Nawet 59% uczniów w niektórych szkołach miało nieprawidłowe wyniki badań przesiewowych, a ok. 70% dokumentacji medycznej zawierało braki – wynika z kontroli Najwyższej Izby Kontroli opublikowanej 17 kwietnia 2026 r. Izba sprawdziła opiekę nad niemal 10 tys. uczniów w województwie świętokrzyskim i wskazała na problemy z organizacją pracy pielęgniarek, finansowaniem oraz jakością realizowanych świadczeń. W wielu przypadkach opieka była formalnie zapewniona, ale nie odpowiadała rzeczywistym potrzebom zdrowotnym uczniów.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie nieprawidłowości wykryła NIK w opiece zdrowotnej nad uczniami.
- Jak wygląda skala problemów zdrowotnych wśród dzieci i młodzieży.
- Jakie błędy wpływały na finansowanie świadczeń przez NFZ.
- Jakie zmiany rekomenduje NIK w systemie opieki szkolnej.
Nieprawidłowa organizacja pracy pielęgniarek
Kontrola objęła lata szkolne 2021/2022–2024/2025 (I półrocze) oraz sześć podmiotów leczniczych zapewniających opiekę niemal 10 tys. uczniów w 30 placówkach edukacyjnych. Były to:
- Świętokrzyski Urząd Wojewódzki,
- Zespół Opieki Zdrowotnej w Busku-Zdroju,
- Samorządowy Zakład Opieki Zdrowotnej w Pińczowie,
- Samodzielny Publiczny Gminny Zakład Opieki Zdrowotnej w Nowej Słupi,
- Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Chmielniku,
- Zespół Ośrodków Zdrowia w Górnie,
- Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Gnojnie.
W pięciu z sześciu skontrolowanych ośrodków w różnych okresach organizowano pracę pielęgniarek w sposób niezgodny z przepisami. Zidentyfikowane problemy obejmowały:
- skracanie czasu pracy nawet o 5 godzin tygodniowo,
- łączenie dyżurów do jednego w tygodniu,
- planowanie świadczeń po godzinach funkcjonowania szkół,
- wykonywanie innych zadań POZ w czasie dyżurów szkolnych.
Tylko jeden świadczeniodawca zapewnił w całym analizowanym okresie dostępność świadczeń zgodną z obowiązującymi regulacjami.
Braki w badaniach przesiewowych i dokumentacji
Nieprawidłowa organizacja pracy przełożyła się bezpośrednio na realizację badań profilaktycznych. W wielu szkołach nie objęto nimi wszystkich uczniów, a dokumentacja była niekompletna lub zawierała błędy.
W liceum w Busku-Zdroju nie przeprowadzono badań przesiewowych żadnemu uczniowi pierwszej klasy objętemu analizą. W jednej ze szkół technicznych pominięto 23% uczniów. W części przypadków dokumentacja nie zawierała informacji o wykonaniu badań ani ich wynikach.
W szkołach podstawowych prawidłowo przeprowadzono i udokumentowano badania jedynie w 6 z 11 analizowanych placówek.
Wysoki odsetek nieprawidłowości zdrowotnych u uczniów
Dane z kontroli pokazują dużą skalę problemów zdrowotnych wśród dzieci i młodzieży. Dodatnie wyniki badań przesiewowych dotyczyły:
- od 16% do 45% uczniów szkół podstawowych,
- nawet 59% uczniów w jednej ze szkół zawodowych,
- 46% uczniów w innej placówce ponadpodstawowej.
Najczęściej identyfikowane problemy to wady wzroku, skolioza, nadwaga i otyłość, niedowaga, nadciśnienie oraz niedosłuch.
Mimo tych wyników w połowie szkół nie prowadzono rzetelnego dalszego postępowania diagnostycznego ani monitorowania stanu zdrowia uczniów.
System nie uwzględnia części uczniów ze specjalnymi potrzebami
Kontrola wskazała również na lukę w przepisach dotyczącą uczniów w spektrum autyzmu oraz objętych kształceniem specjalnym bez formalnego orzeczenia o niepełnosprawności.
W roku szkolnym 2022/2023 do szkół podstawowych w Polsce uczęszczało 39,8 tys. uczniów z autyzmem, co stanowiło 35% wszystkich uczniów z niepełnosprawnościami. Mimo to system finansowania i organizacji opieki zdrowotnej nie przewiduje dla nich zwiększonego wsparcia.
