Szpinak, migdały czy bataty są powszechnie uznawane za wartościowe elementy zdrowej diety. Nowe badanie naukowców z University of North Carolina School of Medicine wskazuje jednak, że zawarty w nich szczawian może mieć szczególne znaczenie u osób z nieswoistymi zapaleniami jelit (NZJ). Problemem może być nie samo spożycie produktów roślinnych, lecz zaburzony sposób, w jaki jelita pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego radzą sobie ze szczawianami.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego szczawiany obecne m.in. w szpinaku, migdałach i batatach mogą nasilać stan zapalny jelit u części pacjentów z NZJ.
- Jaki jest mechanizm, przez który zaburzenia transporterów SLC26A2 i SLC26A3 utrudniają prawidłowe usuwanie szczawianów z jelit.
- Dlaczego wyższe stężenie szczawianów u pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna nie wynika wyłącznie z diety, ale również z biologii choroby.
- Jaką rolę mogą odgrywać mikrobiom jelitowy i bakterie rozkładające szczawiany w przyszłych terapiach nieswoistych zapaleń jelit.
Szczawiany mogą gromadzić się w jelitach pacjentów z NZJ
Szczawiany to naturalnie występujące związki obecne w wielu produktach roślinnych. Ich większe ilości można znaleźć m.in. w szpinaku, migdałach i batatach. W prawidłowo funkcjonującym organizmie znaczna część szczawianów dostarczanych z dietą jest wydalana ze stolcem. Naukowcy odkryli jednak istotną różnicę u pacjentów z NZJ. Ekspresja dwóch białek transportujących szczawiany – SLC26A2 i SLC26A3 – była znacząco obniżona w tkance jelitowej osób z chorobą Leśniowskiego-Crohna oraz wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego.
Zjawisko obserwowano w tkankach objętych chorobą niezależnie od obecności aktywnego zapalenia. Jednocześnie wraz ze wzrostem nasilenia procesu zapalnego ekspresja transporterów stawała się jeszcze niższa. Zdaniem badaczy zaburzenie tego mechanizmu może prowadzić do zwiększonego gromadzenia szczawianów w świetle jelita, gdzie związki te mogą dodatkowo pobudzać reakcję zapalną.
Pacjenci nie musieli jeść więcej produktów bogatych w szczawiany
Szczególnie interesujące wyniki uzyskano w grupie osób z chorobą Leśniowskiego-Crohna. Stężenie szczawianów w ich stolcu było wyższe niż u osób bez NZJ, mimo że obie grupy spożywały podobne ilości produktów roślinnych. Dietę oceniano przy użyciu dwóch niezależnych metod: zwalidowanego kwestionariusza Diet History Questionnaire III oraz metabarkodingu DNA, umożliwiającego identyfikację gatunków roślin na podstawie materiału obecnego w próbkach kału. Według autorów było to pierwsze zastosowanie metabarkodingu do oceny diety w populacji pacjentów z NZJ.
Po raz pierwszy zaobserwowaliśmy, że pacjenci z NZJ i zdrowi pacjenci z grupy kontrolnej spożywali podobne ilości produktów roślinnych, a mimo to pacjenci z chorobą Leśniowskiego-Crohna nadal mieli więcej szczawianów w stolcu – powiedział Salvador. To pokazało nam, że nie chodzi tylko o to, co jedzą pacjenci. Jest coś fundamentalnie innego w sposobie, w jaki ich jelita radzą sobie ze szczawianami.
Szczawiany nasilały zapalenie w badaniach na myszach
Obserwacje u ludzi uzupełniono eksperymentami na modelach zwierzęcych i hodowlach komórkowych. Myszy otrzymujące dietę wzbogaconą w szczawiany oraz czynnik wywołujący zapalenie okrężnicy miały o 60 proc. mniejsze szanse na przeżycie niż zwierzęta, które nie otrzymywały dodatkowych szczawianów.
Ponadto w dwóch genetycznie podatnych mysich modelach samoistnego zapalenia okrężnicy szczawiany przyspieszały rozwój choroby i pogarszały jej przebieg. Co ważne, ekspresja genów odpowiedzialnych za transport szczawianów była obniżona jeszcze przed wprowadzeniem zmodyfikowanej diety. W hodowlach komórkowych szczawian zwiększał natomiast reakcje zapalne makrofagów i komórek dendrytycznych, które uczestniczą w odpowiedzi immunologicznej błony śluzowej jelit.
Transporter SLC26A6 może wskazywać na cięższy przebieg choroby Crohna
Badacze zwrócili uwagę także na trzeci transporter – SLC26A6. W analizie eksploracyjnej jego niska ekspresja była związana ze zwężającą postacią choroby Leśniowskiego-Crohna, w której postępujące włóknienie prowadzi do zwężenia światła jelita.
U prawie 75 proc. pacjentów z niską ekspresją SLC26A6 stwierdzono taki przebieg choroby. Wynik ten wymaga potwierdzenia w większych grupach, ale wskazuje na możliwość wykorzystania mechanizmów transportu szczawianów jako przyszłych biomarkerów przebiegu NZJ.
Czy pacjenci z NZJ powinni unikać szpinaku i migdałów?
Autorzy podkreślają, że wyniki nie są podstawą do eliminowania produktów roślinnych z diety osób z NZJ. Badanie sugeruje raczej, że u części pacjentów nawet umiarkowana ekspozycja na szczawiany może mieć inne konsekwencje ze względu na zaburzone mechanizmy ich transportu.
Potencjalnym kierunkiem dalszych badań jest również mikrobiom. Bakterie zdolne do rozkładania szczawianów, m.in. Oxalobacter formigenes, występują w mniejszej ilości u pacjentów z NZJ. Modyfikowanie mikrobiomu w celu zwiększenia degradacji szczawianów mogłoby więc w przyszłości stanowić alternatywę dla restrykcyjnych diet. Na razie nie ma jednak podstaw do formułowania nowych zaleceń klinicznych. Potrzebne są większe, długoterminowe badania łączące ocenę diety, stężenia szczawianów w stolcu, profilowanie molekularne oraz analizę mikrobiomu.
Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie „Cellular and Molecular Gastroenterology and Hepatology”. Pracami kierowała dr Anna Salvador z laboratorium prof. Shehzada Z. Sheikha.
Główne wnioski
- U pacjentów z chorobą Leśniowskiego-Crohna i wrzodziejącym zapaleniem jelita grubego stwierdzono obniżoną ekspresję transporterów szczawianów SLC26A2 i SLC26A3, co może prowadzić do gromadzenia się szczawianów w jelitach i nasilenia stanu zapalnego.
- Badacze wykazali, że pacjenci z NZJ mieli wyższe stężenie szczawianów w stolcu mimo podobnego spożycia produktów roślinnych jak osoby zdrowe, co wskazuje na zaburzenia metabolizmu szczawianów, a nie wyłącznie wpływ diety.
- W eksperymentach na zwierzętach dieta bogata w szczawiany zmniejszała przeżywalność myszy z zapaleniem okrężnicy o 60 proc. oraz przyspieszała rozwój choroby w modelach genetycznie predysponowanych do NZJ.
- Niska ekspresja transportera SLC26A6 była związana ze zwężającą postacią choroby Leśniowskiego-Crohna u blisko 75 proc. pacjentów, co sugeruje potencjalne znaczenie tego markera w medycynie precyzyjnej.
Źródło:
- https://www.cmghjournal.org/article/S2352-345X(26)00139-6/pdf
- University of North Carolina at Chapel Hill School of Medicine
