Zdrowie jamy ustnej od lat jest łączone z kondycją układu sercowo-naczyniowego, jednak najnowsze badania dostarczają kolejnych dowodów na istnienie tej zależności. Naukowcy przedstawili wyniki wskazujące, że bakterie odpowiedzialne za choroby przyzębia mogą nie tylko wywoływać przewlekły stan zapalny, ale także przyczyniać się do zwapnienia zastawki aortalnej – jednej z najpoważniejszych chorób zastawek serca. Choć badania są na wczesnym etapie i wymagają potwierdzenia u ludzi, odkrycia mogą otworzyć drogę do nowych metod profilaktyki i leczenia.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jakie bakterie odpowiedzialne za choroby dziąseł mogą przyczyniać się do rozwoju zwapnienia zastawki aortalnej i dlaczego wzbudziły zainteresowanie naukowców,
- W jaki sposób przewlekły stan zapalny wywołany przez Porphyromonas gingivalis może wpływać na uszkodzenie i twardnienie zastawek serca,
- Jakie wyniki przyniosły badania na tkankach ludzkich i modelach zwierzęcych oraz jaką rolę odegrała interleukina-1β,
- Dlaczego dbanie o zdrowie jamy ustnej może mieć znaczenie nie tylko dla zębów i dziąseł, ale również dla profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych.
Naukowcy odkryli możliwy związek między chorobami dziąseł a zwapnieniem zastawki aortalnej
Wyniki badań zostały zaprezentowane podczas konferencji American Heart Association’s Basic Cardiovascular Sciences Scientific Sessions 2026, która odbyła się w dniach 13–16 lipca 2026 roku w Bostonie. Badacze opisali potencjalny mechanizm biologiczny, który może łączyć przewlekłe zakażenia jamy ustnej z rozwojem wapniowego zwężenia zastawki aortalnej (Calcific Aortic Valve Stenosis – CAVS).
Jest to jedna z najczęściej występujących chorób zastawek serca u osób starszych i jednocześnie schorzenie, dla którego obecnie nie istnieje skuteczne leczenie farmakologiczne spowalniające postęp choroby.
Czym jest wapniowe zwężenie zastawki aortalnej?
Według American Heart Association wapniowe zwężenie zastawki aortalnej rozwija się w wyniku stopniowego pogrubiania i odkładania złogów wapnia w zastawce aortalnej. Proces ten ogranicza przepływ krwi z lewej komory serca do całego organizmu. Początkowo choroba może przebiegać bezobjawowo. Wraz z jej postępem pojawiają się jednak coraz poważniejsze dolegliwości, takie jak:
- przewlekłe zmęczenie,
- duszność podczas wysiłku,
- ból w klatce piersiowej,
- omdlenia,
- niewydolność serca,
- zwiększone ryzyko przedwczesnego zgonu.
Obecnie jedyną skuteczną metodą leczenia zaawansowanego CAVS pozostaje operacyjna wymiana zastawki.
Bakteria Porphyromonas gingivalis znalazła się w centrum zainteresowania naukowców
Autorzy badania skoncentrowali się na bakterii Porphyromonas gingivalis (P. gingivalis), uznawanej za jednego z głównych sprawców przewlekłego zapalenia przyzębia. Drobnoustrój ten od dawna jest wiązany z przewlekłym stanem zapalnym organizmu oraz zwiększonym ryzykiem rozwoju chorób sercowo-naczyniowych, w tym miażdżycy i choroby wieńcowej. Nowe badanie sugeruje jednak, że jego wpływ może być jeszcze szerszy.
Analiza ludzkich zastawek serca przyniosła zaskakujące wyniki
Badacze przeanalizowali próbki tkanek zastawek serca pobrane podczas operacji wymiany zastawki. Porównano materiał pochodzący od pacjentów ze zwapnieniem zastawki aortalnej oraz osób cierpiących na inne schorzenia zastawek. Wyniki okazały się zaskakujące.
Byliśmy zaskoczeni obecnością P. gingivalis w zwapniałych zastawkach aorty – powiedział Li. Chociaż nie była to jedna z najliczniejszych bakterii, wykazywała jedną z największych różnic między zastawkami z CAVS a zastawkami bez CAVS. To nieoczekiwane odkrycie skłoniło nas do zbadania jej potencjalnej roli w rozwoju CAVS.
To właśnie ta obserwacja stała się punktem wyjścia do kolejnych eksperymentów.
Badania na myszach pokazały, jak bakterie mogą uszkadzać zastawki
Aby sprawdzić, czy bakteria rzeczywiście wpływa na rozwój choroby, naukowcy przeprowadzili eksperymenty na modelach zwierzęcych. Myszom wielokrotnie podawano żywe lub inaktywowane termicznie bakterie P. gingivalis. Następnie oceniano:
- czy bakterie gromadzą się w zastawkach aortalnych,
- czy zwiększają odkładanie wapnia,
- czy prowadzą do objawów zwężenia zastawki.
Dodatkowo część zwierząt otrzymywała profilaktycznie antybiotyki, a u części wyłączono gen odpowiedzialny za produkcję jednego z kluczowych mediatorów stanu zapalnego – interleukiny-1β (IL-1β).
