W Wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów pojawił się projekt ustawy o zawodzie pielęgniarki i zawodzie położnej oznaczony numerem UD387. To zapowiedź szerokiej przebudowy przepisów, które dziś opierają się na ustawie uchwalonej 15 lat temu. Skala planowanych zmian jest duża, bo obejmuje jednocześnie kompetencje zawodowe, ścieżki uzyskiwania prawa wykonywania zawodu, zasady kształcenia oraz organizację rozwoju podyplomowego. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to III lub IV kwartał 2026 r.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie duże zmiany dla pielęgniarek i położnych przewiduje projekt ustawy UD387 wpisany do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów.
- Jak mają zmienić się kompetencje zawodowe, w tym zakres samodzielnych świadczeń, rola APN oraz możliwość udzielania świadczeń z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych.
- Jakie nowe zasady obejmą kształcenie, specjalizacje i rozwój zawodowy, w tym punkty edukacyjne, akredytacje oraz egzaminy organizowane przez CEM.
- Jak projekt reguluje dostęp do zawodu dla osób z dyplomami spoza UE oraz zasady potwierdzania znajomości języka polskiego.
Projekt UD387 już w wykazie prac Rady Ministrów
Samo wpisanie projektu do wykazu nie oznacza jeszcze uchwalenia nowych przepisów, ale jest wyraźnym sygnałem, że Ministerstwo Zdrowia chce przeprowadzić gruntowną reformę zasad wykonywania zawodu pielęgniarki i położnej. W oficjalnym opisie rząd wskazuje, że obecne regulacje nie nadążają za zmianami w systemie ochrony zdrowia, rozwojem kompetencji zawodowych, postępem medycyny oraz nowymi wyzwaniami organizacyjnymi i demograficznymi.
To ważna zmiana także z perspektywy rynku pracy i organizacji świadczeń. Projekt nie dotyczy jednego wycinka systemu, ale ma uporządkować cały model – od zasad wykonywania zawodu i rejestrów, przez studia i akredytację uczelni, po specjalizacje, kursy kwalifikacyjne, egzaminy oraz ustawiczny rozwój zawodowy.
Szerszy zakres uprawnień i nowe role zawodowe
Jednym z najważniejszych założeń projektu jest rozszerzenie i doprecyzowanie zakresu samodzielnych kompetencji pielęgniarek i położnych. Rząd wprost wskazuje, że obecne przepisy zbyt wąsko opisują zakres wykonywania tych zawodów i nie oddają realnych możliwości kadry. Projekt ma zaktualizować katalog świadczeń oraz dostosować go do rzeczywistych kwalifikacji i miejsc pracy pielęgniarek oraz położnych.
W planowanych rozwiązaniach pojawia się m.in. rozszerzenie uprawnień o stwierdzanie zgonu w obszarze opieki paliatywnej i długoterminowej. Ministerstwo Zdrowia zapowiada też otwarcie przepisów na udzielanie świadczeń z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych, czego w obecnej ustawie wprost brakuje.
Dodatkowo projekt ma uznać jako wykonywanie zawodu również pracę na stanowisku pielęgniarki w środowiskowych domach samopomocy, zakładach aktywności zawodowej, zakładach pracy chronionej oraz ośrodkach rehabilitacji społecznej i zawodowej osób z niepełnosprawnościami. Dla części środowiska to może mieć praktyczne znaczenie, bo dziś zatrudnienie w takich miejscach nie zawsze jest traktowane jako forma wykonywania zawodu, co później wpływa na ciągłość stażu zawodowego.
Trzy poziomy kompetencji i wyodrębnienie APN
Projekt porządkuje także poziomy kompetencyjne. W jego założeniach mają funkcjonować trzy poziomy: pielęgniarka lub położna ogólna, kwalifikowana oraz kliniczna. Podział ma zależeć od ukończonego kształcenia przed- i podyplomowego oraz od posiadanych kompetencji. Rozwiązanie ma wreszcie przełożyć rozwój zawodowy na czytelniejszy model organizacyjny i kadrowy.
Jeszcze dalej idzie propozycja dotycząca pielęgniarki i położnej zaawansowanej praktyki, czyli APN. Projekt przewiduje wyodrębnienie tej roli jako samodzielnej profesjonalistki z rozszerzonym zakresem uprawnień, odpowiedzialności i samodzielności zawodowej. Zgodnie z założeniami APN ma być osoba z najwyższym poziomem kompetencyjnym, z dyplomem magistra, tytułem specjalisty oraz co najmniej 10-letnim doświadczeniem zawodowym, w tym minimum 5 lat w danej dziedzinie świadczeń. Według szacunków opisanych w projekcie grupa APN miałaby stanowić około 2% ogółu pielęgniarek i położnych zatrudnionych w systemie ochrony zdrowia.
Dla pracodawców i podmiotów leczniczych ważne będzie również to, że szczegółowy wykaz czynności zawodowych na poszczególnych poziomach ma zostać ujęty w jednym akcie wykonawczym. To może uprościć tworzenie zakresów obowiązków i uporządkować różnice pomiędzy stanowiskami.
Nowa ścieżka dla osób z dyplomem spoza UE
Projekt odpowiada też na problem, który od dawna wraca w dyskusjach kadrowych, czyli uznawanie kwalifikacji osób, które ukończyły pielęgniarstwo lub położnictwo poza Unią Europejską. Obecnie podstawową drogą pozostaje nostryfikacja dyplomu, a ta bywa skomplikowana i czasochłonna. Projekt przewiduje dodatkową możliwość uzyskania prawa wykonywania zawodu po zdaniu Państwowego Egzaminu Weryfikacyjnego pielęgniarki lub położnej – PEW.
