Podpisanie przez Prezydenta RP ustawy o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów miało uporządkować rynek i zwiększyć bezpieczeństwo osób korzystających ze wsparcia psychologicznego. Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek zwraca jednak uwagę, że istotna część problemu nadal pozostaje nierozwiązana. W wystąpieniu skierowanym do Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej Agnieszki Dziemianowicz-Bąk wskazuje na brak regulacji dotyczących osób udzielających pomocy psychologicznej bez wykształcenia magisterskiego z psychologii.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie luki regulacyjne wskazuje Rzecznik Praw Obywatelskich w kontekście ustawy o zawodzie psychologa.
- Dlaczego rynek kursów i studiów podyplomowych z zakresu wsparcia psychologicznego może rodzić ryzyko dla pacjentów.
- Jak interpretowany jest art. 23 ust. 3 ustawy o zawodzie psychologa oraz jakie budzi wątpliwości.
- Jakie instytucje – poza MRPiPS – zostały włączone do sprawy przez RPO.
Ustawa podpisana, ale system nadal niespójny
Rzecznik Praw Obywatelskich Marcin Wiącek podkreśla, że wejście w życie ustawy o zawodzie psychologa to ważny moment zarówno dla środowiska zawodowego, jak i pacjentów. Nowe przepisy umożliwiają utworzenie samorządu zawodowego oraz wprowadzają mechanizmy nadzoru nad osobami rozpoczynającymi pracę w zawodzie psychologa.
Jednocześnie RPO wskazuje, że regulacja ta nie rozwiązuje problemu świadczenia szeroko rozumianej pomocy psychologicznej przez osoby, które nie ukończyły studiów magisterskich z psychologii. W jego ocenie nadal brakuje standardów określających sposób zdobywania kwalifikacji i zasady wykonywania tego rodzaju działalności.
Rynek szkoleń: szybkie kursy i pozorne kompetencje
W piśmie do MRPiPS RPO zwraca uwagę na rosnącą liczbę studiów podyplomowych i kursów z zakresu pomocy psychologicznej, psychotraumatologii, terapii par i rodzin czy terapii uzależnień. Część z nich prowadzona jest w trybie zdalnym i adresowana do absolwentów wszystkich kierunków studiów.
Samo istnienie takich szkoleń nie jest problemem. Ryzyko pojawia się w momencie, gdy ich organizatorzy sugerują, że ukończenie rocznego kursu – często realizowanego online – daje kompetencje do prowadzenia interwencji kryzysowych lub działań o charakterze psychoterapeutycznym.
RPO wskazuje, że osoby bez bazowego wykształcenia w zawodach pomocowych mogą po ukończeniu takich form kształcenia nabrać przekonania o posiadaniu formalnych uprawnień do pracy terapeutycznej. Tymczasem profesjonalne udzielanie pomocy osobom w kryzysie psychicznym wymaga wieloletniego szkolenia, superwizji i terapii własnej w ramach certyfikacji lub specjalizacji.
Klasyfikacja zawodów jako argument marketingowy
Istotnym elementem sporu jest klasyfikacja zawodów i specjalności publikowana na Wortal Publicznych Służb Zatrudnienia. Część podmiotów szkoleniowych powołuje się na obecność takich profesji jak psychotraumatolog czy specjalista poradnictwa psychospołecznego i rodzinnego w wykazie zawodów, traktując to jako potwierdzenie kompetencji absolwentów.
Jak przypomino RPO, Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazała, że klasyfikacja zawodów nie ma charakteru przepisów odrębnych i służy przede wszystkim celom rynku pracy, takim jak analizy, rejestracja bezrobotnych czy organizacja form wsparcia. Nie stanowi ona jednak podstawy do przyznawania uprawnień do wykonywania świadczeń zdrowotnych.
RPO zauważa, że mimo tego wyjaśnienia wykaz zawodów bywa wykorzystywany jako narzędzie marketingowe, mające legitymizować kompetencje do udzielania wsparcia psychologicznego.
Art. 23 ust. 3 i wątpliwości interpretacyjne
Szczególne wątpliwości budzi art. 23 ust. 3 ustawy o zawodzie psychologa, zgodnie z którym zastrzeżenie udzielania świadczeń psychologicznych przez psychologa nie ogranicza prawa do podejmowania poszczególnych działań mieszczących się w zakresie pomocy psychologicznej przez osoby nieposiadające prawa wykonywania zawodu psychologa, jeżeli realizują one zadania określone w odrębnych przepisach.
Ministerstwo wskazuje tu na takie zawody jak asystent rodziny, pracownik socjalny czy interwent kryzysowy. RPO zwraca jednak uwagę, że choć przepisy definiują interwencję kryzysową, nie istnieją jednolite, powszechnie obowiązujące standardy określające sposób zdobywania kompetencji w tym obszarze.
W praktyce oznacza to, że podobne zadania mogą realizować osoby o diametralnie różnych kwalifikacjach – od absolwentów specjalistycznych, wieloletnich szkoleń po uczestników krótkich kursów weekendowych.
Sankcje karne nie obejmują całego problemu
Ministerstwo argumentuje, że ustawa wprowadza sankcje karne wobec osób podszywających się pod psychologów, co ma chronić pacjentów. RPO odpowiada, że sankcje te dotyczą wyłącznie przypadków bezprawnego używania tytułu zawodowego, a nie szeroko rozumianego świadczenia pomocy psychologicznej przez osoby bez odpowiedniego przygotowania.
W ocenie Rzecznika nadal możliwe jest uzyskanie pozornych kompetencji na podstawie nieweryfikowalnych, nierzetelnych szkoleń i prowadzenie komercyjnych działań wobec osób w kryzysie psychicznym bez odpowiedniego doświadczenia klinicznego.
Apel do MRPiPS, MNiSW i UOKiK
Na podstawie art. 13 ust. 1 pkt 2 ustawy o Rzeczniku Praw Obywatelskich Marcin Wiącek zwrócił się do Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej o analizę sytuacji i podjęcie działań, które uniemożliwią świadczenie pomocy psychologicznej przez osoby bez rzetelnego wykształcenia i doświadczenia klinicznego.
Pismo zostało przekazane również do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz do Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Sprawa dotyka bowiem nie tylko standardów zawodowych, ale również ochrony konsumentów na rynku usług edukacyjnych i terapeutycznych.
Główne wnioski
- Ustawa o zawodzie psychologa oraz samorządzie zawodowym psychologów nie reguluje w pełni zasad zdobywania kwalifikacji przez osoby bez wykształcenia magisterskiego z psychologii.
- Obecność takich profesji jak psychotraumatolog czy specjalista poradnictwa psychospołecznego i rodzinnego w klasyfikacji zawodów nie stanowi podstawy do wykonywania świadczeń zdrowotnych.
- Art. 23 ust. 3 ustawy dopuszcza wykonywanie określonych działań z zakresu pomocy psychologicznej przez osoby bez prawa wykonywania zawodu psychologa, co rodzi wątpliwości interpretacyjne.
- RPO skierował wystąpienie do MRPiPS, a do wiadomości także do Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz Prezesa UOKiK, wskazując na potrzebę analizy rynku szkoleń i ochrony pacjentów.
Źródło:
- https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-projekt-ustawy-zawod-psychologa-opinia-mrpips