Kluczową rolę odegrała interleukina-1β
Badania wykazały, że wielokrotna ekspozycja na żywe bakterie prowadziła do ich gromadzenia się w zastawce aortalnej. Towarzyszyło temu:
- nasilenie zwapnienia zastawek,
- rozwój zmian charakterystycznych dla CAVS,
- aktywacja interleukiny-1β odpowiedzialnej za reakcję zapalną.
Co istotne, zastosowanie antybiotyków ograniczało rozwój tych zmian. Jeszcze bardziej interesujące wyniki uzyskano po wyłączeniu genu odpowiedzialnego za IL-1β. Nawet w obecności bakterii objawy zwapnienia oraz uszkodzenia zastawek były znacznie słabsze. Oznacza to, że właśnie szlak zapalny związany z interleukiną-1β może odgrywać kluczową rolę w rozwoju choroby.
Czy leczenie chorób przyzębia może chronić serce?
Autorzy badania podkreślają, że obecnie nie można jeszcze wyciągać jednoznacznych wniosków dotyczących leczenia pacjentów. Jednak odkrycia wskazują, że dbanie o zdrowie jamy ustnej może mieć znacznie większe znaczenie dla zdrowia serca, niż dotychczas przypuszczano.
Obecnie nie ma leków, które mogłyby zapobiec lub spowolnić postęp CAVS. Mamy nadzieję, że nasze odkrycia wykazujące związek między chorobą przyzębia a CAVS zainspirują dalsze badania nad nowymi metodami zapobiegania i leczenia tego schorzenia – powiedział współautor, dr Chenyang Li, doktorant w katedrze kardiologii w Państwowym Laboratorium Chorób Sercowo-Naczyniowych w Narodowym Centrum Chorób Sercowo-Naczyniowych Szpitala Fuwai, Chińskiej Akademii Nauk Medycznych i Peking Union Medical College, wszystkie w Pekinie.
Badacz zwraca również uwagę na znaczenie codziennej profilaktyki.
Kluczowe przesłanie jest proste: dbaj o zdrowie jamy ustnej – powiedział Li. Dobra higiena jamy ustnej i leczenie chorób przyzębia są ważne dla ogólnego stanu zdrowia i mogą również korzystnie wpływać na zdrowie układu sercowo-naczyniowego. Chociaż jest jeszcze za wcześnie, aby zalecać konkretne metody leczenia zapobiegające CAVS, nasze odkrycia sugerują, że zdrowie przyzębia może być ważnym elementem układanki.
Dentyści mogą odgrywać ważną rolę w profilaktyce chorób serca
Eksperci American Heart Association podkreślają, że dla wielu osób gabinet stomatologiczny jest miejscem najczęstszego kontaktu z systemem ochrony zdrowia. Dzięki temu stomatolodzy mogą wcześniej wykrywać nie tylko choroby przyzębia, lecz także inne czynniki ryzyka związane z układem sercowo-naczyniowym, kierując pacjentów na dalszą diagnostykę.
Badanie to stanowi kolejny dowód na to, że zdrowie jamy ustnej i zdrowie serca są ze sobą ściśle powiązane – powiedział dr Eduardo Sanchez, MPH, FAHA, naczelny lekarz ds. profilaktyki w American Heart Association.
Organizacja prowadzi również program Healthy Smiles, Healthy Hearts, którego celem jest edukacja zespołów stomatologicznych w zakresie zależności pomiędzy zdrowiem jamy ustnej a chorobami serca oraz wspieranie wczesnego wykrywania czynników ryzyka.
Badania są obiecujące, ale wymagają potwierdzenia
Autorzy podkreślają, że przedstawione wyniki mają charakter wstępny. Choć eksperymenty na tkankach ludzkich i modelach zwierzęcych dostarczyły bardzo interesujących obserwacji, nie potwierdzono jeszcze, że identyczny mechanizm zachodzi u ludzi.
W związku z tym rozpoczęto już badanie kliniczne, którego celem jest dokładniejsza ocena zależności pomiędzy chorobami przyzębia a wapniowym zwężeniem zastawki aortalnej. Jeżeli wyniki zostaną potwierdzone, mogą stworzyć podstawy do opracowania nowych strategii profilaktyki jednej z najczęstszych chorób zastawek serca.
Główne wnioski
- Porphyromonas gingivalis, bakteria odpowiedzialna za choroby przyzębia, została wykryta w zwapniałych zastawkach aortalnych i może uczestniczyć w rozwoju wapniowego zwężenia zastawki aortalnej (CAVS).
- Badania na myszach wykazały, że wielokrotna ekspozycja na żywe bakterie prowadziła do gromadzenia się bakterii w zastawkach, nasilenia zwapnienia oraz aktywacji interleukiny-1β (IL-1β), która odgrywa kluczową rolę w procesie zapalnym.
- Profilaktyczna antybiotykoterapia oraz genetyczne wyłączenie szlaku IL-1β znacząco ograniczały rozwój zmian w zastawkach, co wskazuje na potencjalny kierunek przyszłych terapii.
- Badanie zaprezentowano podczas American Heart Association’s Basic Cardiovascular Sciences Scientific Sessions 2026. Wyniki są obiecujące, jednak wymagają potwierdzenia w trwających badaniach klinicznych z udziałem ludzi.
Źródło:
- American Heart Association
