Naukowcy z Uniwersytetu w Sydney opracowali eksperymentalne krople do nosa wykorzystujące technologię mRNA, które poprawiają zdolność uczenia się i pamięć u starszych myszy oraz chronią przed pogorszeniem funkcji poznawczych w zwierzęcym modelu choroby Alzheimera. Metoda pozwala ominąć barierę krew-mózg, stanowiącą jedno z największych wyzwań współczesnej neurologii. Wyniki badania opublikowano w czasopiśmie „Advanced Science”.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak eksperymentalne krople do nosa wykorzystujące technologię mRNA wpływają na pamięć i zdolność uczenia się u myszy.
- Jaką rolę odgrywa białko BDNF w ochronie neuronów i funkcjonowaniu mózgu.
- Dlaczego ominięcie bariery krew-mózg może otworzyć nowe możliwości leczenia choroby Alzheimera.
- Kiedy mogą rozpocząć się badania kliniczne eksperymentalnej terapii donosowej z udziałem ludzi.
Od „Kwiatów dla Algernona” do eksperymentalnej terapii mRNA
Inspiracją dla zespołu prof. Grega Neely’ego z Charles Perkins Centre było opowiadanie science fiction „Kwiaty dla Algernona” Daniela Keyesa, przedstawiające eksperymenty mające na celu zwiększenie inteligencji myszy laboratoryjnych i ludzi. Australijscy naukowcy postanowili sprawdzić, czy wykorzystanie technologii mRNA może poprawić funkcje poznawcze oraz przeciwdziałać ich pogorszeniu w przebiegu chorób neurodegeneracyjnych.
Opracowane przez nich rozwiązanie wykorzystuje informacyjny RNA (mRNA) zamknięty w nanocząsteczkach lipidowych (LNP), bazując na platformie technologicznej stosowanej w szczepionkach przeciwko COVID-19 firmy BioNTech. Zamiast wywoływać odpowiedź immunologiczną, mRNA dostarcza komórkom instrukcje do produkcji białka o potencjalnym działaniu terapeutycznym.
BDNF – białko wspierające pamięć i przeżycie neuronów
Kluczowym elementem eksperymentalnej terapii jest neurotroficzny czynnik pochodzenia mózgowego (BDNF). To naturalnie występujące białko uczestniczy w regulacji plastyczności neuronalnej, przeżyciu neuronów oraz procesach uczenia się i zapamiętywania.
Obniżony poziom BDNF obserwuje się zarówno w procesie starzenia, jak i w chorobie Alzheimera. Naukowcy postanowili więc zwiększyć jego dostępność w mózgu poprzez donosowe podawanie mRNA kodującego to białko. Dodatkowo u leczonych myszy zaobserwowano nasiloną neurogenezę w hipokampie, czyli powstawanie nowych neuronów w obszarze mózgu kluczowym dla pamięci i uczenia się.
Eksperymentalne krople przywróciły sprawność poznawczą starszych myszy
W pierwszej części badania naukowcy ocenili skuteczność terapii u starszych myszy, u których występowało związane z wiekiem pogorszenie funkcji poznawczych. Po zastosowaniu kropli do nosa zwierzęta osiągały wyniki porównywalne z młodymi myszami w standaryzowanych testach oceniających pamięć roboczą, pamięć przestrzenną oraz zdolność rozpoznawania obiektów.
U starych myszy zaobserwowaliśmy znaczną poprawę zdolności uczenia się i pamięci, co pozwoliło im powrócić do młodzieńczej sprawności poznawczej – powiedział prof. Greg Neely.
Zahamowanie pogorszenia funkcji poznawczych w modelu choroby Alzheimera
W kolejnym etapie badacze wykorzystali model myszy 5XFAD, charakteryzujący się szybkim rozwojem patologii typowych dla choroby Alzheimera. Zmiany neuropatologiczne pojawiają się u tych zwierząt już około drugiego miesiąca życia, natomiast deficyty poznawcze stają się widoczne około czwartego miesiąca.
