W Narodowym Instytucie Onkologii trwają zaawansowane prace nad wdrożeniem w Polsce terapii komórkowej opartej na limfocytach naciekających guz (tzw. TILs). Projekt finansowany ze środków Krajowego Planu Odbudowy stanowi jeden z najważniejszych kroków w kierunku rozwoju spersonalizowanej immunoterapii nowotworów. Choć badania pozostają na etapie przedklinicznym, ich znaczenie wykracza daleko poza jedno wskazanie kliniczne.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Czym są terapie TILs i dlaczego uznawane są za jedne z najbardziej obiecujących metod leczenia nowotworów
- Na jakim etapie są prace nad terapią komórkową w raku jajnika realizowane w Polsce
- Jakie wyzwania technologiczne i organizacyjne wiążą się z wdrożeniem terapii spersonalizowanych
- Jakie znaczenie dla rozwoju onkologii ma finansowanie z KPO i współpraca międzynarodowa
Czym są terapie TILs i dlaczego budzą tak duże nadzieje?
Terapie TILs (Tumor-Infiltrating Lymphocytes) należą do najbardziej zaawansowanych form immunoterapii adoptywnej. Polegają na wykorzystaniu własnych limfocytów T pacjenta, które naturalnie rozpoznały komórki nowotworowe. Proces terapeutyczny obejmuje:
- pobranie materiału z guza pacjentki,
- izolację limfocytów T,
- ich namnażanie w warunkach laboratoryjnych,
- kontrolę jakości i przygotowanie do potencjalnego podania.
W przeciwieństwie do terapii standardowych, TILs są rozwiązaniem w pełni spersonalizowanym – każdy produkt powstaje indywidualnie dla konkretnej pacjentki, co wymaga najwyższych standardów technologicznych i organizacyjnych.
Projekt NIO – budowa pełnego procesu terapii w Polsce
Projekt realizowany przez Zakład Medycyny Regeneracyjnej Narodowego Instytutu Onkologii obejmuje nie tylko rozwój samej terapii, ale również stworzenie kompletnego systemu jej wytwarzania. Naukowcy opracowali już:
- procedury izolacji i hodowli komórek,
- metody namnażania i krioprezerwacji,
- systemy kontroli jakości,
- repozytorium produktów terapii zaawansowanej.
Wszystkie procesy realizowane są zgodnie ze standardami GMP (Good Manufacturing Practice) oraz GLP (Good Laboratory Practice), co jest warunkiem koniecznym dla przyszłego wdrożenia klinicznego. Jak podkreśla dr n. med. Justyna Marynowska, p.o. Kierownika Zakładu Medycyny Regeneracyjnej NIO-PIB i kierownik projektu:
Celem naszego projektu było wypracowanie terapii TIL w warunkach polskich i w naszym Instytucie. Obejmowało to prace badawczo-rozwojowe nad procedurą izolacji komórek z guza, ich namnażania, krioprezerwacji, a także nad całym systemem kontroli jakości. Opracowaliśmy własne procedury izolacji, hodowli, namnażania i zamrażania produktu leczniczego tak, aby jego jakość i bezpieczeństwo były jak najwyższe.
Rak jajnika – obszar wysokiej potrzeby klinicznej
Znaczenie projektu wynika również z charakterystyki raka jajnika. To nowotwór, który często rozpoznawany jest w zaawansowanym stadium, a standardowe leczenie – chirurgia i chemioterapia – nie zawsze zapewnia trwałą odpowiedź. Jak zaznacza prof. Mariusz Bidziński, Konsultant Krajowy w dziedzinie ginekologii onkologicznej, wieloletni kierownik Kliniki Ginekologii Onkologicznej NIO:
Rak jajnika jest nowotworem, który nadal ma bardzo trudne rokowanie, przede wszystkim dlatego, że wiele pacjentek trafia do leczenia w zaawansowanym stadium choroby. Rozpoznanie często następuje w trzecim lub czwartym stopniu. Jest też grupa chorych, u których nowotwór od początku słabo reaguje na klasyczną chemioterapię albo szybko rozwija oporność.
