Roboty prowadzące rozmowy, terapeutyczna foka reagująca na dotyk czy system AI wykorzystujący informacje o życiu pacjenta – francuskie szpitale i domy opieki testują nowe technologie wspierające osoby z chorobą Alzheimera i innymi schorzeniami neurodegeneracyjnymi. Ich zadaniem nie jest zastąpienie opiekunów, lecz m.in. stymulowanie funkcji poznawczych, łagodzenie pobudzenia i ograniczanie poczucia izolacji.
Z tego artykułu dowiesz się…
- Jak sztuczna inteligencja i roboty mogą wspierać osoby z chorobą Alzheimera poprzez rozmowę, stymulację poznawczą, przywoływanie wspomnień i łagodzenie pobudzenia.
- Jakie są roboty NAO, Miroki i Paro oraz system AI Livana, które są testowane we francuskich szpitalach i domach opieki.
- Jak spersonalizowana sztuczna inteligencja może wykorzystywać informacje o historii życia i zainteresowaniach pacjenta, aby prowadzić dostosowane do niego rozmowy.
- Dlaczego badacze traktują AI i robotykę jako wsparcie dla opiekunów i terapeutów, a nie sposób na zastąpienie relacji międzyludzkich.
Roboty wspierają osoby z chorobą Alzheimera
Jednym z miejsc, w których prowadzone są eksperymenty z robotyką społeczną, jest szpital Broca w Paryżu. Naukowcy z Broca Living Lab sprawdzają, jak osoby starsze z zaburzeniami poznawczymi lub utratą samodzielności reagują na różne rodzaje robotów. Każde z testowanych urządzeń może pełnić nieco inną funkcję. Robot NAO wykorzystuje pytania i ćwiczenia, aby zachęcać pacjentów do rozmowy oraz stymulować funkcje poznawcze. Podczas jednej z sesji proponował uczestnikom dokończenie znanych przysłów.
Podam wam początek przysłowia, a wy spróbujcie powiedzieć mi, jak się ono kończy – mówi im robot.
Innym rozwiązaniem jest humanoidalny Miroki. Robot może prowadzić rozmowę z pacjentem i angażować go w ćwiczenia związane m.in. z pamięcią, uwagą czy językiem.
W przypadku Miroki stosujemy stymulację poznawczą, tzn. oferujemy ćwiczenia mające na celu ponowne kształcenie pamięci, uwagi, języka, w zasadzie wszystkich funkcji intelektualnych – wyjaśnia Léa Vecchioni, psycholog i inżynier badawczy w Broca Living Lab.
Nie każdy pacjent reaguje na roboty tak samo
Badania pokazują jednocześnie, że reakcja na nowe technologie jest bardzo indywidualna. Część pacjentów z zainteresowaniem podejmuje interakcję, podczas gdy inni mogą zdecydowanie odrzucać kontakt z robotem. Podczas jednego z eksperymentów 72-letnia Michèle bez większych trudności rozmawiała z Miroki. Jednocześnie podkreśliła: „Nie, nie martwię się, ale wolę kontakt z ludźmi”.
Zupełnie inaczej na humanoidalnego robota zareagowała 99-letnia Ginette, której jego wygląd nie przypadł do gustu. Kobieta zaakceptowała jednak kontakt z innym urządzeniem – Paro. To ważna obserwacja z perspektywy przyszłego wykorzystania robotyki w opiece. Nie istnieje bowiem jedno rozwiązanie, które będzie odpowiednie dla wszystkich osób z zaburzeniami poznawczymi.
Paro – robotyczna foka ma uspokajać i przywoływać wspomnienia
Paro przypomina pluszową fokę, ale jest wyposażony w czujniki umożliwiające reagowanie na zachowanie człowieka. Robot może dostosowywać swoje ruchy i wokalizacje do interakcji z pacjentem. W przeciwieństwie do robotów nastawionych przede wszystkim na rozmowę i ćwiczenia poznawcze Paro ma pełnić funkcję terapeutyczną, m.in. uspokajać oraz zachęcać do komunikacji.
Rola Paro jest inna – wyjaśniła Léa Vecchioni. Pomaga uspokoić ludzi i zachęcić ich do rozmowy, podobnie jak roboty-psy i koty w laboratorium. Fakt, że są zwierzętami, czasami pomaga również przywołać wspomnienia, ale – jak dodała psycholog – nie zastępuje to interakcji międzyludzkiej; terapeuta zawsze prowadzi sesję.
Robot może więc działać jako swego rodzaju mediator pomiędzy pacjentem, a terapeutą. Badacze wskazują, że potencjalne zastosowania takich technologii obejmują nie tylko stymulację poznawczą, lecz również terapię mowy i języka, fizjoterapię czy rehabilitację psychomotoryczną.
Sztuczna inteligencja rozmawia z pacjentem znajomym głosem
Inny eksperyment prowadzony jest w domu opieki La Septfontoise w Tarn-et-Garonne na południu Francji. Testowany jest tam system Livana, wykorzystujący sztuczną inteligencję do prowadzenia spersonalizowanych rozmów z osobami z chorobą Alzheimera. Technologia działa za pośrednictwem telefonu. Zanim pacjent zacznie z niej korzystać, rodzina oraz personel przekazują informacje dotyczące jego życia. Mogą one obejmować m.in. rodzinę, wcześniejszą pracę, zainteresowania czy hobby.