Myszom podawano donosowo mRNA kodujące BDNF dwa razy w tygodniu, począwszy od drugiego miesiąca życia. W wieku czterech miesięcy u leczonych zwierząt nie zaobserwowano oczekiwanego pogorszenia funkcji poznawczych. Co szczególnie istotne, efekt ochronny uzyskano bez redukcji blaszek amyloidowych. Sugeruje to, że zwiększenie dostępności BDNF może stanowić strategię uzupełniającą obecne terapie antyamyloidowe.
Nasze podejście wydaje się działać nie poprzez usuwanie blaszek, ale poprzez wspieranie zdrowia, przetrwania i łączności samych neuronów. Daje to możliwość, że te terapie będą w przyszłości działać równolegle – wyjaśnia prof. Neely.
Ominięcie bariery krew-mózg otwiera nowe możliwości terapeutyczne
Bariera krew-mózg ogranicza przenikanie wielu substancji leczniczych do ośrodkowego układu nerwowego, utrudniając opracowywanie skutecznych terapii neurologicznych. Donosowy system dostarczania mRNA wykorzystuje naturalne połączenia między jamą nosową a mózgiem, umożliwiając dostarczanie białek terapeutycznych bez konieczności wykonywania inwazyjnych zabiegów czy iniekcji do mózgu lub rdzenia kręgowego.
Potencjalne zastosowania tej technologii wykraczają poza chorobę Alzheimera. Naukowcy wskazują również na możliwość opracowania terapii ukierunkowanych na inne choroby neurodegeneracyjne, udary, urazowe uszkodzenia mózgu oraz rzadkie choroby genetyczne i rozwojowe.
Kiedy rozpoczną się badania kliniczne na ludziach?
Eksperymentalna terapia była dobrze tolerowana przez myszy, a podczas badania nie zaobserwowano poważnych działań niepożądanych. Nadal jednak znajduje się na etapie przedklinicznym. Kolejne prace będą koncentrować się na optymalizacji systemu dostarczania mRNA oraz ocenie długoterminowego bezpieczeństwa i skuteczności. Zespół z Uniwersytetu w Sydney ma nadzieję rozpocząć badania z udziałem ludzi w ciągu najbliższych dwóch lat.
Wyniki opublikowane w „Advanced Science” otwierają nowy kierunek badań nad wykorzystaniem technologii mRNA w neurologii. Nie przesądzają jednak o skuteczności ani bezpieczeństwie terapii u ludzi. Potwierdzenie obserwowanych korzyści w badaniach klinicznych mogłoby znacząco poszerzyć możliwości leczenia choroby Alzheimera oraz zaburzeń poznawczych związanych ze starzeniem.
Główne wnioski
- Naukowcy z Uniwersytetu w Sydney opracowali eksperymentalne krople do nosa wykorzystujące mRNA zamknięte w nanocząsteczkach lipidowych (LNP), które poprawiły pamięć i zdolność uczenia się u starszych myszy do poziomu porównywalnego z młodymi osobnikami.
- W mysim modelu choroby Alzheimera 5XFAD podawanie terapii dwa razy w tygodniu od drugiego miesiąca życia chroniło przed pogorszeniem funkcji poznawczych bez redukcji blaszek amyloidowych, co sugeruje możliwość uzupełnienia terapii antyamyloidowych.
- Mechanizm działania terapii opiera się na dostarczaniu mRNA kodującego neurotroficzny czynnik pochodzenia mózgowego (BDNF). Donosowa metoda pozwala ominąć barierę krew-mózg, wspierać przeżycie neuronów i stymulować neurogenezę w hipokampie.
- Wyniki opublikowane w czasopiśmie „Advanced Science” pochodzą z badań przedklinicznych. Naukowcy mają nadzieję rozpocząć badania z udziałem ludzi w ciągu najbliższych dwóch lat, po przeprowadzeniu niezbędnych badań bezpieczeństwa na zwierzętach.
Źródło:
- https://advanced.onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/advs.78225
- University of Sydney