Właśnie w tej grupie pacjentek terapie komórkowe mogą odegrać kluczową rolę.
Od badań do wdrożenia – wyzwania systemowe
Rozwój terapii TILs to nie tylko wyzwanie naukowe, ale również organizacyjne i systemowe. Wdrożenie tego typu rozwiązań wymaga:
- infrastruktury laboratoryjnej zgodnej z GMP,
- systemów kontroli jakości i bezpieczeństwa,
- logistyki materiału biologicznego,
- odpowiednich regulacji i modeli finansowania.
Eksperci podkreślają, że kluczowe znaczenie ma równoległy rozwój wszystkich tych obszarów. Dr Marynowska zwraca uwagę:
Mówimy tu o terapii spersonalizowanej, przygotowywanej bezpośrednio dla konkretnej pacjentki. Cały proces odbywa się w warunkach najwyższej sterylności, w systemach zamkniętych, z pełną kontrolą jakości i identyfikowalnością materiału biologicznego.
Współpraca międzynarodowa i rola KPO
Projekt realizowany w NIO powstaje we współpracy z czołowymi ośrodkami międzynarodowymi, w tym Mayo Clinic oraz ośrodkami w Houston. Wsparcie finansowe z Krajowego Planu Odbudowy, pozyskane w konkursie Agencji Badań Medycznych, umożliwiło rozwój infrastruktury oraz prowadzenie zaawansowanych badań. Takie partnerstwa mają ogromne znaczenie dla transferu wiedzy i budowy kompetencji krajowych, które są niezbędne do wdrożenia terapii do systemu ochrony zdrowia.
Terapie komórkowe – przyszłość onkologii
Terapie TILs wpisują się w szerszy trend rozwoju medycyny personalizowanej. Obok nich rozwijane są także inne technologie, takie jak:
- CAR-T – wykorzystujące genetycznie modyfikowane limfocyty T,
- TCR-T – celujące w antygeny nowotworowe prezentowane przez HLA,
- CAR-NK – oparte na komórkach NK.
Każde z tych podejść ma swoje unikalne zastosowania, jednak wspólnym mianownikiem jest odejście od terapii uniwersalnych na rzecz rozwiązań dopasowanych do konkretnego pacjenta.
Rola pacjentów w nowoczesnym systemie
Ważnym elementem rozwoju terapii zaawansowanych jest również udział organizacji pacjenckich. Ich rola wykracza poza reprezentowanie interesów chorych – obejmuje także współtworzenie ścieżek leczenia i ocenę dostępności terapii. Eksperci podkreślają, że nawet najbardziej innowacyjne rozwiązania tracą na wartości, jeśli pacjent nie ma do nich realnego dostępu.
Główne wnioski
- Projekt terapii TILs realizowany w Narodowym Instytucie Onkologii finansowany jest ze środków Krajowego Planu Odbudowy i wspiera rozwój spersonalizowanej immunoterapii w Polsce.
- Terapia TILs opiera się na wykorzystaniu własnych limfocytów T pacjentki, które są izolowane z guza, namnażane i przygotowywane do ponownego zastosowania.
- Rak jajnika pozostaje nowotworem o trudnym rokowaniu, często diagnozowanym w zaawansowanym stadium i opornym na standardowe leczenie.
- Rozwój terapii komórkowych wymaga budowy pełnego ekosystemu – od laboratoriów GMP i badań klinicznych po regulacje i finansowanie, co stanowi kluczowe wyzwanie dla systemu.
Źródło:
- https://nio.gov.pl/terapie-komorkowe-tils-w-raku-jajnika–badanie-finansowane-z-srodkow-kpo-moze-zmienic-oblicze-onkologii