NIK wnioskuje o zmianę rozporządzenia Ministra Zdrowia w tym zakresie.
Finansowanie z NFZ i błędy w raportowaniu
Świadczeniodawcy wskazywali, że środki przekazywane przez NFZ nie pokrywają kosztów opieki. Jednocześnie kontrola wykazała liczne błędy w raportowaniu danych, które wpływały na wysokość finansowania.
W okresie objętym kontrolą stawki były podnoszone, jednak nie rozwiązało to problemów systemowych. W 2022 r. wzrosły dwukrotnie – o 5% i 6%, w 2023 r. o 12%, a w 2024 r. o 9%. Dodatkowo w czerwcu 2023 r. znacząco zwiększono współczynniki korygujące dla uczniów z niepełnosprawnościami uczących się w szkołach specjalnych – o ok. 34%.
Przykłady z kontroli pokazują jednak, że mimo waloryzacji środki nie były w pełni wykorzystywane lub trafiały w niewłaściwej wysokości:
- ZOZ w Busku-Zdroju wykazał stratę 325 tys. zł, ale jednocześnie nie uzyskał ok. 282 tys. zł z powodu błędnego zakwalifikowania uczniów,
- stawka dla ucznia szkoły zawodowej w 2024 r. wynosiła 16,54 zł miesięcznie, a dla liceum 9,73 zł,
- niektóre placówki nie uwzględniały niepełnosprawności uczniów, co obniżało finansowanie (np. 91,46 zł vs 9,73 zł miesięcznie).
W części przypadków zawyżone koszty wynikały z nieprawidłowego rozliczania czasu pracy pielęgniarek.
Niedopuszczalne praktyki wobec szkół
NIK odnotowała także przypadki żądania dodatkowych środków od szkół lub organów prowadzących za świadczenia finansowane przez NFZ. Niektóre ośrodki zdrowia uzależniały dalsze świadczenie usług od dopłat, grożąc ich natychmiastowym wstrzymaniem nawet w trakcie roku szkolnego.
Izba uznała takie działania za niedopuszczalne i skierowała wniosek do dyrektora Świętokrzyskiego Oddziału Wojewódzkiego NFZ.
Braki w monitoringu i kontroli jakości
System monitorowania opieki zdrowotnej nad uczniami okazał się niewystarczający. Ustalono, że:
- ok. 70% analizowanej dokumentacji było sporządzane wybiórczo,
- niemal 25% sprawozdań zawierało błędy i niespójności,
- żaden ze świadczeniodawców nie prowadził oceny jakości świadczeń,
- NFZ nie podejmował działań kontrolnych mimo sygnałów w sprawozdaniach.
Błędy w raportach wpływały na dane przekazywane do Instytutu Matki i Dziecka, który przygotowuje analizy dla Ministerstwa Zdrowia.
Wnioski NIK i możliwe zmiany
Najwyższa Izba Kontroli skierowała wnioski do odpowiednich instytucji. Dotyczą one m.in.:
- zmian w rozporządzeniu o świadczeniach gwarantowanych z zakresu POZ,
- zmiany zarządzenia Prezesa NFZ,
- wyeliminowania praktyk żądania dopłat od szkół przez świadczeniodawców,
- korekty danych dotyczących opieki zdrowotnej nad uczniami przez Instytut Matki i Dziecka.
Główne wnioski
- W pięciu z sześciu skontrolowanych podmiotów organizacja pracy pielęgniarek była niezgodna z przepisami, m.in. skracano czas pracy i łączono dyżury.
- Nawet 59% uczniów w szkołach ponadpodstawowych miało nieprawidłowe wyniki badań przesiewowych, a w podstawowych od 16% do 45%.
- Około 70% dokumentacji medycznej zawierało braki lub było sporządzane wybiórczo, a niemal 25% sprawozdań miało błędy.
- Problemy z finansowaniem wynikały zarówno z poziomu stawek NFZ, jak i błędów w raportowaniu danych przez świadczeniodawców.
Źródło:
- https://www.nik.gov.pl/aktualnosci/niewystarczajaca-opieka-zdrowotna-w-szkolach.html
