Blizny przerostowe i keloidy stanowią istotny problem kliniczny – nie tylko estetyczny, ale także funkcjonalny. Mogą prowadzić do przewlekłego bólu, ograniczenia ruchomości oraz trwałego pogorszenia jakości życia. Najnowsze badania naukowców z University of the Sunshine Coast wskazują jednak na potencjalny przełom: naturalny związek wyizolowany z australijskiego propolisu może zapobiegać powstawaniu patologicznych blizn jeszcze na etapie gojenia się rany.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak propolis australijskich pszczół bezżądłowych może wpływać na proces gojenia ran i zapobieganie bliznom
- Czym jest tomentosenol A i w jaki sposób blokuje mechanizmy prowadzące do powstawania blizn przerostowych
- Dlaczego obecne metody leczenia blizn mają ograniczoną skuteczność i jakie są potrzeby nowych terapii
- Jakie perspektywy kliniczne i komercyjne wiążą się z wykorzystaniem naturalnych związków bioaktywnych
Propolis i jego unikalne właściwości biologiczne
Propolis, znany jako kit, czy klej pszczeli, to złożona mieszanina żywic roślinnych, wosku, olejków eterycznych i pyłku. Wytwarzany jest przez pszczoły w celu ochrony ula przed patogenami i drapieżnikami.
W badaniu skupiono się na propolisie produkowanym przez rodzimy gatunek australijskich pszczół bezżądłowych – Tetragonula carbonaria. Te niewielkie owady, często mylone z muchami, wytwarzają substancję o wyjątkowo bogatym składzie chemicznym, który – jak się okazuje – może mieć zastosowanie terapeutyczne u ludzi.
Tomentosenol A – związek o działaniu przeciwbliznowym
Kluczowym odkryciem badania jest identyfikacja związku o nazwie tomentosenol A. Substancja ta została wyekstrahowana z propolisu pochodzącego z południowo-wschodniego Queensland i poddana testom na ludzkich komórkach hodowanych in vitro. Wyniki wskazują na unikalny mechanizm działania:
- blokowanie sygnałów molekularnych odpowiedzialnych za proces bliznowacenia,
- indukowanie apoptozy w komórkach odpowiedzialnych za tworzenie blizn.
Jak podkreśla doktorantka Lisa Randall:
Związek ten nie tylko blokował sygnały powodujące bliznowacenie, ale także pobudzał komórki bliznotwórcze do samozniszczenia. Tak właśnie dzieje się w normalnym gojeniu się ran.
Nowe podejście do profilaktyki blizn
Dotychczasowe metody leczenia blizn – takie jak iniekcje kortykosteroidów, chirurgia korekcyjna, odzież uciskowa czy opatrunki silikonowe – mają ograniczoną skuteczność i działają głównie po powstaniu zmian. Nowo odkryty związek może zmienić ten paradygmat, ponieważ:
- działa na etapie wczesnego gojenia,
- wpływa bezpośrednio na mechanizmy biologiczne prowadzące do powstawania blizn,
- może potencjalnie zapobiegać rozwojowi zmian przerostowych.
Lisa Randall zwraca uwagę na skalę problemu:
Obecne metody leczenia, takie jak zastrzyki z kortykosteroidów, operacje korekcji blizn, odzież uciskowa i silikonowe prześcieradła, mogą mieć ograniczoną skuteczność, dlatego pilnie potrzebne są nowe metody leczenia, które będą skuteczniejsze, bardziej dostępne i tolerowane, a także będą bezpośrednio oddziaływać na przyczyny problemu.
Od badań laboratoryjnych do potencjalnych terapii
Choć wyniki badań są wstępne, naukowcy podkreślają ich duży potencjał translacyjny. Kolejnym krokiem są badania przedkliniczne, a następnie kliniczne. Profesor Robert Harvey zaznacza:
Łącznie wyniki te jednoznacznie dowodzą, że tomentosenol A jest wiodącym związkiem, który należy badać pod kątem aktywności przeciwbliznowacenia w modelach blizn przerostowych, co stanowi kolejny krok w kierunku badań klinicznych na ludziach.
Mapowanie propolisu i znaczenie badań chemicznych
Odkrycie tomentosenolu A jest częścią szerszego programu badawczego dotyczącego różnorodności chemicznej propolisu australijskich pszczół bezżądłowych. W latach 2022–2023:
- zebrano około 170 próbek propolisu z Queensland i Nowej Południowej Walii,
- zidentyfikowano dziewięć różnych typów propolisu o silnych właściwościach antyoksydacyjnych.
Jak podkreśla dr Trong Tran:
Znaleźliśmy dziewięć różnych rodzajów propolisu o silnych właściwościach antyoksydacyjnych, co wskazuje, że pszczoły cukrowe – podobnie jak niektóre pszczoły miodne – mogą przyczyniać się do powstawania nowych produktów zdrowotnych w żywności, suplementach diety, kosmetykach i lekach.
Potencjał komercyjny i znaczenie dla rynku medycznego
Odkrycie może mieć również istotne znaczenie gospodarcze. Propolis pszczół bezżądłowych, dotychczas często traktowany jako produkt uboczny, może stać się cennym surowcem w przemyśle farmaceutycznym i kosmetycznym. Dr Tim Heard zauważa:
Obecnie jest to pomijany produkt uboczny pszczelarstwa w Australii, często wyrzucany jako odpad.
Z kolei przedstawiciele branży wskazują na ogromny potencjał wykorzystania bioróżnorodności Australii w medycynie:
Australia ma unikalną florę, więc różnorodna żywica zbierana przez rodzime pszczoły stwarza ogromne możliwości zastosowań w ochronie zdrowia ludzi. To przekształca bioróżnorodność w zrównoważoną opiekę zdrowotną.
Główne wnioski
- Związek tomentosenol A wyizolowany z propolisu pszczół Tetragonula carbonaria blokuje sygnały prowadzące do bliznowacenia i indukuje apoptozę komórek bliznotwórczych.
- Badania przeprowadzono na ludzkich komórkach hodowanych in vitro, a wyniki wskazują na możliwość zapobiegania bliznom jeszcze przed ich powstaniem.
- W latach 2022–2023 zebrano około 170 próbek propolisu, identyfikując 9 typów o silnych właściwościach antyoksydacyjnych.
- Odkrycie może prowadzić do rozwoju nowych terapii przeciwbliznowych oraz zastosowań w farmacji, kosmetologii i medycynie regeneracyjnej.
Źródło:
- https://research.usc.edu.au/esploro/outputs/doctoral/991185645902621
- University of the Sunshine Coast
