Neuroblastoma, jeden z najczęstszych nowotworów wieku dziecięcego, mimo początkowej skuteczności leczenia, często powraca po kilku latach. Najnowsze badania opublikowane 7 sierpnia 2025 r. w czasopiśmie Cancer Discovery rzucają nowe światło na mechanizm tego nawrotu. Zespół naukowców z Sanford Burnham Prebys, University of California i innych ośrodków badawczych zidentyfikował kluczową rolę tzw. kolistego pozachromosomalnego DNA (ecDNA) w przetrwaniu i reaktywacji komórek nowotworowych po leczeniu.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Co to jest koliste pozachromosomalne DNA (ecDNA) i jaka jest jego rola w neuroblastomie.
- Dlaczego neuroblastoma często wraca mimo początkowego sukcesu terapii.
- Jakie komórki nowotworowe przetrwają leczenie i co je charakteryzuje.
- Jakie są możliwości leczenia celowanego, które eliminuje komórki w stanie „uśpienia”.
ecDNA – nowy trop w walce z nawrotami nowotworów dziecięcych
Zespół badawczy wykazał, że wewnątrz komórek nowotworowych obecne są koliste fragmenty DNA, oderwane od chromosomów i nieprawidłowo połączone w wyniku błędów w naprawie materiału genetycznego. Struktury te, znane jako pozachromosomalne DNA (ecDNA), mogą zawierać onkogeny – geny odpowiedzialne za rozwój nowotworów.
Wykazaliśmy, że te ecDNA występują znacznie liczniej w litych nowotworach wieku dziecięcego, niż wcześniej sądziliśmy. Wykazaliśmy również, że wiążą się one z bardzo złym rokowaniem – powiedział dr Lukas Chavez, profesor nadzwyczajny w Programie Genomu Nowotworowego i Epigenetyki Sanford Burnham Prebys.
Dlaczego neuroblastoma wraca mimo skutecznej chemioterapii?
Nowotwory zawierające wiele kopii onkogenu MYCN w ecDNA wykazują szybki wzrost, ale równocześnie są bardziej wrażliwe na standardową chemioterapię. Jednak nie wszystkie komórki nowotworowe zachowują się w ten sposób.
Naukowcy odkryli, że część komórek nowotworowych zawierających niewielką liczbę kopii MYCN w ecDNA przechodzi w stan tzw. komórkowego starzenia się – biologicznie nieaktywnego trybu, w którym nie dochodzi do podziału komórek, ale są one wciąż obecne i odporne na chemioterapię.
Komórki nowotworowe z mniejszą liczbą kopii onkogenu w ecDNA wchodzą w stan przypominający zombie, znany jako starzenie się, w którym utrzymują się, ale nie dzielą się już, tworząc nowe komórki. Chemioterapia nie ma wpływu na te komórki zombie i mogą one zostać reaktywowane rok lub dwa później, wywołując nawrót nowotworu – czytamy w publikacji.
Potencjał terapii łączonych – nadzieja na trwałe wyleczenie
Eksperymenty prowadzone na modelach mysich neuroblastoma pokazały, że połączenie klasycznej chemioterapii z terapią skierowaną przeciwko komórkom w stanie starzenia może znacząco poprawić efekty leczenia.
Badanie to ma znaczenie nie tylko dla neuroblastomy, ale także dla innych nowotworów dziecięcych. Ashley Hui, studentka pracująca w laboratorium Chaveza, wykazała, że podobny mechanizm można zaobserwować również w przypadku rdzeniaka zarodkowego (medulloblastomy) – najczęściej występującego złośliwego nowotworu mózgu u dzieci.
Łącząc analizę genomiczną DNA guza z eksperymentami funkcjonalnymi opartymi na hipotezach i wysokoprzepustowymi badaniami leków, chcemy odkryć nowe leki i kombinacje leków, które zatrzymają wzrost guza poprzez eliminację tych onkogennych kręgów DNA – powiedział Chavez.
Zmiana podejścia do terapii nowotworów dziecięcych
Odkrycia zespołu badawczego dostarczają argumentów za wprowadzeniem strategii terapeutycznych uwzględniających specyfikę ecDNA i mechanizmu komórkowego starzenia. Otwierają też drogę do tworzenia terapii spersonalizowanych, opartych na precyzyjnej analizie genomu nowotworu.
Ostatecznie naszym celem jest przełożenie tych osiągnięć naukowych na skuteczniejsze terapie i trwalsze metody leczenia dzieci chorych na raka mózgu – podkreślił Chavez.
👉 Wyniki oraz opis badań znajdziesz pod TYM LINKIEM
Główne wnioski
- ecDNA kluczowe dla nawrotów – fragmenty DNA poza chromosomami zawierające onkogen MYCN przyczyniają się do nawrotów neuroblastomy.
- Chemioterapia nie eliminuje wszystkich komórek – część komórek wchodzi w stan starzenia i pozostaje niewrażliwa na leczenie.
- Nowe podejście terapeutyczne – połączenie chemioterapii z lekami działającymi na komórki „zombie” może zwiększyć skuteczność terapii.
- Potencjał dla innych nowotworów – podobne mechanizmy obserwuje się także w medulloblastomie, najczęstszym nowotworze mózgu u dzieci.
Źródło:
- Sanford Burnham Prebys
- Cancer Discovery
