Debata o zdrowiu młodych ludzi w Polsce najczęściej koncentruje się na statystykach dotyczących stylu życia, aktywności fizycznej czy diety. Najnowszy raport Fundacji Szkoła z Klasą zatytułowany „Młodzi mówią o zdrowiu” pokazuje jednak inną, znacznie bardziej złożoną perspektywę. Wyniki badania wskazują, że nastolatkowie posiadają sporą wiedzę o tym, jak dbać o zdrowie, lecz w praktyce często nie mają warunków, by tę wiedzę przekuć w codzienne działania.
Badanie zostało przeprowadzone w ramach programu edukacyjnego „Zdrowie z Klasą” i jest jednym z pierwszych w Polsce opracowań prezentujących temat zdrowia wyłącznie z punktu widzenia młodego pokolenia. Analiza opiera się na pogłębionych rozmowach z uczniami i uczennicami w wieku od 11 do 17 lat.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Dlaczego raport „Młodzi mówią o zdrowiu” Fundacji Szkoła z Klasą pokazuje, że młodzież ma dużą wiedzę o zdrowiu, lecz potrzebuje większego wsparcia dorosłych.
- Jak młodzi ludzie rozumieją zdrowie jako równowagę między psychiką, relacjami społecznymi i kondycją fizyczną.
- Dlaczego relacje społeczne, poczucie bezpieczeństwa i możliwość rozmowy z dorosłymi mają kluczowe znaczenie.
- Jakie wnioski dla szkół i systemu edukacji wynikają z programu „Zdrowie z Klasą”.
Zdrowie według młodych – równowaga, a nie lista zaleceń
Jednym z najważniejszych wniosków raportu jest to, że młodzi ludzie postrzegają zdrowie w sposób holistyczny. W ich wypowiedziach nie ogranicza się ono jedynie do aktywności fizycznej, odpowiedniej diety czy odpowiedniej ilości snu. Zdrowie oznacza dla nich przede wszystkim równowagę pomiędzy trzema obszarami:
- zdrowiem psychicznym,
- relacjami społecznymi,
- aktywnością fizyczną i kondycją ciała.
W rozmowach z badaczami uczniowie podkreślali, że dobre zdrowie to przede wszystkim energia, poczucie spokoju oraz przestrzeń na relacje, zainteresowania i odpoczynek. Co istotne, młodzi ludzie wskazują, że równowaga ta jest coraz trudniejsza do osiągnięcia w codziennym życiu, w którym rośnie presja szkolna, społeczna i cyfrowa.
Relacje społeczne jako kluczowy element zdrowia
Istotnym wątkiem raportu okazała się rola relacji społecznych. Dla wielu nastolatków stanowią one jeden z najważniejszych czynników wpływających na dobrostan psychiczny. Dobre relacje z rówieśnikami i dorosłymi:
- wzmacniają poczucie bezpieczeństwa,
- pomagają radzić sobie ze stresem,
- zwiększają poczucie sensu i przynależności.
Z drugiej strony konflikty, brak akceptacji czy przemoc rówieśnicza mogą stać się poważnym źródłem napięcia emocjonalnego. Jedna z osób uczestniczących w badaniu podkreśliła znaczenie obecności dorosłych w następujących słowach:
Ważne, żeby ktoś nas wysłuchał. Ta osoba nie musi nawet nic mówić, tylko ważne, żeby była obecna.
Wypowiedź ta dobrze ilustruje, że młodzież często nie oczekuje gotowych rozwiązań, lecz raczej uważności i poważnego traktowania swoich doświadczeń.
Zdrowie psychiczne pod presją codzienności
W rozmowach z młodymi ludźmi temat zdrowia psychicznego pojawiał się wyjątkowo często. Nastolatkowie wskazywali na kilka czynników, które mają szczególny wpływ na ich dobrostan psychiczny. Do najważniejszych należą:
- samoakceptacja,
- możliwość bycia sobą,
- poczucie bezpieczeństwa w środowisku szkolnym i domowym,
- brak nieustannego porównywania się z innymi.
Jednocześnie młodzież podkreślała, że na ich codzienne funkcjonowanie wpływa silna presja – zarówno w szkole, jak i w internecie czy w relacjach rówieśniczych. Jak podkreśla Agata Łuczyńska, prezeska Fundacji Szkoła z Klasą:
Młodzi ludzie myślą o zdrowiu w sposób kompleksowy, mają dużą wiedzę, a jednocześnie mierzą się z trudnością w przekładaniu jej na codzienne nawyki. Z przeprowadzonych przez nas rozmów jasno wynika, że tym, czego najbardziej brakuje młodym, jest szczera, uważna rozmowa. To właśnie ona daje impuls do zmiany nawyków i zachowań. Raport pokazuje również, że zmiana najczęściej nie wydarza się w pojedynkę. To wspólne działanie daje szansę na trwałe efekty.
Szkoła jako środowisko wspierające, ale także stresujące
Raport pokazuje również, że szkoła ma ogromny wpływ na zdrowie młodych ludzi. Co istotne, wpływ ten ma charakter zarówno pozytywny, jak i negatywny. Z jednej strony szkoła:
- umożliwia budowanie relacji społecznych,
- zapewnia dostęp do wiedzy,
- stwarza przestrzeń do aktywności fizycznej.
Z drugiej strony może generować znaczący poziom stresu. Uczniowie wskazują przede wszystkim na:
- presję ocen,
- nadmiar obowiązków,
- hałas i przeciążenie bodźcami,
- brak czasu na regenerację.
