Rzecznik Praw Obywatelskich przekazał Senatowi aktualną opinię do projektu ustawy o zawodzie psychologa i samorządzie zawodowym psychologów. W ocenie Rzecznika, mimo uwzględnienia części wcześniejszych uwag, projekt nadal wymaga doprecyzowania kilku kluczowych obszarów, w szczególności dotyczących zgody na świadczenia, tajemnicy zawodowej oraz zasad postępowań dyscyplinarnych. Ustawa jest rozpatrywana na 50. posiedzeniu Senatu, które rozpoczęło się dzisiaj.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie luki w projekcie ustawy o zawodzie psychologa wskazał RPO.
- Dlaczego przepisy dotyczące zgody na świadczenia i tajemnicy zawodowej budzą zastrzeżenia.
- Jakie ryzyka dla prawa do obrony wiążą się z ograniczonym dostępem do akt postępowań dyscyplinarnych.
- Jakie postulaty zgłosiło Polskie Towarzystwo Psychologiczne.
Zgoda na świadczenia psychologiczne – luka w projekcie
RPO zwraca uwagę, że przepisy odnoszące się do świadczeń dla osób małoletnich i ubezwłasnowolnionych nie przewidują sytuacji, w której nie ma ani przedstawiciela ustawowego, ani opiekuna faktycznego lub kontakt z nimi jest niemożliwy. Zdaniem Rzecznika, konieczne jest dopisanie trybu uzyskania zgody sądu opiekuńczego, aby uniemożliwić powstawanie wakatów decyzyjnych w dostępie do pomocy psychologicznej.
Tajemnica zawodowa po śmierci odbiorcy świadczeń
Opinia RPO wskazuje też niedoprecyzowanie zasad dotyczących tajemnicy psychologicznej po śmierci pacjenta. Projekt przewiduje możliwość zwolnienia z niej przez osobę bliską, ale nie porusza kwestii sporów między bliskimi ani sytuacji, gdy pacjent za życia wyraźnie zakazał ujawnienia informacji.
Rzecznik wskazuje, że – zwłaszcza w kontekście powiązania dokumentacji psychologicznej z ustawą o prawach pacjenta – przepisy powinny przewidywać rozwiązania dla takich przypadków oraz określać sposób działania, gdy świadczenia były udzielane kilku osobom jednocześnie.
Dostęp do akt postępowania dyscyplinarnego
Kolejne zastrzeżenia dotyczą przepisów ograniczających dostęp do akt spraw dotyczących odpowiedzialności dyscyplinarnej psychologów. RPO podkreśla, że możliwość odmowy przez rzecznika dyscyplinarnego lub sąd psychologów, oparta na nieprecyzyjnym kryterium „dobra postępowania”, może prowadzić do naruszeń prawa do obrony. Rozwiązanie to – w ocenie Rzecznika – może być trudne do pogodzenia z art. 42 ust. 2 Konstytucji RP.
Niewyjaśnione zakresy definicyjne
Rzecznik wraca również do wątpliwości zgłaszanych wcześniej, zwłaszcza dotyczących zakwalifikowania działalności naukowej, rozwojowej i dydaktycznej jako elementu „wykonywania zawodu psychologa”. W opinii RPO istnieje ryzyko, że przepisy w obecnym kształcie mogą utrudniać prowadzenie badań, także nowatorskich, o dużym znaczeniu dla rozwoju psychologii.
Głos Polskiego Towarzystwa Psychologicznego
W przesłanej do RPO korespondencji Polskie Towarzystwo Psychologiczne wskazało na kilka kluczowych braków projektu. Najważniejsze dotyczą:
- braku uznania psychologa udzielającego świadczeń zdrowotnych za przedstawiciela zawodu medycznego, mimo że wykonuje świadczenia w rozumieniu ustawy o świadczeniach finansowanych ze środków publicznych
- nieuwzględnienia specyfiki dokumentacji psychologicznej prowadzonej w systemach elektronicznych w placówkach ochrony zdrowia
- pominięcia psychoterapii w katalogu świadczeń psychologicznych
- braku rozwiązań projakościowych, takich jak obowiązkowa superrewizja
RPO poprosił o wskazanie, dlaczego postulaty środowiska nie zostały ujęte w projekcie.
Projekt ustawy w Senacie
Obecnie, 21 stycznia, ustawa jest procedowana w Senacie jako druk nr 597. Projekt rządowy ma uregulować działalność zawodową psychologów zgodnie z obowiązującymi standardami oraz w zgodzie z prawem Unii Europejskiej. Zakres ustawy obejmuje m.in. wymagania konieczne do uzyskania prawa wykonywania zawodu oraz strukturę samorządu zawodowego psychologów.
Główne wnioski
- RPO wskazał luki w ustawie, dotyczące m.in. zgody na świadczenia psychologiczne dla małoletnich i osób ubezwłasnowolnionych, w sytuacjach bez możliwości kontaktu z przedstawicielem ustawowym.
- Projekt nie reguluje jasno tajemnicy psychologicznej po śmierci odbiorcy, zwłaszcza w kontekście sporów między bliskimi oraz poszanowania decyzji pacjenta wyrażonej za życia.
- Ograniczenie dostępu do akt postępowań dyscyplinarnych, oparte na nieprecyzyjnym „dobru postępowania”, może naruszać konstytucyjne prawo do obrony.
- PTP zgłosiło cztery kluczowe braki: brak uznania psychologa za przedstawiciela zawodu medycznego, brak uregulowania dokumentacji elektronicznej, pominięcie psychoterapii oraz brak mechanizmów projakościowych, takich jak superrewizja.
Źródło:
- https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-projekt-ustawy-zawod-psychologa-opinia-kolejna
