Związek między wirusem Epsteina-Barr (EBV), a stwardnieniem rozsianym (SM) od lat pozostaje jednym z najbardziej intrygujących tematów w neurologii i immunologii. Najnowsze badania naukowców z University of California, San Francisco dostarczają kolejnych dowodów na to, że określone komórki układu odpornościowego reagujące na EBV mogą aktywnie uczestniczyć w procesach prowadzących do rozwoju tej choroby autoimmunologicznej. Wyniki opublikowano w prestiżowym czasopiśmie Nature Immunology.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jaką rolę mogą odgrywać limfocyty T CD8+ reagujące na wirusa Epsteina-Barr w rozwoju stwardnienia rozsianego,
- Dlaczego EBV jest niemal powszechny u osób z SM i co odróżnia reakcję immunologiczną u pacjentów od osób zdrowych,
- Jakie różnice wykazano między krwią a płynem mózgowo-rdzeniowym u chorych na SM,
- Jakie nowe kierunki terapeutyczne otwierają te odkrycia w leczeniu SM i innych chorób autoimmunologicznych.
Wirus Epsteina-Barr a stwardnienie rozsiane
Wirus Epsteina-Barr jest jednym z najczęściej występujących wirusów u ludzi – nosicielem jest około 95% dorosłej populacji. Od kilku lat wiadomo, że praktycznie każda osoba, u której rozwinęło się stwardnienie rozsiane, przebyła zakażenie EBV. Do tej pory brakowało jednak precyzyjnego mechanizmu wyjaśniającego, w jaki sposób wirus mógłby inicjować lub podtrzymywać proces autoimmunologiczny.
Stwardnienie rozsiane rozwija się wtedy, gdy układ odpornościowy błędnie atakuje mielinę – osłonkę włókien nerwowych w mózgu i rdzeniu kręgowym. Prowadzi to do postępujących zaburzeń neurologicznych, których nasilenie i tempo progresji mogą być bardzo zróżnicowane.
Nowa rola limfocytów T CD8+
Dotychczas większość badań nad SM koncentrowała się na limfocytach T CD4+, czyli komórkach odpowiedzialnych za koordynację odpowiedzi immunologicznej. Limfocyty T CD8+, które bezpośrednio niszczą zakażone lub uszkodzone komórki, pozostawały znacznie słabiej poznane – głównie dlatego, że trudniej je badać w modelach zwierzęcych.
Zespół kierowany przez dr. Joe Sabatino postanowił skupić się właśnie na tej populacji komórek, analizując je bezpośrednio u ludzi, a nie w modelach eksperymentalnych.
Co wykazało badanie?
Naukowcy przeanalizowali próbki krwi i płynu mózgowo-rdzeniowego od 13 pacjentów ze stwardnieniem rozsianym lub wczesnymi objawami choroby oraz 5 osób bez SM. Szczególną uwagę zwrócono na limfocyty T CD8+, które rozpoznawały określone białka obecne w organizmie.
U osób bez SM liczba tych komórek była podobna we krwi i w płynie mózgowo-rdzeniowym. Natomiast u pacjentów ze stwardnieniem rozsianym limfocyty T CD8+ były od 10 do nawet 100 razy liczniejsze w płynie mózgowo-rdzeniowym niż we krwi. Tak duża dysproporcja wskazuje, że w ośrodkowym układzie nerwowym zachodzi intensywny proces immunologiczny, który przyciąga i aktywuje te komórki.
EBV jako możliwy wyzwalacz nadreakcji immunologicznej
Badacze wykryli obecność wirusa Epsteina-Barr w płynie mózgowo-rdzeniowym większości uczestników badania – zarówno z SM, jak i bez choroby. Kluczowe okazało się jednak to, że jeden z genów EBV był aktywny wyłącznie u osób ze stwardnieniem rozsianym. Sugeruje to, że wirus może w specyficzny sposób pobudzać układ odpornościowy, prowadząc do nadmiernej i szkodliwej reakcji. Jak podkreśla autor badania:
Przyjrzenie się tym niedostatecznie zbadanym limfocytom T CD8 + pozwala połączyć wiele różnych kwestii i daje nam nowe spojrzenie na to, w jaki sposób wirus EBV prawdopodobnie przyczynia się do tej choroby – powiedział dr n. med. Joe Sabatino.
Szerszy kontekst chorób autoimmunologicznych
Odkrycia zespołu z UCSF wpisują się w coraz szerszy nurt badań łączących EBV z chorobami autoimmunologicznymi. Poza stwardnieniem rozsianym wirus ten bywa wiązany także z toczniem rumieniowatym układowym, reumatoidalnym zapaleniem stawów oraz przewlekłym COVID-19. Wspólnym mianownikiem może być zaburzona regulacja odpowiedzi immunologicznej u osób predysponowanych genetycznie.
Nowe kierunki terapii
Część zespołów badawczych zajmujących się SM rozpoczęła już testowanie terapii ukierunkowanych bezpośrednio na wirusa Epsteina-Barr. Jeśli uda się skutecznie ograniczyć jego aktywność lub zmienić sposób, w jaki oddziałuje na układ odpornościowy, może to otworzyć zupełnie nowe możliwości leczenia. Jak zaznacza Sabatino:
Wielką nadzieją jest to, że jeśli uda nam się zahamować EBV, będziemy mogli wywrzeć istotny wpływ nie tylko na SM, ale i na inne schorzenia, a także poprawić jakość życia wielu, wielu osób.
Główne wnioski
- U pacjentów ze stwardnieniem rozsianym limfocyty T CD8+ są 10–100 razy liczniejsze w płynie mózgowo-rdzeniowym niż we krwi, co wskazuje na intensywną lokalną aktywację immunologiczną w ośrodkowym układzie nerwowym.
- Część limfocytów T CD8+ reaguje bezpośrednio na wirusa Epsteina-Barr, co sugeruje, że EBV może wyzwalać lub podtrzymywać patologiczną odpowiedź immunologiczną w SM.
- Jeden z genów EBV był aktywny wyłącznie u osób ze stwardnieniem rozsianym, co może tłumaczyć nadreaktywność układu odpornościowego charakterystyczną dla tej choroby.
- Wyniki badań wspierają rozwój terapii ukierunkowanych na EBV, które w przyszłości mogą zmienić sposób leczenia SM oraz innych chorób autoimmunologicznych.
Źródło:
- University of California, San Francisco
- https://www.nature.com/articles/s41590-025-02412-3