Zdaniem autorów raportu kluczową rolę w tworzeniu zdrowszego środowiska szkolnego mogą odegrać nauczyciele, jednak potrzebują oni odpowiednich narzędzi oraz wsparcia systemowego. Jak podkreśla Agata Łuczyńska:
Nauczyciele potrzebują narzędzi, by prowadzić młodych i towarzyszyć im w budowaniu zdrowych nawyków. Ważne jest systemowe wsparcie oraz współpraca z rodzicami.
Wiedza o zdrowiu nie zawsze przekłada się na nawyki
Jednym z najbardziej interesujących wniosków raportu jest rozbieżność pomiędzy wiedzą młodych ludzi, a ich codziennymi zachowaniami. Nastolatkowie dobrze rozumieją znaczenie takich elementów jak:
- odpowiednia ilość snu,
- regularna aktywność fizyczna,
- zdrowa dieta,
- odpoczynek i regeneracja.
Jednak w praktyce wdrożenie tych zasad okazuje się trudne. Na przeszkodzie stoją między innymi:
- zmęczenie po całym dniu w szkole,
- szybkie tempo życia,
- natłok sprzecznych informacji dotyczących zdrowia,
- atrakcyjność natychmiastowych bodźców cyfrowych.
Jeden z uczestników badania trafnie podsumował ten mechanizm:
Łatwiej jest patrzeć w ten ekran przez dwie godziny, niż wyjść pobiegać. Taka krótkotrwała dopamina – będzie nam fajnie przez dwie godziny, a później będziemy się czuć zmęczeni i będą nas boleć oczy.
Wsparcie dorosłych i środowiska szkolnego
Młodzi ludzie jasno wskazują również, jakie czynniki pomagają im dbać o zdrowie. Wśród najważniejszych pojawiają się:
- wsparcie bliskich osób,
- bezpieczne środowisko w domu i szkole,
- poczucie wpływu na własne decyzje,
- możliwość rozmowy z dorosłymi bez oceniania.
Z kolei do czynników utrudniających dbanie o zdrowie należą przede wszystkim:
- presja ze strony dorosłych,
- bagatelizowanie problemów młodych ludzi,
- przeciążenie obowiązkami,
- przemoc rówieśnicza.
Na znaczenie wspólnego działania zwrócił uwagę również Michał Janik z AstraZeneca Pharma Poland, która wspiera program „Zdrowie z Klasą”.
Program „Zdrowie z Klasą” – kolejne działania
Wnioski z raportu staną się podstawą kolejnej edycji programu „Zdrowie z Klasą”. Celem programu jest rozwijanie kompetencji zdrowotnych nie tylko uczniów, lecz także całych społeczności szkolnych. W nowej odsłonie programu młodzi ludzie będą aktywnie włączeni w identyfikowanie problemów zdrowotnych w swoim otoczeniu oraz w opracowywanie możliwych rozwiązań. Podejście to zakłada odejście od działań tworzonych wyłącznie z perspektywy dorosłych na rzecz inicjatyw powstających we współpracy z uczniami.
Istotnym elementem programu są również scenariusze lekcji dla nauczycieli, które mają pomóc w prowadzeniu rozmów o zdrowiu w sposób bardziej otwarty i odpowiadający realnym doświadczeniom młodych ludzi.
Metodologia badania
Raport powstał na podstawie dialogów nansenowskich – metody badawczej pozwalającej lepiej zrozumieć perspektywę uczestników rozmowy. W badaniu przeprowadzono:
- 10 dialogów z uczniami i uczennicami,
- rozmowy w 7 szkołach podstawowych i 3 szkołach średnich,
- spotkania trwające około 90 minut.
Łącznie w badaniu wzięło udział około 200 uczniów i uczennic z różnych regionów Polski. Dzięki temu możliwe było zidentyfikowanie powtarzających się wzorców, napięć oraz sposobów myślenia młodych ludzi o zdrowiu.
Fundacja Szkoła z Klasą i inicjatywa AstraZeneca
Fundacja Szkoła z Klasą działa w Polsce od ponad 20 lat i wspiera nauczycieli w rozwijaniu innowacyjnych metod edukacyjnych oraz kompetencji przyszłości. Dotychczas w programach fundacji uczestniczyło:
- ponad 9 500 szkół,
- około 120 tysięcy nauczycieli,
- ponad milion uczniów i uczennic.
Program „Zdrowie z Klasą” realizowany jest we współpracy z inicjatywą AstraZeneca Young Health Programme, która działa w ponad 40 krajach i koncentruje się na zapobieganiu chorobom cywilizacyjnym wśród dzieci i młodzieży. Premiera raportu została objęta patronatem honorowym Rzecznika Praw Dziecka oraz patronatami Ministra Edukacji Narodowej i Prezydenta miasta stołecznego Warszawy.
Główne wnioski
- Raport „Młodzi mówią o zdrowiu” opiera się na jakościowych badaniach przeprowadzonych wśród około 200 uczniów w wieku 11–17 lat z 10 szkół w Polsce.
- Dla młodych zdrowie oznacza przede wszystkim równowagę między zdrowiem psychicznym, relacjami społecznymi i aktywnością fizyczną, a nie jedynie dietę czy ruch.
- Największym wyzwaniem nie jest brak wiedzy o zdrowiu, lecz trudność w przekładaniu jej na codzienne nawyki z powodu presji szkolnej, zmęczenia i natłoku informacji.
- Program edukacyjny „Zdrowie z Klasą”, realizowany przez Fundację Szkoła z Klasą we współpracy z inicjatywą AstraZeneca Young Health Programme, ma wspierać szkoły w budowaniu kompetencji zdrowotnych całych społeczności szkolnych.
Źródło:
- Informacja prasowa
