Najnowszy przegląd badań opublikowany na łamach The Lancet Child & Adolescent Health alarmuje: dzieci są coraz bardziej narażone na szkodliwe działanie chemikaliów zawartych w tworzywach sztucznych. Naukowcy z NYU Langone Health wzywają do natychmiastowych działań – zarówno na poziomie indywidualnym, jak i systemowym – aby ograniczyć to zagrożenie i chronić zdrowie najmłodszych pokoleń.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie chemikalia zawarte w plastiku są szczególnie szkodliwe dla dzieci i jak wpływają na zdrowie.
- Jakie choroby i zaburzenia mogą być efektem wczesnej ekspozycji na tworzywa sztuczne.
- Jakie proste kroki mogą podjąć rodzice, by ograniczyć kontakt dzieci z toksycznymi substancjami.
- Dlaczego naukowcy apelują o międzynarodowe regulacje i jakie działania są już podejmowane.
Toksyczne chemikalia z plastiku zagrażają zdrowiu dzieci
Autorzy przeglądu zwracają uwagę na trzy grupy związków chemicznych najczęściej występujących w tworzywach sztucznych: ftalany (nadające elastyczność), bisfenole (odpowiedzialne za sztywność) oraz substancje perfluoroalkilowe – PFAS (odporne na temperaturę i wodę). Substancje te obecne są w setkach codziennych produktów – od opakowań żywności, przez kosmetyki, po paragony sklepowe.
Zebrane dowody – oparte na analizie danych od tysięcy kobiet w ciąży, dzieci i noworodków – wskazują na ich związek z licznymi problemami zdrowotnymi, takimi jak:
- otyłość,
- choroby serca,
- niepłodność,
- astma,
- zaburzenia neuro-rozwojowe, w tym ADHD i autyzm.
Nasze odkrycia wskazują na rolę plastiku we wczesnym rozwoju wielu chorób przewlekłych, które dają o sobie znać w okresie dojrzewania i dorosłości – powiedział dr Leonardo Trasande, główny autor opracowania, pediatra środowiskowy i profesor NYU Grossman School of Medicine.
Mikroplastik, nanocząsteczki i zaburzenia hormonalne
Jak zauważają badacze, podczas użytkowania, podgrzewania lub przetwarzania tworzyw sztucznych dochodzi do uwalniania mikroplastiku i nanocząsteczek, które są następnie wchłaniane przez organizm człowieka.
W badaniach wykazano, że substancje te:
- wywołują stan zapalny w tkankach organizmu,
- zaburzają działanie hormonów, zwłaszcza w okresie rozwoju dziecka,
- wpływają negatywnie na rozwój mózgu i funkcje poznawcze.
Jeśli chcemy, aby dzieci były zdrowe i żyły dłużej, musimy poważnie podejść do kwestii ograniczenia stosowania tych materiałów – dodaje Trasande.
Jak ograniczyć narażenie dzieci na plastik?
Choć całkowite wyeliminowanie tworzyw sztucznych z życia codziennego jest obecnie niemożliwe, naukowcy wskazują na proste i niedrogie strategie, które mogą znacząco zmniejszyć poziom narażenia:
- unikanie podgrzewania żywności w plastikowych pojemnikach (zwłaszcza w kuchence mikrofalowej),
- rezygnacja z mycia plastiku w zmywarce,
- zastępowanie pojemników z tworzyw sztucznych naczyniami szklanymi lub stalowymi,
- wybieranie produktów spożywczych i kosmetycznych z oznaczeniami „bez BPA”, „bez ftalanów” czy „bez PFAS”.
Rodzice mogą podjąć proste i bezpieczne kroki, aby ograniczyć narażenie swoich dzieci na działanie plastiku, nie rujnując przy tym budżetu – przekonuje Trasande.
Eksperci zachęcają także lekarzy pediatrów do udzielania rodzinom jasnych i praktycznych wskazówek oraz do współpracy ze szkołami i organizacjami lokalnymi w zakresie edukacji zdrowotnej dzieci i młodzieży.
Potrzeba systemowych zmian i regulacji
Poza działaniami indywidualnymi, autorzy raportu apelują o pilne wprowadzenie skutecznych regulacji prawnych ograniczających stosowanie niepotrzebnych wyrobów plastikowych, zwłaszcza w społecznościach o niskich dochodach, gdzie dostęp do opieki zdrowotnej i bezpiecznych produktów bywa ograniczony.
Raport zbiega się w czasie z trwającymi pracami nad Globalnym Traktatem o Plastikach ONZ, którego celem jest ograniczenie produkcji tworzyw sztucznych i redukcja ich wpływu na zdrowie ludzi i środowisko. Podczas ostatniego spotkania w Genewie ponad 100 państw poparło propozycję wprowadzenia prawnie wiążących limitów.
Choć wartość ekonomiczna przemysłu tworzyw sztucznych jest powszechnie podnoszona jako bariera, koszty zdrowotne wynikające z jego działalności są ogromne – zaznacza Trasande. Jak wylicza, tylko w Stanach Zjednoczonych koszty te sięgają nawet 250 miliardów dolarów rocznie.
Sympozjum o wpływie plastiku na zdrowie
Wnioski z raportu będą przedmiotem dyskusji podczas Sympozjum 2025 na temat Tworzyw Sztucznych, Zdrowia Człowieka i Rozwiązań, organizowanego przez NYU Langone Health w Nowym Jorku 22 września. Spotkanie – dostępne również online – zgromadzi czołowych ekspertów z dziedziny zdrowia publicznego, toksykologii, pediatrii i polityki środowiskowej.
Wśród tematów znajdą się:
- najnowsze dowody na wpływ mikroplastiku na zdrowie dzieci,
- sposoby ograniczenia ekspozycji w codziennym życiu,
- kierunki regulacji na poziomie międzynarodowym.
Trasande podkreśla, że plastik ma istotne zastosowania w pediatrii – m.in. w respiratorach, nebulizatorach czy sprzęcie do karmienia wcześniaków – jednak te przypadki należy oddzielić od zbędnego użycia plastiku w produktach codziennego użytku, które można zastąpić bezpieczniejszymi alternatywami.
Główne wnioski
- Tworzywa sztuczne zawierają toksyczne substancje, takie jak ftalany, bisfenole i PFAS, które mogą wpływać na rozwój mózgu, układ hormonalny i odporność dzieci.
- Ekspozycja na plastik we wczesnym okresie życia została powiązana z licznymi chorobami przewlekłymi, w tym otyłością, astmą, bezpłodnością i zaburzeniami neurorozwojowymi.
- Naukowcy zalecają konkretne działania profilaktyczne, takie jak rezygnacja z podgrzewania plastiku czy wybór pojemników szklanych i stalowych.
- NYU Langone Health apeluje o surowsze regulacje międzynarodowe oraz aktywne zaangażowanie służby zdrowia i polityki w ograniczanie zbędnego plastiku.
Źródło:
- NYU Langone Health
- The Lancet Child & Adolescent Health