Egzamin ma być organizowany przez Centrum Egzaminów Medycznych dwa razy do roku. Uznanie kwalifikacji w tym trybie miałoby następować na wniosek zainteresowanej osoby, decyzją dyrektora CEM.
Egzamin z języka polskiego i zmiany w rejestrach
Nowa ustawa ma również stworzyć podstawę prawną do przeprowadzania egzaminu z języka polskiego dla cudzoziemców oraz obywateli państw UE ubiegających się o prawo wykonywania zawodu, jeśli nie ukończyli studiów w języku polskim albo nie mają innych dokumentów potwierdzających odpowiedni poziom znajomości języka. Egzamin ma przeprowadzać Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych. Pozytywny wynik będzie potwierdzany zaświadczeniem.
Projekt przewiduje też rozszerzenie katalogu danych gromadzonych w Centralnym Rejestrze Pielęgniarek i Położnych oraz rejestrach prowadzonych przez okręgowe izby. Do rejestru mają trafić m.in. zdjęcie lub wizerunek pielęgniarki albo położnej oraz numer serii prawa wykonywania zawodu.
Koniec z kształceniem online? Resort chce wzmocnić standardy studiów
Duży blok zmian dotyczy edukacji. Ministerstwo Zdrowia wskazuje, że do resortu docierały sygnały, iż nie wszystkie uczelnie prowadzą kierunek pielęgniarstwo zgodnie z obowiązującymi standardami, zwłaszcza gdy zajęcia odbywają się online. Odpowiedzią mają być mocniejsze regulacje ustawowe wzmacniające jakość kształcenia.
Projekt zakłada, że studia pierwszego i drugiego stopnia na kierunku pielęgniarstwo i położnictwo będą mogły być prowadzone wyłącznie w formie stacjonarnej. W przypadku pielęgniarstwa studia pierwszego stopnia mają nadal trwać co najmniej 3 lata i obejmować co najmniej 4600 godzin kształcenia zawodowego. Uczelnia będzie mogła uruchomić kształcenie na drugim stopniu dopiero po ukończeniu co najmniej jednego cyklu kształcenia na poziomie pierwszego stopnia.
Zmieni się również nazwa organu akredytacyjnego. Krajowa Rada Akredytacyjna Szkół Pielęgniarek i Położnych ma zostać zastąpiona przez Krajową Radę Akredytacyjną Uczelni Kształcących Pielęgniarki i Położne. W ten sposób rząd chce lepiej dopasować nazwę do rzeczywistych zadań tego organu i uporządkować tryb akredytacji. Uczelnie mają składać wnioski o akredytację nie później niż 6 miesięcy przed rozpoczęciem rekrutacji albo przed upływem dotychczasowej akredytacji, a sama akredytacja ma być przyznawana na okres od 3 do 5 lat.
Punkty edukacyjne i nowe zasady specjalizacji
Projektowana ustawa ma wprowadzić ustawowy obowiązek zdobywania punktów edukacyjnych przez pielęgniarki i położne. Dziś takie rozwiązanie funkcjonuje na podstawie uchwały NRPiP, ale nie ma rangi ustawowej. Po zmianach dopełnianie obowiązku ustawicznego rozwoju zawodowego ma następować w 5-letnim okresie rozliczeniowym przez uzyskanie wymaganej liczby punktów za udział w określonych formach kształcenia i samokształcenia. Ministerstwo Zdrowia już w lutym zapowiadało obowiązkowy, punktowy system doskonalenia zawodowego.
Uporządkowany ma zostać także model kształcenia podyplomowego. Projekt przewiduje, że specjalizacje będą mogły prowadzić wyłącznie jednostki posiadające akredytację dyrektora CMKP, a sam proces ma zostać bardziej zbliżony do standardów obowiązujących w innych zawodach medycznych. Akredytacja dla jednostek szkolących ma być udzielana na 5 lat.
Ważna jest też zmiana egzaminacyjna. Państwowy Egzamin Specjalizacyjny Pielęgniarki lub Położnej – PESP – ma być organizowany przez CEM, a nie jak dotąd przez CMKP. Projekt przewiduje również nowy element, czyli egzamin praktyczny po zaliczeniu części teoretycznej. Ten kierunek ma ujednolicić proces egzaminowania z rozwiązaniami funkcjonującymi już w innych zawodach medycznych.
Główne wnioski
- Projekt UD387 został wpisany do Wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów, a planowany termin przyjęcia projektu przez RM wyznaczono na III lub IV kwartał 2026 r..
- Projekt przewiduje rozszerzenie kompetencji pielęgniarek i położnych, w tym m.in. możliwość stwierdzania zgonu w opiece paliatywnej i długoterminowej oraz wykonywania świadczeń z wykorzystaniem systemów teleinformatycznych.
- Ustawa ma wprowadzić trzy poziomy kompetencyjne – ogólny, kwalifikowany i kliniczny – oraz wyodrębnić rolę pielęgniarki i położnej zaawansowanej praktyki (APN), która według założeń może objąć około 2% zatrudnionych w systemie.
- Zmiany obejmą także kształcenie i rozwój zawodowy: studia mają być prowadzone wyłącznie stacjonarnie, pojawi się ustawowy obowiązek zdobywania punktów edukacyjnych, a organizację egzaminów specjalizacyjnych przejmie CEM, z dodatkową częścią praktyczną w formule PESP.
Źródło:
- https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-zawodzie-pielegniarki-i-zawodzie-poloznej