Na tej podstawie system dostosowuje sposób prowadzenia rozmowy. W przypadku byłej rolniczki konwersacja może więc dotyczyć gospodarstwa i zwierząt – tematów dobrze znanych z wcześniejszych etapów jej życia. Livana może również wykorzystywać spersonalizowany głos, dzięki czemu pacjent słyszy znajome brzmienie podczas rozmowy.
Livana jest w 100% spersonalizowana, skonfigurowana wcześniej przez rodzinę i psychologa placówki – wyjaśnia jej założyciel Nicolas Raulin.
AI jako metoda niefarmakologicznego wsparcia
Jednym z najciekawszych kierunków badań jest wykorzystanie Livany w momentach wzmożonego pobudzenia. System testowany jest jako rozwiązanie niefarmakologiczne, które może pomóc uspokoić pacjenta i skierować jego uwagę na znane, pozytywne elementy własnej historii. W La Septfontoise z rozwiązania korzystało siedmiu spośród 29 pacjentów z chorobą Alzheimera. Personel wskazywał również na możliwość wykorzystania technologii w przeciwdziałaniu izolacji.
Mieliśmy pensjonariusza, który był bardzo wycofany i z nikim nie rozmawiał. Podaliśmy mu telefon i zaczął rozmawiać. To nas rozgrzało – wspomina Ghislaine Verines.
Technologia może być zatem dodatkowym narzędziem wykorzystywanym wtedy, gdy pacjent potrzebuje kontaktu lub zajęcia, a personel nie może w danym momencie zapewnić mu indywidualnej uwagi. Nie oznacza to jednak, że AI ma przejmować zadania opiekunów.
Robot jako mediator, a nie zastępca opiekuna
Rozwój robotyki społecznej nabiera szczególnego znaczenia w kontekście opieki nad starzejącym się społeczeństwem. Maszyny mogą w przyszłości wykonywać również proste zadania w placówkach, takie jak sprzątanie tac po posiłkach czy podnoszenie przedmiotów upuszczonych przez pacjentów. Jednak badacze uczestniczący we francuskich eksperymentach wyraźnie oddzielają wspomaganie opieki od zastępowania człowieka przez technologię.
Robotyki nie należy postrzegać jako narzędzia zastępczego, ponieważ pozostaje ona narzędziem, nawet na bardzo zaawansowanym poziomie – podkreśla Maribel Pino. Musimy zawsze dokładnie zdefiniować jej zastosowanie i precyzyjnie określić, co roboty potrafią. Sztuczna inteligencja nigdy nie zastąpi interakcji międzyludzkich.
To właśnie jasno określona funkcja może decydować o wartości robotów i AI w opiece nad osobami z chorobą Alzheimera. Jedno urządzenie może wspierać ćwiczenia pamięci, inne uspokajać pacjenta, a jeszcze inne pomagać nawiązać rozmowę lub przywołać wspomnienia.
AI i roboty w opiece nad chorymi na Alzheimera – technologia ma wspierać człowieka
Francuskie eksperymenty pokazują, że sztuczna inteligencja i robotyka mogą znaleźć wiele zastosowań w opiece nad osobami z zaburzeniami poznawczymi. NAO i Miroki mają angażować pacjentów w rozmowę i ćwiczenia, Paro zapewniać uspokajającą obecność, natomiast Livana wykorzystuje informacje biograficzne do prowadzenia spersonalizowanych konwersacji. Technologie te mogą wspierać stymulację poznawczą, komunikację i działania terapeutyczne, a także pomagać w ograniczaniu izolacji czy pobudzenia. Jednocześnie reakcje pacjentów są bardzo zróżnicowane, dlatego rozwiązania wymagają indywidualnego podejścia i dalszych badań.
Najważniejsza pozostaje jednak zasada, którą podkreślają sami naukowcy: AI i roboty mają być dodatkowymi narzędziami w rękach terapeutów i opiekunów, a nie substytutem relacji z drugim człowiekiem.
Główne wnioski
- Francuskie placówki testują roboty NAO, Miroki i Paro oraz system sztucznej inteligencji Livana jako narzędzia wspierające osoby z chorobą Alzheimera i innymi zaburzeniami neurodegeneracyjnymi.
- Roboty mogą pełnić różne funkcje: stymulować pamięć, uwagę i język, zachęcać do rozmowy, przywoływać wspomnienia oraz pomagać uspokajać pacjentów. Reakcje na technologię są jednak indywidualne.
- W domu opieki La Septfontoise system Livana testowało 7 z 29 pacjentów z chorobą Alzheimera. AI wykorzystuje informacje o historii życia i zainteresowaniach pacjenta do personalizowania rozmów.
- Naukowcy podkreślają, że sztuczna inteligencja i roboty mają wspierać opiekunów i terapeutów, a nie ich zastępować. Relacje międzyludzkie pozostają kluczowym elementem opieki nad osobami z chorobą Alzheimera.
Źródło:
- https://www.euronews.com/2026/09/25/how-ai-and-robots-provide-companionship-for-people-with-alzheimers
- https://information.tv5monde.com/science/compagnon-artificiel-robot-stimulateur-lia-au-chevet-des-malades-dalzheimer-2838160
- https://www.etvbharat.com/en/videos/artificial-intelligence-at-the-bedside-of-alzheimer-patients-in-france-enn26092201183
