Przeszczepienie komórek krwiotwórczych (HSCT) to jedna z najważniejszych procedur ratujących życie pacjentom z nowotworami krwi – takimi jak białaczki, chłoniaki czy szpiczak mnogi. Jednak, aby organizm sprostał ogromnym obciążeniom związanym z terapią, musi być odpowiednio przygotowany. Coraz więcej dowodów naukowych wskazuje, że już przed przeszczepem warto zadbać o aktywność fizyczną – nie jako dodatek, lecz jako integralny element procesu terapeutycznego.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie znaczenie ma aktywność fizyczna przed przeszczepem komórek krwiotwórczych.
- Jakie testy kondycji fizycznej wykonano u pacjentów z nowotworami krwi.
- Dlaczego prehabilitacja może poprawić wyniki leczenia i skrócić hospitalizację.
- Jakie czynniki wpływają na osłabienie organizmu przed HSCT i jak można im przeciwdziałać.
Na czym polega przeszczepienie HSCT?
HSCT, czyli hematopoietic stem cell transplantation, to procedura polegająca na podaniu pacjentowi komórek krwiotwórczych – własnych (auto-HSCT) lub od dawcy (allo-HSCT) – po wcześniejszym, intensywnym leczeniu chemioterapią. Celem jest odbudowa szpiku kostnego, zniszczonego przez wcześniejsze terapie. To jeden z kluczowych etapów w leczeniu zaawansowanych nowotworów hematologicznych.
Maraton po chorobie – badanie naukowców z Wrocławia
Zespół badawczy z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu przeanalizował kondycję fizyczną 65 pacjentów zakwalifikowanych do HSCT. Wyniki porównano z grupą ponad 200 zdrowych osób dorosłych. Zastosowano trzy nieskomplikowane, ale miarodajne testy:
- 6-minutowy test marszowy – mierzący dystans pokonany w ciągu 6 minut,
- 30CST (30-second chair stand test) – liczba powtórzeń wstawania i siadania z krzesła w pół minuty,
- Timed-Up and Go (TUG) – oceniający czas potrzebny na wstanie z krzesła, przejście 3 metrów, obrót i powrót.
Wyniki były jednoznaczne. Pacjenci z nowotworami krwi przechodzili średnio o 160 metrów mniej niż zdrowi rówieśnicy i wykonywali o 4 powtórzenia mniej w teście siły kończyn dolnych. Te liczby przekładają się na realne problemy w codziennym funkcjonowaniu – trudności ze wstawaniem, przemieszczaniem się, a nawet utrzymaniem równowagi.
Wpływ choroby i leczenia na kondycję pacjenta
Nowotwory hematologiczne i towarzyszące im intensywne terapie wyniszczają organizm. Prowadzą do spadku masy mięśniowej, wytrzymałości i ogólnej sprawności. Dodatkowo czas od diagnozy do przeszczepu, rodzaj choroby (np. ostra białaczka, szpiczak, chłoniak) oraz liczba wcześniejszych linii leczenia wpływają na poziom osłabienia.
Autorzy badania wskazują, że wielu pacjentów rozpoczyna procedurę HSCT z już znacząco obniżoną wydolnością organizmu, co może pogarszać rokowania.
Prehabilitacja – nowy standard wsparcia terapii
Jeszcze do niedawna w onkologii panowało przekonanie, że pacjent powinien oszczędzać siły, unikać wysiłku i przede wszystkim odpoczywać. Dziś medycyna odchodzi od tej koncepcji. Zamiast „czekać na przeszczep”, zaleca się tzw. prehabilitację – czyli przygotowanie do leczenia poprzez:
- indywidualnie dobrane ćwiczenia fizyczne,
- wsparcie dietetyczne,
- poprawę ogólnej sprawności i odporności organizmu.
Prehabilitacja działa jak trening przed najważniejszym biegiem życia – zwiększa szanse na łagodniejsze przejście przez leczenie, zmniejsza ryzyko powikłań i przyspiesza rekonwalescencję po przeszczepieniu.
Stanowisko badaczy z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu
Jak podkreślają autorzy badania opublikowanego w czasopiśmie Advances in Clinical and Experimental Medicine:
Pacjenci z chorobami krwi są osłabieni jeszcze przed rozpoczęciem HSCT. Dlatego indywidualny program rehabilitacji nie jest ‘dodatkiem’, ale realnym wsparciem w walce o zdrowie i szybszy powrót do codzienności.
To stanowisko wspiera rosnący nurt w onkologii, który traktuje pacjenta całościowo – nie tylko przez pryzmat wyników badań, lecz także jego sprawności fizycznej i jakości życia.
Dlaczego warto ćwiczyć przed przeszczepem?
Korzyści z aktywności fizycznej u pacjentów przygotowywanych do HSCT są potwierdzone naukowo:
- Zachowanie masy mięśniowej – co jest kluczowe dla wytrzymałości i samodzielności.
- Poprawa wydolności oddechowej i krążeniowej – co może wpływać na mniejsze ryzyko powikłań po przeszczepie.
- Skrócenie czasu hospitalizacji – pacjenci w lepszej kondycji szybciej wracają do zdrowia.
- Lepsze samopoczucie psychiczne – ruch poprawia nastrój, co również wspomaga leczenie.
Indywidualizacja to podstawa
Nie każdemu pacjentowi można zalecić taki sam zestaw ćwiczeń. Dlatego kluczowe jest, aby program aktywności przed HSCT był opracowany przez specjalistów – fizjoterapeutów, lekarzy rehabilitacji, dietetyków klinicznych – i dopasowany do wieku, stadium choroby oraz ogólnego stanu zdrowia chorego.
👉 Wyniki oraz opis badań znajdziesz pod TYM LINKIEM
Główne wnioski
- Pacjenci z nowotworami krwi przed przeszczepem HSCT mają znacząco obniżoną wydolność fizyczną – średnio przechodzą o 160 metrów mniej w teście marszowym i wykonują o 4 powtórzenia mniej w teście siły nóg niż osoby zdrowe.
- Wprowadzenie prehabilitacji – czyli ćwiczeń fizycznych i wsparcia dietetycznego przed leczeniem – może poprawić stan ogólny pacjenta, zmniejszyć ryzyko powikłań i przyspieszyć rekonwalescencję.
- Rodzaj choroby, czas od diagnozy i liczba wcześniejszych terapii mają istotny wpływ na poziom sprawności przed HSCT i powinny być uwzględnione w planowaniu rehabilitacji.
- Indywidualny program aktywności fizycznej staje się nieodłącznym elementem nowoczesnego leczenia onkologicznego – nie dodatkiem, ale realnym wsparciem terapii.
Źródło:
- Advances in Clinical and Experimental Medici
- Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu
