Jednostki samorządu terytorialnego nadal przeznaczają znaczące środki na ochronę zdrowia, mimo że główny ciężar finansowania systemu spoczywa na Ministerstwie Zdrowia i Narodowym Funduszu Zdrowia. Z najnowszego raportu Związku Powiatów Polskich wynika, że w latach 2015-2025 powiaty oraz miasta na prawach powiatu wydały łącznie ponad 10 mld zł na szpitale ogólne. Autorzy opracowania zwracają uwagę na silną koncentrację wydatków powiatów wokół lecznictwa szpitalnego oraz rosnące znaczenie nakładów majątkowych.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie wydatki na ochronę zdrowia ponosiły powiaty i miasta na prawach powiatu w latach 2023-2025.
- Jaką część budżetów zdrowotnych powiatów pochłaniały szpitale ogólne.
- Które obszary ochrony zdrowia miały największe i najmniejsze znaczenie w wydatkach JST.
- Ile samorządy przeznaczyły na szpitale ogólne w latach 2015-2025.
ZPP przeanalizował wydatki JST na ochronę zdrowia
Raport „Nakłady JST na ochronę zdrowia – analiza trendów i struktury wydatków ze szczególnym uwzględnieniem wydatków na szpitale ogólne” został przygotowany w ramach cyklu „Warto wiedzieć więcej. Analizy samorządowe”.
Opracowanie bazuje na danych sprawozdawczych RB-28S przekazywanych przez jednostki samorządu terytorialnego do regionalnych izb obrachunkowych oraz Ministerstwa Finansów. Analiza obejmuje wydatki w dziale 851 – ochrona zdrowia za lata 2023-2025 oraz wydatki dotyczące szpitali ogólnych za lata 2015-2025.
Autorzy raportu ocenili zarówno skalę nakładów, jak i ich strukturę w podziale na powiaty oraz miasta na prawach powiatu. Dane pokazują wyraźne różnice w sposobie finansowania poszczególnych obszarów systemu ochrony zdrowia.
Powiaty kierują większość środków do szpitali
Z danych przedstawionych w raporcie wynika, że wydatki powiatów na ochronę zdrowia były w ostatnich latach zmienne. W 2023 r. wyniosły 852,9 mln zł, następnie spadły do 631 mln zł w 2024 r., by w 2025 r. ponownie wzrosnąć do poziomu 881,8 mln zł.
Największą pozycję w strukturze wydatków stanowiły szpitale ogólne. W 2025 r. powiaty przeznaczyły na ten cel 753,4 mln zł, co odpowiadało 85,43% wszystkich nakładów na ochronę zdrowia.
Znacznie mniejsze środki trafiają na ambulatoryjną opiekę i programy zdrowotne
Choć zdecydowana większość wydatków powiatów była kierowana do szpitali ogólnych, raport pokazuje również wyraźne różnice w finansowaniu pozostałych segmentów ochrony zdrowia. W wielu przypadkach były to kwoty wielokrotnie niższe niż nakłady na lecznictwo szpitalne.
Największą kategorią poza szpitalami pozostawała „pozostała działalność” (rozdział 85195). Wydatki w tym obszarze wyniosły 80,9 mln zł w 2023 r., 72,5 mln zł w 2024 r. oraz 94 mln zł w 2025 r. Autorzy raportu wskazują, że była to druga największa pozycja w strukturze wydatków powiatów na zdrowie.
Wyraźny spadek widoczny był natomiast w lecznictwie ambulatoryjnym. W 2023 r. powiaty przeznaczyły na ten cel 41,4 mln zł, jednak rok później kwota zmniejszyła się do 7,6 mln zł. W 2025 r. wydatki wzrosły do 10,4 mln zł, ale nadal pozostawały na poziomie znacznie niższym niż dwa lata wcześniej.
Podobny trend dotyczył ratownictwa medycznego. Nakłady spadły z 25 mln zł w 2023 r. do 7,2 mln zł w 2024 r. oraz 2 mln zł w 2025 r. Zmniejszały się również wydatki na zakłady opiekuńczo-lecznicze i pielęgnacyjno-opiekuńcze – z 15,8 mln zł do 5,8 mln zł w analizowanym okresie.
Relatywnie stabilnie wyglądały natomiast wydatki na programy polityki zdrowotnej. W latach 2023-2025 utrzymywały się one na poziomie około 7,1-7,2 mln zł rocznie. Według autorów raportu oznacza to, że stanowiły mniej niż 1% wszystkich wydatków zdrowotnych powiatów.
W analizie zwrócono także uwagę na niewielki udział innych obszarów finansowania, takich jak lecznictwo psychiatryczne, przeciwdziałanie alkoholizmowi, zwalczanie narkomanii czy publiczna służba krwi. Jednocześnie w 2025 r. wzrosły wydatki związane z usuwaniem skutków klęsk żywiołowych – z 1,2 mln zł do ponad 4,1 mln zł.
W raporcie widoczny jest również bardzo niski poziom wydatków na lecznictwo stomatologiczne. W 2023 r. powiaty przeznaczyły na ten cel około 960,7 tys. zł, natomiast w 2024 r. nie wykazano żadnych wydatków w tej kategorii. W 2025 r. wartość ta wyniosła jedynie 17,4 tys. zł. Dane pokazują, że stomatologia miała marginalny udział w strukturze wydatków zdrowotnych powiatów.
Wydatki powiatów na ochronę zdrowia w latach 2023-2025 [Tabela]
| Rozdział ↕ | Rodzaj wydatków ↕ | 2023 rok (w zł) ↕ | 2024 rok (w zł) ↕ | 2025 rok (w zł) ↕ |
|---|---|---|---|---|
| 85111 | Szpitale ogólne | 663 301 822,65 | 521 436 830,00 | 753 352 805,94 |
| 85115 | Sanatoria | 3 886 773,75 | 230 000,00 | 0,00 |
| 85117 | Zakłady opiekuńczo-lecznicze i pielęgnacyjno-opiekuńcze | 15 857 217,01 | 7 372 091,33 | 5 858 477,49 |
| 85120 | Lecznictwo psychiatryczne | 593 093,26 | 24 000,00 | 1 590 698,55 |
| 85121 | Lecznictwo ambulatoryjne | 41 449 281,83 | 7 636 513,86 | 10 421 164,97 |
| 85131 | Lecznictwo stomatologiczne | 960 740,91 | 0,00 | 17 445,77 |
| 85141 | Ratownictwo medyczne | 25 056 583,56 | 7 198 941,77 | 2 061 249,15 |
| 85143 | Publiczna służba krwi | 11 420,59 | 11 414,67 | 11 649,69 |
| 85147 | Centra zdrowia publicznego | 7 081 085,87 | 0,00 | 0,00 |
| 85149 | Programy polityki zdrowotnej | 7 127 448,24 | 7 201 633,72 | 7 238 122,17 |
| 85151 | Świadczenia wysokospecjalistyczne | 11 083,00 | 10 491,00 | 13 231,00 |
| 85152 | Zapobieganie i zwalczanie AIDS | 1 600,00 | 3 549,95 | 4 663,20 |
| 85153 | Zwalczanie narkomanii | 111 877,13 | 73 420,01 | 48 480,15 |
| 85154 | Przeciwdziałanie alkoholizmowi | 514 694,83 | 906 923,67 | 689 861,40 |
| 85156 | Składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz świadczenia dla osób nieobjętych obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego1 | 4 512 736,43 | 3 528 947,93 | 564 733,74 |
| 85158 | Izby wytrzeźwień | 1 404 849,77 | 1 631 157,10 | 1 737 884,88 |
| 85178 | Usuwanie skutków klęsk żywiołowych | 0,00 | 1 259 106,39 | 4 182 340,90 |
| 85179 | Pomoc zagraniczna2 | 4 804,41 | 0,00 | 379,49 |
| 85195 | Pozostała działalność | 80 970 036,86 | 72 517 381,98 | 94 030 177,35 |
Tabela opracowana na podstawie raportu ZPP.
