Komisja Europejska ogłosiła, że państwa członkowskie mogą wykorzystywać środki z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+) w celu wsparcia dostępu do bezpiecznej i legalnej aborcji – również w kontekście transgranicznym. Decyzja ta, choć nie tworzy nowego mechanizmu finansowania, została określona przez inicjatywę obywatelską „Mój głos, mój wybór” jako „historyczna”. W obszarze zdrowia publicznego, który co do zasady pozostaje kompetencją krajową, jest to krok nietypowy i politycznie istotny.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Na czym polega decyzja Komisji Europejskiej dotycząca możliwości wykorzystania Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (EFS+) do wsparcia dostępu do legalnej aborcji.
- Jak działa europejska inicjatywa obywatelska „Mój głos, mój wybór” i jakie znaczenie miało zebranie 1 124 513 podpisów w 27 państwach UE.
- Jakie są ograniczenia kompetencji UE w obszarze zdrowia publicznego oraz dlaczego Komisja nie utworzyła nowego funduszu.
- Jakie reakcje polityczne i społeczne wywołała decyzja oraz jak wpisuje się ona w zróżnicowaną politykę aborcyjną państw członkowskich.
Odpowiedź Komisji Europejskiej – wsparcie w ramach istniejących instrumentów
26 lutego 2026 r. Komisja przyjęła komunikat stanowiący odpowiedź na europejską inicjatywę obywatelską (EIO) „Mój głos, mój wybór: na rzecz bezpiecznej i dostępnej aborcji”. Po analizie wniosku i uwzględnieniu ograniczeń traktatowych Komisja podkreśliła, że państwa członkowskie mogą polegać na istniejących instrumentach UE, w tym EFS+, aby poprawić równy dostęp do legalnie dostępnych i niedrogich usług opieki zdrowotnej, w tym bezpiecznych aborcji.
Wsparcie może być udzielane dobrowolnie i zgodnie z prawem krajowym. EFS+ może finansować m.in. koszty transportu, zakwaterowania czy świadczeń medycznych związanych z dostępem do zabiegu w innym regionie kraju lub w innym państwie członkowskim.
Komisja nie zdecydowała się jednak na utworzenie nowego funduszu dedykowanego aborcji, argumentując, że istniejące narzędzia umożliwiają szybkie działanie bez potrzeby zmian legislacyjnych.
„Mój głos, mój wybór” – milion podpisów i presja obywatelska
Inicjatywa „Mój głos, mój wybór” została formalnie złożona 1 września 2025 r. po zebraniu 1 124 513 zweryfikowanych podpisów we wszystkich 27 państwach członkowskich UE. Mechanizm EIO przewiduje, że po przekroczeniu miliona podpisów z co najmniej siedmiu państw Komisja musi rozważyć podjęcie działań legislacyjnych lub uzasadnić ich brak. Koordynatorka inicjatywy Nika Kovač podkreśliła:
Mój Głos, Mój Wybór rozpoczął się na ulicach, od grupy kobiet, które miały już dość tego, że kobiety są dla nich drugorzędnymi obywatelami.
Dodała również:
Postanowiliśmy działać i wnieśliśmy coś do dyskusji. Przynieśliśmy własne krzesło tam, gdzie zazwyczaj go brakuje.
Ruch uzyskał znaczną widoczność w mediach społecznościowych i wsparcie transgraniczne, szczególnie w krajach o restrykcyjnych przepisach, takich jak Malta i Polska.
Polityczne reakcje – od entuzjazmu po krytykę
Decyzja Komisji wywołała zróżnicowane reakcje w Parlamencie Europejskim. Słoweński eurodeputowany Matjaž Nemec stwierdził:
Po raz pierwszy Komisja potwierdziła, że kraje mogą korzystać z funduszy UE, aby wspierać dostęp do aborcji. To zwycięstwo Europejek.
Valérie Hayer z Renew Europe oceniła decyzję jako „rzeczywisty postęp w zakresie praw kobiet”. Z kolei część europosłów – m.in. z grupy Lewica i Zieloni/EFA – uznała decyzję za krok naprzód, ale podkreśliła potrzebę stworzenia dedykowanego budżetu.
Krytyczne stanowisko zajęły środowiska konserwatywne i organizacje antyaborcyjne. Hiszpańska partia Vox oraz włoskie stowarzyszenie Pro Vita & Famiglia uznały, że Komisja jedynie „politycznie ratuje inicjatywę”, wskazując na istniejące instrumenty zamiast tworzyć nowy mechanizm.
Kontekst prawny i różnice między państwami UE
Aborcja pozostaje legalna w większości państw członkowskich UE, jednak zakres dostępności jest zróżnicowany. Na Malcie obowiązuje niemal całkowity zakaz. W Polsce aborcja jest dopuszczalna wyłącznie w przypadku zagrożenia zdrowia kobiety lub ciąży powstałej w wyniku przestępstwa. W 2021 r. Trybunał Konstytucyjny wyeliminował przesłankę wad płodu.
Z kolei Francja wpisała prawo do aborcji do konstytucji, a Holandia i Luksemburg zniosły obowiązkowe okresy oczekiwania. Według Europejskiego Atlasu Polityki Aborcyjnej 2025 najwyższe standardy ochrony praw reprodukcyjnych obowiązują w Szwecji, Francji i Holandii, natomiast na końcu zestawienia pozostają Malta i Polska.
Znaczenie decyzji – precedens kompetencyjny
Choć Komisja nie zaproponowała nowej legislacji, potwierdzenie możliwości wykorzystania EFS+ w obszarze zdrowia reprodukcyjnego jest interpretowane przez zwolenników jako precedens. Komisarz ds. równości Hadja Lahbib podkreśliła, że w Europie rocznie przeprowadza się niemal 500 000 niebezpiecznych aborcji, a „bezpieczeństwo i wolność nigdy nie mogą zależeć od kodu pocztowego i dochodów”.
Decyzja nie zmienia krajowych regulacji prawnych, lecz otwiera możliwość finansowego wsparcia dostępu do świadczeń tam, gdzie są one legalne.
Główne wnioski
- Komisja Europejska potwierdziła możliwość wykorzystania środków EFS+ do wsparcia dostępu do legalnej i bezpiecznej aborcji – bez tworzenia nowego instrumentu finansowego.
- Inicjatywa „Mój głos, mój wybór” zebrała 1 124 513 podpisów we wszystkich 27 państwach UE, co zobowiązało Komisję do formalnej odpowiedzi.
- Decyzja nie zmienia prawa krajowego, ale otwiera drogę do finansowania kosztów transportu, zakwaterowania i świadczeń medycznych w ramach istniejącego funduszu.
- Reakcje polityczne są podzielone – część europosłów mówi o „historycznym kroku”, natomiast środowiska konserwatywne krytykują decyzję jako przekroczenie kompetencji UE.
Źródło:
- https://citizens-initiative.europa.eu/my-voice-my-choice-safe-and-accessible-abortion_en
- https://www.euronews.com/my-europe/2026/02/28/my-voice-my-choice-accessible-abortion
- https://www.bbc.com/news/articles/cvgv92p6qzqo
