłaty dodatkowej przy zawieraniu umowy dobrowolnego ubezpieczenia
- czy okres legalnego pobytu w Polsce, w którym przysługiwało prawo do świadczeń na podstawie specustawy, powinien wyłączać obowiązek tej opłaty
- czy możliwe jest zawarcie umowy dobrowolnego ubezpieczenia bez konieczności ponoszenia jednorazowej opłaty rzędu kilkunastu tysięcy zł
Sprawa ma istotne znaczenie dla funkcjonowania systemu ochrony zdrowia, zwłaszcza w kontekście dostępności świadczeń dla osób przebywających w Polsce na podstawie szczególnych regulacji.
Główne wnioski
- Opłata dodatkowa przy dobrowolnym ubezpieczeniu zdrowotnym może wynosić ok. 17–18 tys. zł, co stanowi realną barierę dostępu do systemu.
- Podstawą prawną naliczania opłaty jest art. 68 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej – jej wysokość zależy od długości przerwy w ubezpieczeniu (od 20% do 200%).
- RPO wskazuje wątpliwości, czy okres korzystania ze świadczeń na podstawie specustawy powinien być traktowany jako przerwa w ubezpieczeniu.
- Stanowisko NFZ będzie kluczowe dla określenia, czy możliwe jest zawarcie ubezpieczenia bez jednorazowej opłaty dla tej grupy osób.
Źródło:
- https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-dobrowolne-ubezpieczenia-zdrowotne-obywatele-ukrainy-nfz
