Rzecznik Praw Obywatelskich ponownie interweniuje w sprawie stosowania środków przymusu bezpośredniego w psychiatrii. W piśmie skierowanym do Minister Zdrowia Izabeli Leszczyny apeluje o całościową zmianę podejścia – w tym o obowiązkowe szkolenia dla personelu oraz rozwijanie metod alternatywnych wobec unieruchamiania pacjentów. Ministerstwo Zdrowia odpowiada: trwają prace nad nowelizacją ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Projektowane zmiany dotyczą m.in. zasad przedłużania przymusu oraz wprowadzenia dodatkowych zabezpieczeń proceduralnych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie są aktualne przepisy dotyczące stosowania przymusu bezpośredniego w psychiatrii.
- Dlaczego RPO apeluje o systemowe zmiany i obowiązkowe szkolenia dla personelu.
- Na czym polegają propozycje nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia psychicznego.
- Jakie kontrowersje i luki prawne ujawniono w kontekście praw pacjenta i nadzoru nad przymusem.
RPO: Zmienić podejście i wprowadzić obowiązkowe szkolenia
Obecne przepisy ustawy o ochronie zdrowia psychicznego stanowią jedynie, że przymus bezpośredni może być wykonywany przez osoby poinstruowane w zakresie jego stosowania (art. 18c ust. 3). Rzecznik Praw Obywatelskich zwraca uwagę, że brakuje jednak jakichkolwiek mechanizmów weryfikujących realizację tego obowiązku. Nie ma obowiązkowych szkoleń ani jednolitego systemu przygotowania personelu do interwencji z użyciem siły fizycznej wobec pacjentów.
Chodzi wszak o użycie siły fizycznej wobec drugiego człowieka. Chwyty, przytrzymanie, konieczność podniesienia osoby, która leży na podłodze, przywiązanie osoby szarpiącej się – to czynności, które mogą stwarzać zagrożenie zarówno dla pacjenta, jak i dla personelu medycznego.
RPO podkreśla również, że stosowanie przymusu nie powinno być domyślną odpowiedzią na agresję, lecz absolutną ostatecznością. W ocenie Biura RPO konieczna jest systemowa zmiana podejścia oraz wdrożenie szkoleń uwzględniających także alternatywne metody deeskalacji sytuacji kryzysowych.
MZ: Trwają prace legislacyjne. Przymus będzie ograniczany
W odpowiedzi podpisanej przez sekretarza stanu Wojciecha Koniecznego Ministerstwo Zdrowia informuje, że obecnie prowadzone są prace nad nowelizacją ustawy z 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego. Jednym z kluczowych elementów projektu są zmiany w zakresie stosowania i przedłużania przymusu bezpośredniego w formie unieruchomienia lub izolacji.
Zgodnie z nowym brzmieniem art. 18a ust. 9 i 10, po dwukrotnym przedłużeniu przymusu, każdorazowo konieczne będzie osobiste badanie pacjenta przez lekarza oraz uzyskanie opinii innego lekarza – niekoniecznie psychiatry. Dotychczas obowiązek ten dotyczył wyłącznie psychiatrów.
Decyzja w tym zakresie, która jest podjęta kolektywnie i z udziałem dwóch różnych lekarzy, wydaje się w sposób właściwy zabezpieczać prawa oraz bezpieczeństwo pacjenta – zaznacza resort.
Szersze konteksty zmian i dalsze propozycje
Projektowana nowelizacja odpowiada m.in. na trudności z zapewnieniem obecności lekarza psychiatry w szpitalach ogólnych – np. internistycznych, toksykologicznych czy chirurgicznych. Dlatego też proponowane zmiany rozszerzają kompetencje lekarzy innych specjalności do oceny zasadności dalszego stosowania przymusu.
Dodatkowo projekt zakłada:
- obowiązek wyposażenia jednoosobowych sal izolacyjnych w monitoring wizyjny,
- doprecyzowanie zasad liczenia 3-dniowego terminu na ocenę zasadności przymusu,
- wzmocnienie nadzoru pielęgniarskiego (kontrola stanu pacjenta co 15 minut).
Ministerstwo zaznacza, że projekt uzyskał poparcie konsultantów krajowych z różnych dziedzin medycyny, co ma świadczyć o szerokim konsensusie środowiskowym.
Braki w programach kształcenia nadal niezaadresowane
RPO zwraca także uwagę na luki w systemie kształcenia specjalistów. W programach szkoleniowych specjalizacji z zakresu psychiatrii, psychiatrii dzieci i młodzieży oraz pielęgniarstwa psychiatrycznego brakuje odrębnych modułów szkoleniowych dotyczących stosowania przymusu.
Choć przymus bezpośredni to praktyka o dużym ryzyku eskalacji przemocy, brakuje nauczania konkretnych technik działania, wiedzy psychologicznej i umiejętności pracy z pacjentem w stanie silnego kryzysu.
Spotkanie w Ministerstwie Zdrowia – zaproszenie dla RPO
Na zakończenie odpowiedzi resort zaprosił Rzecznika Praw Obywatelskich na spotkanie, które odbędzie się w siedzibie Ministerstwa Zdrowia. Jego celem ma być omówienie szczegółowych oczekiwań RPO wobec nowelizacji ustawy oraz złożenie uwag do projektu.
Główne wnioski
- Ministerstwo Zdrowia pracuje nad nowelizacją ustawy o ochronie zdrowia psychicznego – projekt zakłada m.in. zmiany w zasadach przedłużania przymusu bezpośredniego.
- Rzecznik Praw Obywatelskich wskazuje na brak obowiązkowych szkoleń personelu oraz niedostateczne uregulowanie procedur stosowania siły fizycznej wobec pacjentów.
- Dotychczasowe kontrole (RPO, RPP, NIK) wykazały nadużycia i braki w dokumentowaniu oraz ocenianiu zasadności przymusu, szczególnie w formie unieruchomienia.
- Nowe przepisy mają ułatwić podejmowanie decyzji o przymusie w oddziałach niepsychiatrycznych i poprawić nadzór m.in. przez obowiązek opinii drugiego lekarza i monitoring sal izolacyjnych.
Źródło:
- Rzecznik Praw Obywatelskich