Miasta na prawach powiatu wydają ponad 1,2 mld zł rocznie
Znacznie wyższe pozostają wydatki miast na prawach powiatu. W analizowanym okresie przekraczały one corocznie 1,2 mld zł. W 2023 r. nakłady wyniosły 1 320,8 mln zł, w 2024 r. spadły do 1 226,2 mln zł, natomiast w 2025 r. wzrosły do 1 347,6 mln zł.
W przeciwieństwie do powiatów struktura wydatków miast na prawach powiatu jest bardziej zróżnicowana. Największą kategorię stanowi przeciwdziałanie alkoholizmowi. Wydatki w tym obszarze wzrosły z 478,6 mln zł w 2023 r. do 511,5 mln zł w 2025 r.
Drugą największą kategorią pozostają szpitale ogólne. Po spadku do 378,3 mln zł w 2024 r. wydatki wzrosły ponownie do 451,1 mln zł rok później.
Miasta utrzymują wysokie wydatki na programy zdrowotne i opiekę długoterminową
W kategorii „pozostała działalność” wydatki wyniosły 104,3 mln zł w 2023 r., następnie spadły do 77,4 mln zł w 2024 r., by w 2025 r. ponownie wzrosnąć do 86,3 mln zł. Znaczące środki miasta przeznaczały również na zakłady opiekuńczo-lecznicze i pielęgnacyjno-opiekuńcze – od 91,2 mln zł w 2023 r. do 75,1 mln zł w 2025 r.
Relatywnie stabilne pozostawały wydatki na programy polityki zdrowotnej. W analizowanym okresie wynosiły od 61,6 mln zł do 68,1 mln zł rocznie. W porównaniu z powiatami miasta na prawach powiatu przeznaczały także znacznie większe środki na zwalczanie narkomanii. Wydatki w tym obszarze wzrosły z 26,9 mln zł w 2023 r. do 31,4 mln zł w 2025 r.
Widoczny był również umiarkowany wzrost wydatków na lecznictwo ambulatoryjne – z 31,5 mln zł do 35,7 mln zł. Rosły także nakłady na lecznictwo stomatologiczne, które zwiększyły się z 1,2 mln zł do 1,8 mln zł.
Część obszarów otrzymywała symboliczne środki
Raport pokazuje jednocześnie, że niektóre segmenty ochrony zdrowia miały marginalny udział w strukturze wydatków miast na prawach powiatu.
Dotyczyło to m.in. publicznej służby krwi, gdzie w 2024 r. wydatki wyniosły jedynie 5 tys. zł, a w pozostałych latach nie wykazano nakładów. Bardzo niskie pozostawały także wydatki na świadczenia wysokospecjalistyczne – od 130 tys. zł do 227 tys. zł rocznie.
Minimalne były również środki przeznaczane na składki zdrowotne oraz świadczenia dla osób nieobjętych obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego. Wydatki spadły z 2,9 mln zł w 2023 r. do zaledwie 207 tys. zł w 2025 r.
W analizie zwraca uwagę także niski poziom finansowania ratownictwa medycznego przez miasta na prawach powiatu. Nakłady w tej kategorii wynosiły od 785 tys. zł do 2,1 mln zł rocznie, co stanowiło niewielki udział w całkowitych wydatkach zdrowotnych JST.
Wydatki miast powiatowych na ochronę zdrowia w latach 2023-2025 [Tabela]
| Rozdział ↕ | Rodzaj wydatków ↕ | 2023 rok ↕ | 2024 rok ↕ | 2025 rok ↕ |
|---|---|---|---|---|
| 85111 | Szpitale ogólne | 447 564 399,76 | 378 254 034,68 | 451 125 346,04 |
| 85112 | Szpitale kliniczne | 25 317,34 | 834 438,91 | 3 067 756,21 |
| 85117 | Zakłady opiekuńczo-lecznicze i pielęgnacyjno-opiekuńcze | 91 272 003,69 | 68 749 677,96 | 75 138 316,29 |
| 85120 | Lecznictwo psychiatryczne | 0,00 | 3 813,00 | 2 112 116,20 |
| 85121 | Lecznictwo ambulatoryjne | 31 562 883,27 | 32 877 340,00 | 35 737 576,56 |
| 85131 | Lecznictwo stomatologiczne | 1 222 898,78 | 1 421 067,26 | 1 829 572,87 |
| 85141 | Ratownictwo medyczne | 2 159 473,44 | 785 928,11 | 1 050 747,13 |
| 85143 | Publiczna służba krwi | 0,00 | 5 000,00 | 0,00 |
| 85147 | Centra zdrowia publicznego | 2 900 019,80 | 3 272 863,55 | 3 533 145,37 |
| 85149 | Programy polityki zdrowotnej | 68 141 944,27 | 61 632 505,77 | 64 227 253,52 |
| 85151 | Świadczenia wysokospecjalistyczne | 130 000,00 | 227 404,84 | 140 000,00 |
| 85152 | Zapobieganie i zwalczanie AIDS | 1 422 948,81 | 1 373 272,94 | 1 640 055,25 |
| 85153 | Zwalczanie narkomanii | 26 917 304,20 | 30 141 475,58 | 31 352 154,61 |
| 85154 | Przeciwdziałanie alkoholizmowi | 478 614 692,44 | 500 170 594,73 | 511 545 310,35 |
| 85156 | Składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz świadczenia dla osób nieobjętych obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego3 | 2 912 643,51 | 991 031,80 | 207 189,13 |
| 85158 | Izby wytrzeźwień | 59 555 169,18 | 66 989 116,63 | 77 574 432,38 |
| 85179 | Pomoc zagraniczna4 | 2 000 000,00 | 1 000 000,00 | 1 000 000,00 |
| 85195 | Pozostała działalność | 104 357 021,69 | 77 444 544,68 | 86 364 682,12 |
Tabela opracowana na podstawie raportu ZPP.
Ponad 10 mld zł na szpitale w latach 2015-2025
Jednym z najważniejszych wniosków raportu jest skala finansowania szpitali ogólnych przez samorządy. Według autorów opracowania w latach 2015-2025 powiaty i miasta na prawach powiatu przeznaczyły na szpitale ogólne łącznie ponad 10 mld zł. Dominującą część tych wydatków stanowiły nakłady majątkowe związane m.in. z modernizacją infrastruktury, inwestycjami oraz wyposażeniem placówek.
Raport pokazuje także, że znaczenie finansowania szpitali jest zdecydowanie większe w przypadku powiatów niż miast na prawach powiatu. W dłuższej perspektywie widoczny jest wyraźny wzrost wydatków powiatów na lecznictwo szpitalne.
Samorządy nadal pozostają ważnym elementem systemu
Autorzy raportu przypominają, że choć finansowanie ochrony zdrowia pozostaje zadaniem państwa i NFZ, samorządy nadal odgrywają istotną rolę w utrzymaniu lokalnego systemu opieki zdrowotnej.
Dotyczy to szczególnie szpitali ogólnych, które dla wielu mieszkańców pozostają podstawowym miejscem udzielania świadczeń zdrowotnych. Dane przedstawione przez Związek Powiatów Polskich pokazują jednocześnie, jak duże znaczenie dla funkcjonowania placówek mają środki przekazywane przez JST.
Główne wnioski
- Powiaty i miasta na prawach powiatu wydały ponad 10 mld zł na szpitale ogólne w latach 2015-2025.
- Powiaty koncentrują wydatki zdrowotne głównie na szpitalach ogólnych – w 2025 r. przeznaczyły na ten cel 753,4 mln zł, czyli 85,43% wszystkich nakładów na ochronę zdrowia.
- Miasta na prawach powiatu mają bardziej zróżnicowaną strukturę wydatków – w 2025 r. najwięcej środków przeznaczyły na przeciwdziałanie alkoholizmowi, 511,5 mln zł, oraz szpitale ogólne, 451,1 mln zł.
- Programy polityki zdrowotnej miały różną skalę finansowania – w powiatach było to około 7,1-7,2 mln zł rocznie, a w miastach na prawach powiatu 61,6-68,1 mln zł rocznie.
Źródło:
- https://www.zpp.pl/storage/files/2026-05//498e57f73ed25c8f86d75dc7fc710a409440.pdf
